Marci Maruli Davidias, versio electronica
Neven Jovanović praeparavit

Tabula contentorum

 SANCTISSIMO CARDINALI, EPISCOPO PORTVENSI PATRIARCHAEQVE AQVILEGIENSI DOMINICO GRIMANO M. MARVLVS IN DOMINO SALVTEM
 ARGVMENTVM
 
 ARGVMENTVM
 Lib. II
 ARGVMENTVM
 Lib. III
 ARGVMENTVM
 Lib. IIII
 ARGVMENTVM
 Lib. V
 ARGVMENTVM
 Lib. VI
 ARGVMENTVM
 Lib. VII
 ARGVMENTVM
 Lib. VIII
 ARGVMENTVM
 Lib. VIIII
 ARGVMENTVM
 Lib. X
 ARGVMENTVM
 Lib. XI
 ARGVMENTVM
 Lib. XII
 ARGVMENTVM
 Lib. XIII
 ARGVMENTVM
 
 FINIS

<Dedicatio>

SANCTISSIMO CARDINALI, EPISCOPO PORTVENSI PATRIARCHAEQVE AQVILEGIENSI DOMINICO GRIMANO M. MARVLVS IN DOMINO SALVTEM

Quum te, sanctissime Grimane Cardinalis, et omnibus ingenuis disciplinis egregie institutum audiam et officii dignitate generisque claritate imprimis eminere sciam, me tibi deditissimum esse tuique studiosissimum nulla alia re commodius aptiusque testari potui quam ut litterarii operis aliquid ederem tuoque nomini dedicarem. Aggressus sum itaque rem plane uiribus meis imparem, sed non a uirtutibus tuis alienam: Dauidis regis gesta uersibus expressi historiam secutus, quam in sacris proditam codicibus ueram esse non ambigo. Eam poeticis numeris Pierioque lepore exornare conatus sum, quo tibi tua grauitate dignius, tuae sanctitati delectabilius munusculum offerre possem. Caeterum ad hoc perficiendum multa mihi impedimento erant: iampridem intermissa condendi carminis cura, Hebraicorum nominum Latinae linguae inusitata relatio, locorum quoque a nullo prorsus geographorum nostrorum satis explanata uocabula. Has tamen omnes difficultates meus erga sanctitatem tuam amor peruicit. Ille quod intermiseram reuocauit, ille etiam nomina, quae plerumque (ut nosti) absque ulla casuum declinatione in libris diuinis proferuntur, declinare me compulit, ut sermonis nostri sensus apertior fieret, ille denique locorum situs, quos plene diserteque exponere non poteram, diuinare me fecit. Appendicem etiam operi adiunxi soluta utens oratione, singulorum uoluminum argumenta. Deinde historiae ueteris contextum ostendi nouae esse figuram. Quod opus si sanctitati tuae placuerit, facile criticorum ronchos inuidorumque subsannationes contemmnemus, uel potius in illas incidere minime uerebimur, quando quidem tanta est tua unius apud omnes autoritas, ut quicquid abs te probatum noscitur, id ipsum uel arroganter improbare uel palam carpere audeat nemo. Sed dicet aliquis: Ut quid γλαῦκας Ἀθήνας, ut quid ligna in siluam portas? Quare huic, qui scientiarum omnium ornamentis affluit atque abundat, litterarium munus mittis? Cui ego ingenue respondebo: Talem uirum, tam eruditum, tam sanctum, tam in omni laudis genere celebrem nullo alio munere iustius conuenientiusque colere poteram quam hoc uno, quo ipsum plurimum delectari arbitratus sum, eo uidelicet, quod nostram religionem sapiat, quod Christum sonet, quod odorem illum, quo animae fideles reficiuntur, fragret. Ad haec non me fugiebat eam esse litteratorum naturam, ut quanuis ipsi in omni liberali doctrina politissimi excultissimique sint, minus etiam eruditorum opuscula interdum non inuiti legant. Nos itaque non ista mittimus, ut doctiorem instruamus, ne prouerbio locus detur: Sus Mineruam, sed ut doctissimum honore, quo possumus, prosequamur. Abundabat et Dauid noster, quum iam regnum accepisset, diuitiarum copia, nec tamen dedignatus est a Siba seruo modici admodum precii munuscula accipere. Ita spero te quoque, sanctissime Cardinalis uirque doctissime, pro tua in omnes humanitate in nostro opere suscipiendo facturum. Quod quum feceris, non accipies beneficium, sed dabis. Exiguum est enim quod tibi mittimus, multum autem quod abs te poscimus: ut tantum digneris quod mittitur accipere meque in clientulorum tuorum numero habere. Vale!

<Liber I>

ARGVMENTVM

Regum lib. I, cap. XIII. Samuel propheta arguit Saulem regem inobedientiae in deum et regnum de familia eius transferendum praedicit. XV. Iterum denunciat eum de regno eiiciendum, quia iussus interficere Amalechitas regi eorum Agago pepercerit. Quem coram adductum Samuel ipse in frusta concidit. XVI. Samuel ungit Dauidem regem futurum. Saul agitatus immundo spiritu Dauide cytharam pulsante refocillatur. Dauid fit armiger Saulis. XVII. Goliam interimit. Palestini fugiunt.

Dauidis memorare pii gesta inclyta regis Instituo. Quis nunc dignas in carmina uires Suppeditet? Non Cyrrheae de uertice rupis Descendens lauroque caput praecinctus Apollo, 5 Non Nysae numen, furiata mente Lyaeus, Pieridumque chorus. Nam non ego dicere Troiae Excidium Thebasue paro nec sparsa cruore Thessala Romano bellis ciuilibus arua, Sed caelo cognatum opus arcanisque sacratum 10 Mysteriis. Quorum qui solus crederis autor, Solus, magne deus, mihi iam cantanda ministres. Iudei Gens quondam Iudea potens opibusque uirisque, Orbe sub Eoo residens, non inscia uerae Religionis erat; ritus moremque sacrorum 15 Edidicit monstrante deo, referentibus ipsis E caelo afflatis certissima quaeque prophetis. Hinc unum celebrare deum, uirtute creata Cuius cuncta forent, coepit, terramque polumque Qui regat et sensus cunctis uitamque ministret. 20 Quos uero gentes aliae populique colebant, Hos non esse deos, sed prorsus demonas ipsos, Quorum homines capti iam pridem fraudibus errant Vix numeranda suis uenerantes numina uotis. Ergo Iudaicae primus moderamina gentis 25 Saul rex Ciso natus Saul et regni sceptra tenebat, Non recto officio nixus nec legibus aequis, Samuel propheta Quum Samuel uates dictis mordacibus illum Aggrediens et facta deo non grata reuoluens Haec responsa dedit: "Quoniam tibi certa Tonantis 30 Iussa sequi nulli fuerit post talia curae, Isto te indignum, quo te dignatus honore est, Censuit atque alium, regni cui tradat habenas, Iam sibi prospexit successoremque regendo Constituit populo, notum pietate fideque, 35 nota Quanquam humili de plebe uirum. Sed sanguinis omnes Exuperat tenebras cum laudum lumine uirtus. Haec effatus abit moestum tristemque relinquens Iam Saulem et multa perculsum pectora cura. At quia continuo tali pro crimine poena 40 Non inflicta fuit, iussus rex perdere gentem Amalechitarum, rursum mandata reliquit, Rursum iussa dei temnens seruauit Agagum, Victor commisso captum certamine regem, Illius armentis etiam pecorique pepercit. 45 Ergo dei immemorem res effecere secundae. Sed frustra excusat facinus damnante propheta, Saul "Ignouisse uiro pietas me compulit," inquit "Illaesas autem pecudes dimittere suasit Religio, ut sacras stet plurima uictima ad aras." — 50 Samuel "Falleris" exclamat Samuel "uanoque fauore Facta iniusta tegis, quoniam non gratior ulla est Caelicolum regi, sacris quae imponitur aris, Hostia quam semper studio curaque fideli Imperio parere suo. Quod spernere quum sis 55 Ausus, et ipse tuum de regno tollere nomen Ac Beniaminam sobolem postponere Iudae Decreuit, Iudae regem de stirpe creare." Haec ait indignans regemque relinquere uerso Inde parat tergo. Vetat hoc et abire uolentem 60 Apprendit Saul apprensaque lacinia uestis Implicita est digitis et, dum conamine pannus Diuerso trahitur, geminas distentus utrinque Laxat se in partes. Subitum scissura fragorem Increpuit causamque dedit magis apta loquendi 65 Samuel Fatidico uati: "Sic, sic" ait "ipse deum rex, Quem dederat quondam, sceptri tibi scindet honorem, Impositusque tuo solio dominabitur alter Te melior multaque super uirtute ferendus." Rex metuens commissa palam trepidusque fatetur 70 Submissoque genu diuinum numen adorat Ignoscique sibi poscit ueniamque precatur. Captiuum interea produci mandat Agagum Agagus rex interficitur Coram se Samuel fatisque potentibus actus In frusta educto discidit protinus ense. 75 Corruit in terram fuso miseranda cruore Victima deque suo disectis corpore membris Ablataque uiri forma deforme cadauer. Galgala Galgala tunc Saulem multa cum plebe tenebat, Vrbs geminis uicina iugis, hac parte Gebalum, 80 Illa prospiciens uiridantem fronde Garizim. Illic caede pius uates ubi iussa peregit, Iussa uerenda dei, Ramatae sua tecta petiuit Saulis fata dolens. Sed caelo uenit ab alto Ipse deus uerbisque prius quod dixerat, illud 85 Deus ad Samuelem Re facturus ait: "Samuel fidissime, quid tu Profusis Saulem lachrymis gemis, improba cuius Dextra meum toties prauis despexerit ausis Imperium legique meae qui tendere contra Nil timuit? Populone pio dominarier illum 90 Ius tu fasque putas? Quin talem comprime luctum Atque haec nostra modo mandata facessere perge Iesseus, Dauidis pater Est Iesseus, magni genus alto a sanguine Iudae. Intra Bethlemos domus ipsi condita muros Illa parte manet, quae spectat lampada Solis 95 Fulgentem, quoties Eoo surgit ab orbe. Illo te transfer natorumque agminis unum, Quem placuisse mihi nosces, hunc chrismate regem Vnge sacro sceptrumque manu da nobile ferre." Haec dicente deo Samuel stetit ore trementi 100 Expauidoque diu. Postquam sibi reddita mens est, Aedidit has dubio promptas de pectore uoces: Samuel respondet "Magne pater, quid me tam certa pericula uitae Attentare iubes? Huius si forte negoci Consilium scierit, multam Saul actus in iram 105 Protinus, heu, tristi claudet mea lumina letho." — "At tu" numen ait "uitulam cape 'pergoque', dices, 'Sacrum ferre deo', hac eludes arte superbum. Quum facies vitula, Iesseum ad sacra uocabis Ipsum progeniemque omnem. Tunc protinus illum, 110 Quem tibi monstraro, liquido sacrabis oliuo Vtque meo praesit populo plebique, iubebis." Tunc demum Samuel pecus atque armenta reuisens De grege, quae uisa est magis illi buccula pinguis, Hanc tulit et rapido Bethlemi moenia gressu 115 Accessit celerans Iesseumque ad sacra uocauit Cum natis illique simul secreta recludit Consilia. Ingentes pro tanto munere Iesseus Grates laetus agit superum dominoque deoque Et doni autorem procliuo uertice adorat, 120 Septem aderant iuuenes; proceri corporis unus Ante alios Heliab, grato praestabilis ore, Recto habitu latisque humeris nigroque capillo. Protensam genitor dextram direxit in illum Et rogat, anne ipsum maneant insignia regni. 125 nota Respondit Samuel: "Stellati rector Olympi Non habitus hominum pensat formaeue decorem. Nanque bonum fragile est, oculos quod pascit inani Obtutu uulgique rudis sermone probatur. Talis enim species uenientis damna senectae 130 Sentit et indomitae dispendia proxima mortis. Interiora deus rimatur corda sinusque Ingressus mentis, mores metitur et actus. Non hunc, quem monstras, deus eligit aut probat ullum Ex istis, quos tu coram consistere cernis. 135 Nunquid non alius superest tibi filius isto Ex numero?" — "Superest", respondit "pascua curae Cui sunt et gregibus iunior qui praesit alendis." Tunc Samuel "Non ante dapes gustabimus" inquit "Quam puer huc ueniens se nobis offerat ultro." 140 Dauid Iussis ille patris parens et pascua linquens Accitus properauit iter seque obtulit ultro, Insignis forma iuuenis facieque decorus, Iocundo aspectu, suffusus et ora rubore Atque manu promptus, uiridis tamen apta labori 145 Aetas et dubio uirtus matura periclo Armorum ac belli, grauibus thoracibus artus Subdendi gladioque latus clypeoque sinistra Conueniens animique uigor super omnia celsus. Agnouit uates hunc unum ex agmine tanto 150 Esse quidem, cui fata dari sublime tribunal Israhelitarum regnique insigne iubebant, Nec mora, repletum diuino chrismate cornu Effudit Dauida super, plaudente corona Fratrum. Iocundo genitor magis astitit ore. 155 Rege salutato Samuel sua tecta petiuit, Ad Ramataeque lares passu properante recessit. Ex illo adridere deus, dare sydera caelo Dextera Dauidi, hunc ipsum seruare periclis, Hunc animi donare bonis, hunc robore notum 160 Corporis et multa locupletem reddere gaza, Saul a spiritu agitatus At uero Saulem furiis agitabat amaris Immanis demon, totos infusus in artus. Ille solo stridens prostratus uoluere sese Huc, illuc uisus, toruo quoque lumine circum 165 Terrebat stantes et spumas ore uomebat Comparatio Dentibus infrendens, rabidus ceu saepe Molossus, In turpes quoties dimissus ringitur ursos. nota Quicunque ergo hominum nimis audax mente procaci Despicit aetherii monitus mandataque regis, 170 Hic procul exclusus populi de sorte fidelis Spirituum iuris sese sciat esse malorum Nec nisi placato resipiscere posse Tonante. Placatus dabit ille feros de pectore motus Pellere tranquillamque admittere corde quietem 175 Et tandem nullas horrescere demonis iras. Saul, Cisi filius Hunc ubi amicorum pietas miserata laborem Cisidae consulta dedit, quo prorsus iniquum Seu tollat seu forte leuet medicamine morbum, Protinus accitus Solymarum uenit ad urbem 180 Dauid Iesseides Dauid psallens et nablia palma Solicitans dulcique aures modulamine mulcens. Attulit et regi, dederat quae munera Iesseus Ipse pater, non magna quidem, si respicis illa, Sin hominem, magnum testantia forsan amorem. 185 Munera oblata Sauli Iam Bacchi et Cereris speciebus onustus Ducitur in medium, simul et pinguissimus haedus, Villosae sed adhuc qui paruulus ubera matris Lambebat, niueum suctu sorbente liquorem. Haec oblata sibi placido Saul omnia uultu 190 Accipiens multas egit pro munere grates, Sed pro mente magis facili simul atque benigna Et prompto obsequio, optatum quod mittere psalten Curarit uotisque suis nihil inde moratus Annuerit. Post haec Dauidis lenia colla 195 Impubesque genas amplectens oscula libat Saul ad Dauidem Atque his affatur uerbis: "Charissime, de te Multa quidem dudum iuuenesque senesque ferebant, Aspectus tamen iste tuus, tua uiuida uirtus, Os habitusque simul promittere plura uidentur 200 Quam quae dicta mihi: uicit praesentia famam. Noster eris nostraeque uiris numeraberis unus Militiae, nostrum primus comitabere tergum Arma gerens, quoties duri fera praelia Martis Miscere et belli tentare pericla libebit. 205 Ast etiam positis quum pax agitabitur armis, Pars (mihi crede) aulae fies non infima nostrae. Unum oro: cytharae fidibus lenire dolorem Tende meum, quum me morbi uis dira maligni Inuadens miseros affligere coeperit artus. 210 Nescio enim quae me praessum torpedine multa Concutiunt laruae, modico tamen interuallo Respirare sinunt lassisque redire quietem Permittunt membris. Huic tu succurre labori, Si potes. Hoc uno, caessent ut caetera, certe 215 Officio tibi me uinctum memoremque tenebis." Maiestate uiri iuuenilis territa uirtus Obstupuit mentemque rubor turbauit et ora. Haud multum mansere metus; sibi redditus ille Dauid respondet Haec demum responsa dedit: "Tua iussa capessam. 220 Quem me cunque uoles fieri, rex inclyte, talis Esse uolo, tibi me totum do, dedico totum, Insanum sanumque sequar pariterque iuuabo, Quicquid deinde meae uires artesque ualebunt. Seu res uisa lyram fuerit seu poscere ferrum, 225 Praesto adero, nec me segnem timidumue uidebis Vlla in re quandoque tibi." Post talia dicta Mens illecta magis Saulis concaepit amoris In iuuenem stimulos et iam fidentius illi Credere se et uultu magis aspirare fauenti. 230 Ergo illum quoties tristis turbabat Herinis, Arrepta toties aderat testudine Dauid. Leua tenens capulum digitisque micantibus errans, Fila suprema lyrae nunc haec, nunc illa premebat, Dextera sed medios percurrens pectine neruos 235 Aedebat multa uariatos arte canores. Continuo caessare furor, decaedere toto Corpore pestilitas, monstro deformior omni, Compellebatur sanumque relinquere regem. Tanta erat in sonitu mentem mulcente potestas! 240 Cessent Dirceos cytharae modulamine muros Iactare extructos uatum commenta priorum Rupesque et siluas Rhodopeia plectra secutas. Haec conficta quidem nemo est, qui nesciat, et si Quisquam adeo tota soluit de fronte pudorem, 245 Facta esse ut dicat, tamen impendisse salutem Humanae plus est depulso demone menti Tamque feram domuisse soni dulcedine pestem. Quis dubitat praestare fidem, quum fingere nobis Lex diuina uetet, fecis quum Musa prophanae 250 Expers porrecto quicquid cratere refundit, Hauriat e puris sacrati fluminis undis? Reddita mens fuerat Saulo, quum regia tecta Dauidis fratres Tres adiere uiri, cognati sanguinis omnes Atque uno genitore sati, quo natus et ipse est, 255 Sed mage felici postremus germine Dauid. Heliab Natu inter fratres Heliabus maximus hastam, Hastam, qua solitus syagros agitare, ferebat. Amminadab Post hunc Amminadab lateri succinxerat harpen Sammas Hisque minor Sammas melis de pelle pharetram 260 Villosam iaculisque grauem gestabat acutis Atque arcum dura taxi de stirpe dolatum, Non incerti ictus, quum resque locusque petissent. Talibus instructos armis ubi regia Saulis Excepit iuuenes, custodum concita turba 265 Admirata nouos habitus, noua tela uirorum, Vnde, rogat, ueniant aut quid uenere petitum. Illi haec confessi subeunt penetrale superbum Rex Saul Atque micans auro. Soliis hic praeses eburnis Sederat, Oebalio pulchre uelatus amictu, 270 Aurea sceptra tenens. Canum caput aurea circum Stabat perstringens oculos fulgore corona. Aurea perspicuis torques distincta lapillis A collo pendens pectus decorabat honestum. Circa illum famuli et procerum longo ordine coetus 275 Nobilis astabat. Fratres, ubi tale tribunal Accessisse datum, pariter ceruicibus omnes In terram pronis et aperto uertice adorant. Fratres Dauidis ad Saulem "O rex magne, tui sumus" aiunt "fida clientis (Si nescis) Iessei nos pignora Bethlemitae, 280 Dauidis fratres, tibi quem dimittere iussus Ille quidem non parua suae solatia uitae Paruit aspernans. Puerum concede parenti Nosque loco illius teneas. Hoc poscimus omnes. Hoc genitor Iesseus uotis petit omnibus unum. 285 Permitte, ut gregibus praesit, robustior aetas Illum bello habilem donec tibi reddat et armis. Suspensa rex mente stetit, dimitteret unum Incertus puerum, tribus his ad bella receptis (Bella autem magno feruebant horrida motu), 290 Anne recusatis solum retineret apud se Dauidem. Tanto solum complexus amore est. Sed tamen instantis uicit formido pericli Proque istis ipsum iam tandem passus abire Assensit uotis pariter fratrumque patrisque. 295 Nondum erat expertus, quantum iam corporis ille Viribus atque animi teneros excesserat annos. Nuncius interea regis perfertur ad aures Hostilem turmam latis descendere campis Iamque Palestinas acies pallare per omnem 300 Iudeae regionis humum. Mora nulla, paratam Rex Saul ipse suam profudit ab urbe phalangem. Saul processit ad pugnam It peditum pilata manus gladioque iuuentus Ancipiti succincta latus. Pars ferre sagittas Ithyreosque arcus, pars molles uertere fundas, 305 Non molles ut agant saxis stridentibus ictus. Inde ruunt equitum directis cursibus alae Puluereamque ciet pulsu leuis ungula nubem. Has inter medius graditur rex ipse cohortes Et festinantes moderatur uoce maniplos. 310 Martius hunc sonipes tectum fulgentibus armis Sublimemque uehit terrens hinnitibus auras Atque citatorum sinuosa uolumina crurum Alternans et frena ferox spumantia mandens. Talis Peleum Persis fera bella mouentem 315 Bucephalas uexisse ducem memoratur et Indis. Talem Neptunus donauit Ariona magno Adrasto, Argiuum (si vera est fama) tyranno. Aduenere locos, Socoth et Azetha uocabant, Quos Terebintea paruo discrimine uallis 320 Diuidit atque humilis montes interiacet altos. Illa Palestinae caepere cacumina turmae, Haec Iudea phalanx. Positis certamina castris Parua serunt cursuque leui magis arma lacessunt Quam pugnam exercent, quum tandem maximus ille, 325 GOLIAS Ille Gygantei generis, sed spuria, proles In mediae uallis descendens plana Golias Horrendo clamore tonat: qui cernere ferro Et conferre manum secum audet, colle relicto Deuolet, ut medio peragantur praelia campo. 330 Vnius iam caede uiri si uictor abibit Iudeae miles, populo dominetur utrique Rex Saul; oppresso si uicerit hoste Golias, Turba Palestinae concaedat Saulica genti. Talia uociferans, ualido correpta lacerto 335 Tela quatit toruisque oculis et fronte minatur. Corporis huic habitus, cubitos qui mensus in altum Bis ternos palmumque simul processerat unum, Membraque tam magnae quadrabant caetera moli. Improba crassities laterum, tumor altus obesi 340 Ventris, coxa patens, longa internodia crurum Luxuriansque thoris pectus taurinaque colla, Magni humeri magnaeque humerum ramalia chelae Insignisque pilae caput instar, tetrica uultus Effigies oculique truces rictusque ferinus. 345 Denique tota uiri facies metuenda grauisque Omnibus aspectus, quanuis quoque nulla tulisset Bellica tela manu certareque uellet inermis. Quanto igitur potuit Saulis magis esse timori Militibus multo armorum munimine fultus 350 Arma Goliae Ingentes artus ingens lorica tegebat, Cassis ahena caput, suras et brachia circum Ferrea terrifico crepitabat murmure lamma, Ferreus et clypeus leuo pendebat ab harmo Fulgorem spargens aduerso sole micantem. 355 Hastam dextra minax digitis complexa trabalem Vibrabat lati conuersa cuspide ferri. Israhelitarum dum singula corpora solus Prouocat ad pugnam, segnes et uoce lacessit, Nemo fuit numero ex omni, qui comminus armis 360 Certare et contra uoluisset stare Goliam, Magna licet praeses uincenti praemia, magnos Proponat census et summum laudis honorem. Quippe suos animis postquam languescere uidit, Saul ad suos Talibus aggreditur dictis: "Fortissima quondam 365 Pectora diuinumque genus, Iudea iuuentus, Cernitis en quali nos contra tendere probro Non cessat uocitans audax in praelia Getheus? Nonne estis geniti ex illis, qui regibus istud Erripuere solum, quis gentes uincere iniquas 370 Fata dabant? Deus ipse, deus considere terris His iubet, et timor est inimicae obsistere genti. Res et opes uobis et cuncta auferre paratae? Vasti hominis moles si terret, peruia ferro Hic quoque membra gerit. Multo si robore praestat, 375 Robustum quandoque leuis prostrauit, arena In media fixum telis, elephanta Gethulus. Sit magnus sitque ille potens, dum uestra probatur Dexteritas agilisque manus solersque cauere nota Atque inferre ictus. Vires industria uincit, 380 Adsit tantum animus. Pauidos fortuna repellit. Quicunque ex uobis processerit obuius illi Et uictum dederit letho, cumulabitur amplis Diuitiis factusque gener mihi, liber in omne Tempus erit, nullum pendens aliquando tributum 385 Ipse genusue suum." Quem non uel talia uerba Vel tam praecipuae mercedis pacta mouerent? Muta tamen stant ora uirum laudisque fauorem Promissique fidem uicit formido pericli. Feruidus interea iussis parere paternis, 390 Dauid Affuit hic Dauid, quid sit cum fratribus actum, Quaesitum missus, tunc regia signa secutis. Atque ubi conspexit cum telo stare Gygantem, Dumque illum nemo praesumit tendere contra, Exultare ferum nec adhuc decedere ab illo, 395 Quo uoluit certare, loco, turbatus in iram Exit et ad regem prompto sermone profatur: Dauid ad Saulem "Psaltes ante tuus, pugilem nunc offero dextram, Inclyte rex, ne se iactet temerarius ille Iam uicisse omnes exclamans nemine uicto. 400 Est animus conferre manum, superumque fauente Numine Getheum sternet mea dextra Goliam, Ipse meis si me permittis sortibus uti." Obstupuere omnes iuuenili in corpore tantum Esse animi. Rex ipse oculos defixit in illum 405 Admirans. Dubitat, ne sit fiducia maior Viribus ista suis inconsultusque iuuentae Et rationis egens in aperta pericula cursus, Saul Dauidi Atque ait: "O iuuenum mihi iam charissime, quo te Nunc tuus ardor agit? Transcendis nisibus annos. 410 Ante pilos certare cupis, tyrunculus illa Attentare audes ueterani militis arma, Nec tibi succurrit, quam praestans uiribus ille est, Quam ferro instructus, quam toto corpore magnus? Immodico moderare animo mentemque ferocem 415 Refrenans melius florenti consule uitae Et patere, ut subeant alii certamina tanta, Dum tibi digna tuo crescet conamine uirtus." Nil iuuenem terrent haec talia dicta magisque Gliscit amor pugnae, remoratus suscitat ardor 420 Tentandi penitus maiora incendia belli. Comparatio Ac uelut audacem uenator forte Molossum Quum tenet, ille alacer uiso se porrigit urso Vlteriusque ruens retinacula rumpere tentat, Necdum dimissus latrat, furit, ingemit, urget, 425 Carpit humum, nunc huc agilis, nunc uertitur illuc. Haud aliter Dauid: toruo spectare Goliam Lumine saepe minax, precibus quoque flectere regem Moliri et magnum uultu praeferre uigorem Spemque simul uincendi animoso prodere gestu 430 Dicereque, in siluis saeuo quum occurrerit urso, Ausum se praesenti animo consistere contra Atque pedem firmare loco, donec venienti Attulit exitium discussis fuste cerebris. Inde quod in fuluum gradiens quandoque leonem 435 Inciderit, rictus qui contra ferret hiantes Infrendens rapidoque ruens per deuia cursu, At se contortum difractis dentibus acri Infixisse gulae per aperta foramina saxum. Hinc illum gemuisse diu, dum spiritus aeger 440 Non potis obstruso est halitus agitare meatu, Fessa sed inclusa cruciantur uiscera uita, Donec humi exanimes fugiens dimitteret artus. Sic praestante deo magni se caede Goliae Iam fore praesenti notum saecloque futuro. 445 "Atque istud tam turpis" ait "foedique timoris Dedecus effugiet, quod uobis obiicit hostis, Quum demum uicto uos gloria certa sequetur." Talibus instanti rex tandem caessit et arma Apta dedit: phrameam, ferratum tegmen et hastam 450 Et nitidam puro galeam clypeumque metallo. His tamen abiectis abiit Iesseia proles Arrepto tantum nodosae stipite quercus. Funiceas etiam fundae Balearis habenas Aptat et e scrupeo ripae propioris aceruo 455 Quinque capit lapides, aequati ponderis omnes, Dauid superat Goliam Collegitque sinu praestolantemque Goliam Protinus aggressus, fundae uertigine saxum Coniicit idque uolans stridenti turbine fertur. Tum ualide illisum perfracta casside frontem 460 Diffindit mediam. Lethali saucius ictu Mugiit ut taurus sacras mactatus ad aras. Per uultus perque arma fluens miserabilis humor Sanguinis admixto coepit manare cerebro. Ille labans tereti iam frustra innititur hastae, 465 Frustra stare cupit. Mox praeceps corpore toto Labitur in terram. Tremuit sub pondere tellus Armaque labentis magno sonuere fragore. Impiger hinc Dauid prostratos occupat artus Accurrens praensaque coma morientis et ense 470 Continuo secat immanis fera guttura colli Auulsumque caput tollit sublime suisque Ostentat uictor. Ferit ardua sydera clamor Israhelitarum. Trepidae fugere cateruae Incircumcisae montana per auia plebis. 475 Insequitur Iudea phalanx pauitantia caedens Terga uirum longe, portas Acharonis adusque Getheasque domos, hosti loca tuta fugato, Qui reliquus potuit caedi superesse cruentae. Vesper Inde reuertentes quum Sol procliuus in undis 480 Oceani nitidum properaret condere currum Parsque aduersa poli, uenienti obnoxia nocti, Inciperet terrae tenui uestirier umbra. Inuadunt uallos, hostilia castra rapinis Euacuant spoliisque domos atque oppida complent. 485 In summis Solymae suspendunt moenibus urbis Triste Palestini populo plaudente Goliae Sanguineumque caput. Sanctae sub tecta tabernae Arma tulit Dauid regique dicata superno Liquit et ingentes pro palmae munere grates 490 Exultans laetumque canens peana peregit. En tibi, quo tandem perducta est ira superbi, Qui sese inuictum iactarat, uiribus ampli Corporis et fido armorum munimine fretus A pastore iacet tandem superatus inermi 495 Atque illi, pugnax quem secum gesserat, ensi Praebuit oblatas ceruices uictus et ora. nota Ergo uelut tenues uanescit fumus in auras, Sic nimis elatae perit improba gloria mentis.

<Liber II>

ARGVMENTVM

Regum lib. I, cap. XVIII. Amicicia inter Dauidem et Ionatham, Saulis filium. Saul Dauidem praeficit militibus. Sed quoniam plebis cantibus illum sibi praeferri audiuit, uoluit eum interficere. Gratiam simulat. Despondet ei filiam Michol. XIX. Dauid fugiens Saulem latet. Reconciliatur. Superat Palestinos. Rursum fugit. Domi obsessus per fenestram demmittitur. Obsessores a Michola eluduntur. Coram patre coarguta factum excusat.

Lib. II

Inter Dauidem et Ionatham amicicia Ingenti excepit rex Saul Dauida fauore Accumulatque bonis. Ionathas quoque, regia proles, Amplecti hunc unum fraterno coepit amore, Officiis animoque colens super omnia fido. 5 Aequali Dauid studio flagrabat in illum, Ne uictus summi meritis uideretur amici. Ambos una parens grauido si uentre tulisset Fudissetque simul partu foecunda gemellos, Haud maiora quidem poterant ostendere amoris 10 Argumenta pii inter se mentisque benignae. Ionathae dona Dauidi oblata Iam primum Ionathas donauit uestibus illum, Purpura quas Tyrio feruens infecit aheno Quasque Semyramia diuersis foemina filis Pinxit acu, dono tali testatus amorem 15 Ipse suum meritumque uiri. Tunc splendida panni Gratia uirgati rauos eiecit amictus Et ferrugineas cocco toga tincta lacernas, Tegmine sub uili ne fortia facta laterent Nobilitasque animi. Gladium quoque caessit eidem, 20 Cuius et argento capulus caelatus et auro Fulgebat, miris uaginam mille figuris Exornabat ebur, flauenti lora metallo Intertexta nitent. His Gnosia spicula iungit Corithosque leues et saeuum flexibus arcum. 25 Haec cuncta ut fuerint multo licitanda triente, Ille tamen sese maioribus undique donis Praestabat dignum. Regi parere paratus, Illorum, quae iussa sibi, nec mole grauari Nec poterat diri terreri sorte pericli 30 Impauidusque animo simul inuictusque labore Omne sibi iniunctum praeclare munus obibat. Inuidiam poterat laudis superare decore, Si sibi praelatum post talia facta tulisset Non ita duro animo Saulis uecordia regis. 35 nota Sed nec ferre potest illos nec amare superbus, Quos anteire uidet famae melioris honore. Exuuias igitur quum Dauid et arma Goliae Suffixumque caput pilo portaret ad urbem, Israhelitarum tunc undique concita pubes 40 Obuia procurrens contentaque tympana pulsans Multisonumque mouens aedebat cantica sistrum. Omnia laetitiae de tanto signa triumpho Pro se quisque dabat, nuptae innuptaeque puellae, Dum festas agitant ad compita nota choreas 45 Et uario glomerant sinuosa uolumina saltu, Percussit Saul mille et Dauid decem millia Cantantes dixere: "Manus Dauidica strauit Millia bis quinque et Saulis uix dextera mille." Tunc ueluti subita confixus cuspide ceruus Ingemit et siluas querulis mugitibus implet. 50 Hic coepit Saulis invidia in Dauidem Sic, ubi iam tales cantus Saul auribus hausit, Contorquere caput furiis accensus et ira Coepit et "En," inquit, "quo me sors egit iniqua, Vt decuplo maior Dauidi gloria surgat, Nostris auspiciis, nostro qui militat aere, 55 Quam mihi, qui regno praesum, quem maximus unum Spectat honos. Ergo conuerso cardine rerum Mancipio dominus famulabitur? Ille sedebit In regni solio et sceptri potietur honore?" His ardens odiis, illi, quem semper amauit, 60 Insidiari animo iam tandem coepit acerbo, Non culpa ipsius, sed uulgi errore pusilli, Si tamen est error laudes plausumque dedisse Illi, qui uictis uicto succurrerat hoste Quique sua cunctis peperit uirtute salutem. 65 Tempus Altera flammiferi iam lampas fulgida Solis Scandebat rapido summum super aethera curru Sudantesque agitabat equos, quum Saulis ab imo Saul iratus Surgens corde furor totos perfuderat artus. Palluit os illi, coeperunt colla tumere, 70 Horrere arrecti crines, infrendere dentes, Scintillare oculi, spumantia labra tremore Quassari, adductis fieri frons aspera rugis. Vsque adeo formae mens indignata prophanat Effigiem turpesque serit super ora figuras. 75 Solicitus Dauid cytharam pulsare canoram Accelerat notasque sono tentare medellas, Non hanc esse putans hominis, sed demonis iram. Ille tamen telum (telum nam forte tenebat) Torsit in aduersos uultus atque ora sonantis. 80 Sed declinato Dauid bene providus ictu Proiectaque cheli suspectam deserit aulam Et fugiens odium uitat capitale tyranni. Sed rex cassa uidens primae molimina fraudis, Inde dolos alios meditans, caelare cruentam 85 Nititur inuidiam mentitae nomine pacis. Placatos praefert uultus Dauide uocato Et dextram dextra tangens sic ore profatur: Saul ad Dauidem "Foedus amiciciae tecum firmare perennis Est animus. Dauid charissime, mitte timorem 90 Nec quicquam dubites. Tua sit uolo sponsa Merobe, Virgo inter natas forma pulcherrima nostras, Quum dulces de te nobis paritura nepotes. Tum tibi praestantem regali stemmate prolem. Perge modo et dignum tam praeclaris hymeneis 95 Te praestare stude. Primae dux esto cohortis Atque Palestinos uastator curre per agros, Nec pecori, nec parce uiris. Prostrasse Goliam Et pepulisse procul nostris a moenibus hostem Non satis est, nisi Marte ferox aliena lacessas 100 Illorum populans fines, inuadere regni Ausi qui dudum fuerant campestria nostri." Comparatio Callidus ut quondam curuo piscator in hamo Componit dulces et in aequora porrigit escas Blanditusque cibis unco comprendit aheno 105 Et trahit affixum per fila tenacia piscem, Si non excusso frustretur linea congro, Sic Saul alloquio caelat quod corde uolutat. Nanque cupit tali Dauidem Marte perire, Polluat ipse suas eius ne sanguine palmas. 110 Respondet Dauid Tunc humilis Dauid "Qui sim, uel qualibus" inquit "Intra Bethlemam genitus natalibus urbem, Vt merear gener esse tuus, clarissime regum? Non mea paupertas, generis neque sordida nostri Conditio digna est tam celsum scandere limen. 115 Vis nocti conferre diem? Vis aequora uasta Angusto stipare lacu? Certamina belli Non detrecto quidem; quascunque lacessere gentes Iusseris, ipse tui Dauidis primus in illas Stringetur gladius. Generosior ista Merobes 120 Connubia accipiat. Satis est mihi gratia pacis, Quam praestas, o rex. Habeo nil charius illa." Sic fatur Dauid nec adhuc expertus amoris Lasciui stimulos, pugnas tractare uoluptas Illi maior erat. Studiis mens dedita belli 125 Non poterat molles Veneris admittere lusus. Ergo regalis genialia pacta puellae Hadrihel accepit, procerum ditissimus urbis, Nobilitate potens. Celebrat sponsalia, tedas Accendit, fruitur thalamis et amore maritae. 130 Dauid captus amore Micholae Mox etiam Dauid bellis inuictus ab isto Igne fuit uictus coepitque ardere Micholam, Regis et hanc prolem. Cupidis modo nutibus illi, Et modo blandiri uerbis, praesente iocari, Absentem per crebra quidem suspiria cordis 135 Quaerere soliciti, nullam sentire quietem, Donec ad aspectum sese transferret amatae. Saul Hoc ubi Cisides persensit, gaudet adeptum Implendi se uota modos, quo protinus ipsum Coniuge promissa grauiora pericula Martis 140 Cogat adire feri celeremque arcessere mortem. Comparatio Sic gaudet cupidus praedae uenator, adacto Inter conualles angusti tramitis urso, Effugium cui saxa negant obstantia, credens Vsurum se caede ferae, sed dentibus illa 145 Infrendens conuersa retro ruit impete uasto Et notas repetens fauces latrone repulso Iam loca tuta tenet campoque potitur aperto. Frustra igitur sceleris peragendi tempora nactum Apta ratus iam se Cisides, protinus instat 150 Occultis certare dolis et fraude latenti. Submittit quosdam simili satis arte peritos, Dauida incautum qui supplantare uolentes "Macte" aiunt "uirtute tua, fortissime Dauid, Chare nimis regi! Tibi nubere nanque Micholam 155 Ipse suam statuit natam: quae saepe petita Diuitibus clarisque procis, tibi traditur uni. Nec dubita, multas quod nondum possideas res, Non aliud pater ipse sua pro uirgine munus Poscit quam centum inuisae praepucia gentis, 160 Arua Palestinosque colit quae plurima campos. Merces magna, leuis labor est. Age, caede prophanos Et rediens cupidis amplexibus utere nymphae!" Quanquam Dauidis laeta est audacia sorte Hac sibi proposita, non se tamen ille fatetur 165 Esse thoro dignum, quem celsius euehit alta Maiestas quam quo poterit sua tendere uirtus, Sed tamen "Experiar dubii discrimina belli" Inquit "et anne humiles oculis deus aspicit aequis. Porro quum fuerim satis hoc expertus in illo, 170 Qui nostrae iacuit prostratus uerbere fundae. Idem, spero, deus nec in his me deseret ausis. Exurgens igitur cuneos ad bella coactos Instructamque aciem trahit audax et ruit ultro. Vrgebat, quae tarda solet quoque corpora pronis 175 Cogere ad arma animis, adamatae forma puellae. Lata Palestinae uastat populatibus arua Agmineque infesto properans Acharonis ad agrum Castra inimica uidet. Tunc firmat signa parumper Hortaturque suos: "Socii, confidite," dixit 180 "Vicimus. Hos etenim, quos contra stare uidetis, Iussit rex Superum uestris delerier armis. Qui iubet, hic uobis dabit, ut praestare queatis. Tantum animis opus est et iam rata fata sequentur." Dauid uictor Dixit et aduersos telum contorsit in hostes. 185 Sublato clamore uiri curruntque ruuntque, Quenque suus satis ardor agit. Missilia primum Huc, illuc uolitant, stricti mox comminus enses Ictibus increpitant. Miscentur praelia, puluis Tollitur et tristes operit caligine pugnas 190 Spectantumque oculi tantum aera micantia cernunt. Aequo Marte diu certatum, denique lassus Hostilis cuneus iam retro caedere coepit. Hoc magis expauidae sparsaeque insistere turbae Iudeus certat miles: iam Marte fugatos 195 Opprimere et multos furuo demittere Diti. Corpora strata iacent campo; seruauit ad urbem Paucos uersa fuga et uelox ad tuta recursus. Exultat uictrix legio ditata rapina Armorum, pecudum, peregrinae uestis et aeris 200 Atque omnis generis uictus. Agit ipse Tonanti Dauid Summas Iesseides grates et numen adorat Illi uni acceptum referens quod uicerit hostes. Regalisque memor pacti truncare peremptis Membra pudenda iubet. Rapuerunt ense resectos 205 Bis centum (ut dicunt) cassos tentigine pennes. Is numerus stratae per gramina rubra cruore Gentis erat. Parua colei stipantur in arca, Promissis thalamis donum dotale futuri. Hinc uictor Dauid, turba comitante suorum, 210 Ibat ouans, uiridi redimitus tempora lauro Et biiugo uectus curru. Peana canebat Pone sequens miles pulsataque tympana bombos Aedebant et silua sonum per inane uolutum Atque cauis haustum rimis referebat eundem. 215 Ingressus Solymas Dauid praepucia regi Bis centena tulit, geminato munere pactos Exuperans thalamos. Miratur tanta tyrannus Acta ducis laetusque sui tot computat hostis Funera, quot sectos licuit sibi cernere testes. 220 Dauidis uxor Michola Ne uero ingratum cuncti fideique malignae Censerent, sponsam iuueni sociare Micholam Connubio statuit stabili. Properatur ad alta Atria, conueniunt matres matrumque mariti, Impubes pueri simul et robusta iuuentus 225 Et forma insignes uiridique aetate puellae, Conuentus uarius, quem latae porticus aulae Saul Vix capit. In solio Cisides celsus eburno Sederat. Ecce autem, linquens secreta cubilis Prodiit in medium pulchris ornata Michola 230 Vestibus et reliquo cultu, sed pulchrior ipsa. Circa illam pueri, quorum manui altera sponsam, Altera succensae retinebat lumina tedae. Stabat et indutus gemmata ueste sacerdos Intectusque caput niuea uenerabile mytra. 235 Hic Dauida prius, pulchram rogat inde Micholam, Si sponsam uelit hic et si uelit illa maritum, Vtque ambos uidit paribus concurrere uotis, Praecipit haec eadem ritu firmare iugali: Dextrae dextra datur, digitis detorta mariti 240 Gemma nouae digitos coepit constringere nuptae Fulgenti laqueo, fidei per saecla colendae Pignus perpetuum seruatus ut annulus esset. Inde deo precibus porrectis prospera dixit Ambobus uota et proli quoque fausta futurae. 245 Postquam perfecto siluit sermone sacerdos, Insequitur lituum stridor clangorque tubarum. Ingenti sonitu concussa est regia tota, Contremuit paries. Poterant timuisse ruinam, Ista sacri (ut quondam) si flarent aera Leuitae, 250 Si foret hic priscae Hiericuntis moenia murus. Nil aliud poterant aures audire loquentum, Verba magis magno strepitu superata quierant. Conticuere tubae, calamos inflare choraules Et digito pulsare leui caua cymbala psaltes 255 Coepit et argutis fidibus resonare lyristes Ac Phrygios cantare modos. Nunc tinnit acuta, Nunc tonat ille graui, media modo temperat istos Voce sonos, agili pulchre quos gutture uibrat Concordans cytharae linguae prolata canori. 260 Arrectae cunctorum aures dulcedine tanta Et capti stabant animi. Nil murmuris usquam, Nil strepitus, donec finitis cantibus uni, Vni omnes toto pariter plausere theatro. Et si sic animos demulcet musica cantus 265 Terreni nostraeque iuuant sic carmina fecis. Angelorum cantus Angelicum quanto fas nobis credere melos Esse suaue magis, mulcens pia corda beatum, Illo, ubi iam nullo clauduntur gaudia fine, Ante dei sublime thronum clarumque tribunal? 270 Talibus ergo frui tam miris si libet odis, Quae sunt perpetuae dulcedinis, ista uoluptas Incerta, instabilis, leuis, impia, reproba, fallax nota Spernenda est nobis. Non est apprendere dignus Immortale bonum, cui sunt mortalia cordi, 275 Quem male terreni foedant contagia luxus. Propterea uanos uulgaria turba canores Dum nimis intentis animis atque auribus haurit, Dum saltu uario ludit lasciua iuuentus Multimodisque chorum gaudet deducere gyris, 280 Dauidis uota Interea Dauid tollens ad sydera mentem Caelicolum regem uotis precibusque petebat. Coniugii seruare fidem, seruare pudici Iura thori et sancte proprios educere foetus Ipsis ille daret, quos nunc coniunxit in unum, 285 Arceret rixas, suspectum tolleret omnem, Ambobus uitam uacuam rumore sinistro Caederet et uerae uirtutis luce nitentem, Scilicet ut possint dominoque deoque placere, Donec uterque sui cursum perfecerit aeui. 290 Saul At contra Saulem saeua torquere simultas Coepit et exurens penitus praecordia liuor. Nocte iacens uigilat, negat improba cura quietem, Fastiditque die positae conuiuia mensae Et renuit gustare dapes festosque hymeneos 295 Suspensus celebrat, ridens ridere uidetur Inuitus tristemque animum uelamine laeto Obtegere atque aliquem nutrire in corde dolorem. Nam uidet in cassum fraudes caessisse malignas Et frustra inuisum iuuenem obiectasse periclis 300 Bellorumque minis. Ipsum magis ergo timere Incipit et tacitus secum meditatur iniqua Atque indigna nimis pravae molimina mentis Insontem contra generum, disperdere certus Siue per insidias ficti pro tempore amoris, 305 Siue palam potius per aperti praelia Martis. Nunc hos, nunc illos aditus sine fine requirit, Polluat ipse suam cognato ut sanguine dextram Crudelis magis anne ingratae mentis in illum, Cuius erat sanus cantu, certamine tutus, 310 nota Non satis est certum. Semper tamen irritus omnis Contra fata labor fuit et conatus inanis. Ipse igitur magni Dauidem rector Olympi Omnibus ereptum seruabat ubique periclis, Vt manibus ueri iampridem facta prophetae 315 Vnctio per tuta et rerum prosperrima posset Euentu gaudere suo, quum Saule repulso Susciperet regni sceptrum Iesseia proles. Ergo dum curis Cisides aestuat atris Bella gerens Dauid fines tutatur et hostem 320 Proterit armatus. Totas quandoque phalanges Infidae gentis Solymarum ad moenia captas Secum uictor agit, iam fama et laudibus omnes Et uirtute duces anteibat. Sed tamen idem, Omnibus eximio semper dilectus amore, 325 Inuisus soli post tot benefacta tyranno. Proh, miseranda nimis regum non rite regentum Conditio! Dum sceptra timent amittere, nulli Parcunt, suspectis tunc indignantur amicis, Affectos aliqua quum cernunt laude merentes. 330 Nox Iam Nox atra diem terris dimouerat almum Humentesque super tendens diffuderat umbras, Quando Cisides Ionatham reliquosque uocauit Custodes lateris uulgoque in parte remoto Saul in Dauidem Alloquitur stantes: "Quis tam temerarius" inquit 335 "Extat, ut ille meis penitus parere negabit Imperiis? Iubeo Dauidem protinus ipsum Interimi uestris armis. Ne quaerite quare. Ille meus fiet, qui iussa refugerit, hostis. Experiar, seruone magis seruire velitis 340 An domino." Tales rabidus dabat ore loquellas. Discessit tristis Ionathas moestusque periclo Illius, magno fuerat cui iunctus amore. Ergo solicitus Dauidis tecta petiuit. Illi aperit secreta patris metuendaque caedis 345 Consilia, his ipsum affatus pro tempore dictis: Ionathas ad Dauidem "Infensum uites, Dauid charissime, regem Infestumque tibi. Lictoribus ille uocatis Dat mandata tui, quum Sol illuxerit orbi, Quo te cunque loco poterunt reperire, necandi. 350 Quare efferre pedem caueas de limine portae Ipse tuae totumque diem sub tecta sedeto Illa parte domus, tutae quae uisa latebrae Esse magis fuerit, donec modo pectora regis Aspera per blandos tentem mollire precatus 355 Illiusque tibi mentem mox ordine pandam. Interea lateas oro incolumemque memento Conseruare tuo nostram sub pectore uitam. Laesus eris si quo (deus hoc auertat) ab ictu, Effluet ex illo noster quoque uulnere sanguis, 360 Commixtos animos communeque corpus habemus." Dauid Talia dicentem Ionatham complectitur ille, Oscula dat, summas tali pro munere grates Laetus agit, non ipse suae discrimina uitae Sic timet, ut fidi gratatur amore sodalis. 365 Mox festinatis regales passibus aedes Ingressus Ionathas iam fessa labore metuque Nocte silente dedit placidae sua membra quieti. Atque iacens, quali, quum crastina fulserit hora, Mulceat affatu genitoris, cogitat, iram, 370 Cogitat et somno cura uigilante repugnat. Mane Sol uagus Eoa nitidum caput extulit unda Exutusque nigros apparuit orbis amictus Atque suus rebus rediit color. Obuius illo Excepit Ionathas uenientem tempore regem 375 Ante fores thalami. Tunc illum uertice prono, Sicut moris erat, supplex et mitis adorat Ionathas ad Saulem Atque his alloquitur dictis: "Certissima, salue, Spesque salusque tui populi! Quis, quaeso, tuarum Esse potest laudum cupidus magis atque decoris, 380 O rex, prole tua? Quare tibi dicere cogor Quicquid obesse rear splendori nominis usquam, O pater alme, tui. Communis gloria tecum, Communis tua culpa mihi. Nunc ergo rogatum Te uenio obtestans: Dauidem perdere uelle 385 Desiste immeritum duroue extinguere fato Egregium fidumque tibi. Fuit ille decori Virtuti famaeque tuae, qui caede Goliam Sustulit, aduersas qui fregit Marte phalanges. Armatus quoties conflixit, uictor ad istam 390 Cum spoliis rediit, cunctis plaudentibus, urbem. Gloria magna tibi est promptos fortesque fouere Semper ad arma uiros. Praesentia numina sentis Hoc bellante tibi. Metuunt inuadere regni, Incolumi hoc, fines urbesque lacessere bello 395 Insidiisque tuas. Quem si patiare perire, Mutatas uereor reuoluto cardine sortes Et conuersa retro fata indignata referri." Sic fatur Ionathas, et rex placatus in ipsum Dauidem iurat se nullas deinde nocendi 400 Illi intensurum fraudes, nihil amplius esse, Quod sibi formidet: conspectum horrescere regis Desistat, notos inter numerandus amicos. Laetus ad haec Ionathas grates persoluit et ipsi Talia Dauidi gaudens ex ordine pandit. 405 Dauid Securus latebris Dauid post terga relictis Regia festino gradiens pede limina scandit Erectosque gradus surgentis ad aethera tecti. Tum Ionatha comitante petit fulgentia Saulis Atria. Rex illum placido satis accipit ore 410 Atque data dextra charum sibi tempore in omni Iam fore promittit promissaque foedere sancit, nota Instabili tamen ista fide. Nam dira phrenesis Quem superat penitusque ferae uecordia mentis, Proposito facit ille nihil laudabile certo. 415 Nunc huc, nunc illuc deflectitur actus ab omni Vento, uela tamen rapidis dat saepius austris. Rursus ad arma ferox excitus fuderat hostes Dauid Iesseides Dauid uictoreque milite cinctus Venit ouans, Solymam turbis plaudentibus urbem 420 Ingreditur laetusque sui subit atria regis. Illic forte sedens fessum certamine corpus Dum releuat, dextram, qua Martia praelia promptus Egerat aut uibrans ensem aut hastilia torquens, Transtulit ad cytharae modulantia fila sonorae 425 Dauidis cantus Nil uulgare canens, sed certe ut maximus olim Exurgens Abram primo ferus impete gentes Fuderit infidas praedamque receperit omnem, Quae fuerat Sodomis cum Lotho ablata nepote. Vt Hiercunteus lituum clangore sacrorum 430 Conciderit murus simul et clamore uirorum, Aspirante deo plebique fauente fideli. Praeterea Iesus, Iudea uictor in ora, Hostibus ut fusis Solis consistere currum Et proferre diem iussit, uel quo usque fugatos 435 Prosternat caedens, oneret uel compede captos. Vtque idem bello superatis regibus omnem Iudeae regionis humum possederit utque Israhelitarum tribubus diuiserit omnem, Et tamen hac sanctos priuarit parte Leuitas, 440 Consortem caeli quo se sciat esse sacerdos Aetheriaeque domus, non mundi labilis aulae. Post Iesum Iudas quid bello gesserit et quid Othoniel, quid Aioth, Delbora uirago Iahelque, Quid fortis Gedeon, quid denique uiribus omnes 445 Exuperans Sanson. Saulem quoque coeperat ipsum Diuino celebrans ad sydera tollere cantu: Vt, qui conati fuerant euertere Iabin, Vicit Amonitas, ut turmas fuderit acres Amalechitarum, quum regem caepit Agagum. 450 Plura etiam dicturus erat, sed percitus igne Saul in Dauidem Rex Saul inuidiae, Dauidis nomine laudem Ipse suam uinci cernens, exarsit in iras Feruidus et raptum magno conamine pilum Torsit in aduersum cantantis pectus, at ille 455 In latus accliuo uitauit corpore telum. Vitatam paries confixus suscipit hastam Hastaque fixa cauis ferrata cuspide rimis Compulit extemplo concussa fatiscere saxa. Ipse fuga elapsus non laeso corpore Dauid 460 Tecta laremque petit tenebris defensus opacae Noctis, nam stellas nubes obduxerat atra Splendentemque globum Lunae lucere uetabat. Armati ante fores missi sedere manipli, Vt mane egressum iugularent. Murmura sensit 465 Ante fores uxor metuensque pericla marito Rettulit. Ille fugam postico fecit aperto Incolumisque abiit. Lictores decipit uxor, Ne subito cursu fugientis terga sequantur. Michola elusit insidiatores Compingens mappas et linea lintea circum 470 Inuoluens hominis studuit confingere formam. Implicitae effigiant tumidum caput oraque uittae, Hircina horrebant expressi pelle capilli. Grandia si paruis liceat componere, tales Oblatae Veneri fuerant a uirgine pupae, 475 Excolerent quondam quum reproba numina gentes. Reclinat lecto simulachrum, stragula supra Iniicit et turbae respondit mane roganti Oppressum subito morbo Dauida iacere. Illi intro irrumpunt, ut iam uel caede iacentem 480 Afficiant, recto uel uiuum tramite ducant Ad Saulem regem. Elusi commenta lacessunt Incusantque dolos et callida uerba Micholae. Rem referunt regi. Natam Saul inde uocatam Saul ad Micholam Increpitans "Tantumne animi superesse, Michola. 485 (Quod nunquam rebar) potuit tibi," dixit "ut hostem Per mea securum ludibria siueris ire? Nec regem metuis, nec honoras stulta parentem." Michola respondet Illa sub haec lachrymis caute respondit obortis: "Heu miseranda meae sortis lugendaque multum 490 Conditio! Si iussa patris complere laboro, Ense uiri pereo. Sin, cui sum iuncta, marito Obsequor, infenso pater infert iurgia uultu. Quumque animum premat haec angustia, nescio quo me Conuertam. Sed quis prohibet depromere uerum? 495 A me dimissum nunquam Dauida negabo. Si mea non ueniam pietas, rex magne, meretur, Foemineo saltem miserans ignosce fauori. Ille minax stricto nuper mihi dixerat ense: 'Si me non tacita emittas secretaque serues 500 Quaerentesque dolo fallas, mea dextera letho Te dabit et nostro mittere ad Tartara telo.' Arma uiri euasi, quoniam mandata peregi. Sed falli te forte putas? Animi tibi pandam Intima sensa mei, seu parcis uera fatenti 505 Seu minus ignoscis. Non tam terrore minarum Quam pietate meum studui saluare maritum. Si non das ueniam, genitoris malo perire, Dum pia sim, manibus quam coniux impia dici, Perdiderim quod fraude uirum nil tale merentem. 510 Opto fida mori potius quam perfida tetram Damnatamque bonis per saecula ducere uitam. Scito fuisse tuam tunc me, quum uirgo sedebam In laribus uerecunda tuis. Nunc, tradita quum sim Nuptum sponte tua, iam certe non tua dicor 515 Esse, sed illius, cuius consortia seruo, Cum quo communis thalamus mihi resque domusque. Ergo tui iuris quum non sim, maxime regum, Libertam permitte suo seruire patrono, Si tibi et ipse tuos seruos cupis esse fideles. 520 Aut si certa tibi Dauidem perdere mens est, Hanc prius, hanc animam iubeas excludere ferro. Haud penitus misera me fungi sorte putabo, Si modo morte mea praecedam fata mariti." His dictis languere furor, mitescere mentis 525 Coeperat ira recens. Tacitus tamen inde recessit Rex Saul alterius subiens penetrale cubilis, Vt fessam curis mentem requiete foueret. Ipsa suos repetit festina Michola penates, Suspenso sed adhuc animo meditansque periclum 530 Coniugis et dirum patris immanemque furorem.

<Liber III>

ARGVMENTVM

Regum lib. I, cap. XIX. Dauid fugiens uenit ad Samuelem. Satellites missi, quum illuc uenissent, prophetabant. Venit Saul, sed etiam ipse prophetare coepit nihil ei inferens mali. XX. Dauid fugit. Cum Ionatha collocutus latebras petit. In conuiuio quaeritur regis. Ionathas absentiam eius excusans a patre lancea impetitur. Fugit. Dat signum Dauidi paterni odii. XXI. Dauid fugit Nobem. Ab Achimelech sacerdote accipit panes et gladium Goliae. Profectus ad Achim, Getheorum regem, capitis periculum insaniae simulatione uitat. XXII. Venit ad speluncam Odolam. Multi ibi ad eum conueniunt. A Gaddo propheta monitus uenit in terram Iuda. Doech Idumeus accusatum a se Achimelecum cum reliquis Nobae sacerdotibus iubente Saule interimit. Abiathar, Achimelechi filius, fugit ad Dauidem, a quo amice suscipitur.

Lib. III

David Interea Saulem fugiens per deuia Dauid Herbidaque ingressus Ramathei pascua ruris, Fida subit diui Samuelis tecta prophetae. Extemplo adueniens illum de more salutat, 5 Mox scelus ingrati capitalemque indicat iram Erga se regis, tectas fraudesque dolosque, Insultus etiam manifestaque bella furentis. Caedere nequitiae tunc uate iubente tyranni, Excessere loco. Ruralem deinde profecti 10 Secessum capiunt, ubi uicus nomine Naioth, Cuius culta suis Iordanis perluit undis Atque alit assidua laetos uligine campos. Hic sedem posuere sibi Samuelque propheta Bellatorque simul Dauid uitare uolentes 15 Insanamque iram Saulis rabiemque furentem. Attulit id regi rumor. Tunc protinus ipsum Dauidem iubet exquiri uinctumque referri Adducique sibi, telis aut ense necandum. Sed quia mortalis frustra certare potestas 20 Contra fata parat, missae fera turba cohortis, Vt uidere pios uates (mirabile dictu) Dignaque non modicis Samuelis honoribus ora, Correpti magno deponunt arma stupore Telaque proiiciunt tensisque ad sydera palmis 25 Coeperunt cantu modulato condere laudes Atque deo grates misso Dauide referre Et subita saeuos animos pietate domare. Comparatio Sic aliquando poli gelido quum saeuit ab axe Horrida tempestas borealibus excita uentis, 30 Dum metuit fragili sulcans uada salsa carina Nauita, dum trepidus cultor sata laeta perire Grandine mox laedente putat, uiolenta quiescunt Flamina tranquillumque salum caelumque serenum, Mutata rerum facie pulsoque pauore, 35 Erectas hominum mulcent dulcedine mentes. At Saul, ut reditum per tempora tarda suorum Per longasque moras duci conspexit, eisdem Supplementa recens delecto milite misit, Dum dubitat primos ad talia facta patranda 40 Vel minus audaces uel iam minus esse fideles. Sed tamen hos etiam uatum praesentia mouit Conspectusque pii Samuelis et ora uirorum Plurima cantantum supero praeconia regi. Ergo ipsi pariter cantus dulcedine capti 45 Commendare deum caeli terraeque potentem Incipiunt clarosque uiros pietate fideque, Obliti Saulis mandatorumque nefandae Caedis in indignos nec quicquam triste merentes. Hoc ubi uulgatum, cuneus quoque tertius armis 50 Mittitur instructus ualidorum Marte uirorum. Ventum erat in Naioth, tunc aeque contigit istis Ac primis: Posita laudes feritate canebant. Nam sacer e caelo ueniens afflauerat omnes Spiritus. Hic animos illorum, hic temperat artus. 55 Saul Indigne ista ferens, subitam simul actus in iram Cisides, mora nulla, suam uocat ipse cohortem Atque anteire parat. Paribus quoque passibus agmen Terga ducis sequitur: pedites equitesque feruntur Ordine turbato, cuncti miscentur in unum, 60 Comparatio Dum celeratur iter, veluti quum sole calenti Sturnorum nubes supereuolat acta sonoris Vocibus agricolae, fructus ne fertilis agri Laedat Amyneam rostris carpentibus uuam. Rex Saul, ut sacrum celeri pede contigit Aioth, 65 Primus sistit equum, primus descendit ab illo, Post regem reliqui. (Mirum!) ruiturus in omnes Qui mox uisus erat, placatur protinus, ipsum Praesentem mitis Dauidem spectat et ipsum Iam reuerenter adit uatem, iam carmina condit 70 Laudis et ipse deo reiecto nudus amictu Ac uelut insanus. Vulgi uox ire per ora Illa frequens coepit: "Cisides nunquid et ipse Intra Sanctorum coetum numerandus habetur?" Quisque adeo fera corda viri mollita stupebat. 75 At uero Dauid, quanta inconstantia menti Insita regis erat, non inscius, inde recessit. Quumque loco quodam Ionatham reperisset, ad illum David ad Ionatham Cum gemitu conuersus ait: "Quo crimine, quaeso, Qua demum culpa laesi quandoque parentem, 80 Dic mihi, chare, tuum? Non cessat flumina, montes, Omnia solicita perlustrans quaerere cura, Hac ut me miserum priuet per uulnera uita? Sanguinis ergo mei tenet illum tanta cupido, Cuius ego toties affeci cladibus hostes? 85 Haeccine uirtuti soluuntur praemia nostrae?" Ionathas respondet Respondit Ionathas: "Quicquid, charissime Dauid, Te grauat, hoc ipsum nostram solet angere mentem. Nulla tua in regem fuit unquam iniuria certe, Sed me teste merens quam maxima praemia uirtus. 90 nota Inuidus ast animus, quanuis benefeceris illi, Est tamen impatiens alienae laudis et ipsos, Quos anteire uidet, semper contundere gestit. Credo autem nostro nihil a genitore parari, Seu magnum id fuerit seu paruum, protinus illud 95 Vt mihi non pandat. Quare tibi numina iuro Sancta dei, quicquid moliri coeperit ille, Omne tibi arcanum penitus reserabo paternum." Talibus auditis respondit talia Dauid: David ad Ionatham "Credo equidem, Ionatha, nostrae discrimina uitae 100 Esse molesta tibi teque affectare salutem Non mage, chare, tuam quam totis uiribus ut me A cunctis pariter saluum tueare periclis. Sed quia noster amor regi quoque notus habetur, Caelatum te forte uolet, tractauerit ultra 105 Siquid triste mihi. Sed tu scrutare parentis Mentem, quaeso, tui. Festae uenere Calendae, Quum mihi post regem laeta ad conuiuia sedes (Vt scis) prima datur. Si me quaesiuerit ille, Dic ad Bethlemos propere petiisse penates, 110 Te precibus caedente meis, solennia sacra Vt peragam et soler tribulum consortia praesens. Interea latebris recubabo tectus in illis, Dum referas responsa mihi. Si mitia fient, Pax erit, at contra subita si bile tumebunt, 115 Mors metuenda quidem. Nunc uni me tibi totum Atque tuae fidei committo. Tu modo cures, Nequando tradar regi sine more furenti nota Infensoque mihi. Non aequo examine uerum Iudicat iratus, nescit moderamina mentis 120 Et rationis egens nec amicis parcere nouit." Ionathas respondet Tunc Ionathas manibus geminis ad sydera tensis "Testor" ait "diuum regem, me mente fideli Cuncta relaturum tibi, Dauid, protinus illa, Quae bene uestigans cura studioque sagaci 125 Nosse quidem potero sensus arcana paterni, Siue bonum fuerit quod norim siue sinistrum. At siquid simulanter agam, si fallere nitar, Ignifero tunc me trudat sub Tartara telo Omnipotens Saulisue sinat decedere dextra. 130 Nil igitur dubites de me, charissime Dauid, Nec de Saule quidem. Nullum tam corde latenti Ducere consilium poterit, quin detegat ore Aut moesto aut hilari. Nec prodest fingere uerbis Diuersum, quando mentem frons indicat ipsa. 135 Tu memor esto tui Ionathae, quum uiuere liber Coeperis absque metu, quum summum culmen honoris Ascendes populo plaudente, fauentibus astris." Dauid Iesseides animum erexit laetatus amici Ingenti multaque fide et, si fata reseruant 140 Vlla sibi post haec melioris tempora sortis, Digna relaturum se dixit praemia tali Illius officio. Renouarunt foedus amoris Inter se nullo soluendum tempore, donec Carpere uitales ipsis conceditur auras. 145 Rupes Ezel Nubibus aeriis et caelo proxima rupes, Aspera muricibus, multa rimosa cauerna, Stabat, ab Hebreis Ezel tunc nomine dicta. Huius in occulto Dauid se condidit antro Opperiens ibi fida sui responsa sodalis. 150 Mane Crastina puniceis surgens Aurora quadrigis Aduexit iam festa nouae celeberrima lunae Et coepit nitidae diffundere lumina lucis Atque hilari clarere die. Conuiuia mensis Ecce parant positis, epulas et munera Bacchi 155 Apponunt famuli. Iocundo tecta tumultu Tota strepunt. Ipso tunc demum rege sedente, Ordine seruato proceres accumbere iussi, Quisque suum tenuere locum. Dauidica sedes Sola suo sessore uacat. Cur defuit ille, 160 Quaerenti regi Ionathas respondit abisse Ad solenne sacrum Bethlemi forte futurum. Hoc a se precibus multum obnixeque rogantem Impetrasse suis atque haec conuiuia festa, Absens quum fuerit, penitus seruare nequisse. 165 Tunc rex iratus respexit lumine toruo Saul ad Ionatham In Ionatham clamans: "Quid me, mea spuria proles Et non uera, tuis uafre uis ludere dictis? Mene latere putas, quantum tu diligis ipsum Iesseo natum? Nescis, stupidissime, nescis, 170 Quanto amor exitio tibi sit quandoque futurus In Dauida tuus, quanta hinc infamia nostro Confletur regno, quod adhuc non oppetat ille? Certum est ut pereat, quo saluo saepe salutis Me piget ecce meae. Sed nec, si uixerit, ulla 175 Spes tibi regnandi post funera nostra relicta est. Viuum plebs sequitur, uiuenti sceptra dabuntur, Et tunc priuatis tua uita sub aedibus aeuum Exiget infelix, si non extincta recedet. I nunc et talem mentis male compos amicum 180 Abde sinu oblitusque mei defende tuique!" Sic fatur tumidaque minax exaestuat ira. Ionathae fides Quem, rogo, suspicio talis non protinus arma Sumere et aduersum quosuis suaderet amicos Bella mouere palam, tacitas uel texere fraudes? 185 Absalon expetiit genitorem pellere regno, Seba suum dominum, multos ad uulnera fratrum Interitumque patrum dominandi dira cupido Impulit et patribus iussit disperdere natos. At Ionathas regno antetulit Dauidis amorem 190 Obsequioque patris, contempsit quippe pericla Cuncta status uitaeque suae, dum functus amici Officio charum curat seruare sodalem Mallebatque mori fidus quam uiuere fallax, Quam fracta regnare fide. Documenta petantur 195 Ex hoc rara uiris praesentibus atque futuris. Comparatio Non sic Argolicum Pylades dilexit Orestem, Castora non Pollux. Priscorum fabula uatum Tales nulla refert, Ionathae quos aequet amori. Ergo idem pietate sui commotus amici 200 Mox ita submissa respondit uoce parenti: Ionathas ad Saulem "Ne saeui, genitor! Iam tandem mitior esto Atque animo perpende tuo, si iustius illum Conseruare tibi est quam perdere." Plura paratum Dicere correpta genitor perterruit hasta 205 Saulis ira Elataque manu furibundus pectora nati Transageret penitus telo festasque profuso Pignoris ipse sui foedaret sanguine mensas, Ni consessorum consurgens turba repente Tam dirum prohibere nefas conata fuisset, 210 Supplicibus blandisque patri clamoribus obstans. Inuitus tenuit, quem iam librauerat, ictum Rex Saul. Ille lares cursu properante paternos Linquens ora metu post se pallentia torsit Atque uno tantum seruo comitatus adiuit 215 Proxima Dauidis latebris loca signaque monstrat Certa fugae, quae se iam dixerat esse daturum, Dat signa fugae Dauidi Si tulerit casus. Tenso nam protinus arcu Emisit celerem neruo stridente sagittam. Vtque hanc ad dominum referat tellure reuulsam, 220 Currebat seruus, quum rursum cornua curuans Atque aliud iaciens telum, sed longius, ipsi Clamauit Ionathas puero: "Cito tolle sagittam Vltra te missam collectaque spicula defer. Pelle moras, celera!" Seruus parere paratus 225 Apportat iacula, arcanae sed conscia uocis Mens tantum Dauidis erat Ionathaeque loquentis. Cum iaculis arcuque puer dimissus in urbem Nil remoratus abit. Seruato tempore Dauid Prosilit e latebris et ter procliuus adorat. 230 Amplexi inter se lachrymas atque oscula miscent. Insuper haec Ionathas "Vade hinc, dulcissime Dauid, Vade" ait "atque uale! Firmati foedere amoris Sis memor et quicquid promisimus ambo uicissim Teste deo, nobis nostrisque nepotibus illud 235 Vsque ratum maneat, nullo uiolabile saeclo." Post haec digressi. Quo uisum tutius, illo Dauid uertit iter Ionathasque reuersus ad urbem Saepe pericla sui secum meditatur amici Quoque magis metuit, magis hoc pia numina uotis 240 Solicitat certam absenti poscendo salutem. Noba urbs Levitarum Vrbs antiqua fuit sanctis data Noba Leuitis. Achimelech sacerdos Achimelecus ibi multa pietate sacerdos Notus erat, uenientem qui Dauida recepit. Miranti, quare sic incomitatus adisset 245 Illas ipse domos tam magnus militiai Ductor, deuicto toties tam nobilis hoste, David Respondit Dauid, suppresso crimine duri Erga se Saulis, se rege iubente uenire Quaedam secreto speculatum partibus illis, 250 Nec procul inde suos comites residere fatetur. Vtque aliquo uictu ieiunos adiuuet illos, Orabat, quando ista dedit responsa sacerdos: "Non alii, Dauid, mihi sunt hoc tempore panes Praeter sacratos, quibus uti lege uetantur 255 Omnes immundi. Sed si modo tuque tuique Corpore purgato puraque huc mente uenitis, Si modo uos Veneris non turpat foeda uoluptas, His quoque fas uesci." Tunc David seque suosque Affirmat mundos: ex quo sunt urbe profecti, 260 Nil gessisse mali, nullis amplexibus usos Foemineis lectumque procul fugisse iugalem. Ergo sublatos sanctis altaribus orbes Triticeos iussit Dauidem ferre sacerdos. Discite, christicolae! Si panes sumere sanctos 265 Non nisi mundatis licuit, nisi denique castis, Quanto pura magis mens uobis crimine ab omni Conuenit atque animus deposta labe pudicus, Sacratis propius quoties acceditis aris Mystica pransuri conuiuia? Sumitur istic 270 Non simplex panis, non praessi pocula musti, Sed Christus dominus specie uelatus utraque, Christus homo Christusque deus, lux, gloria, uerbum Aetheriique simul uirtus et imago parentis, Vnicus amborum quos spiritus efficit unum, 275 Vt nihil hoc maius possit uel lingua profari, Vel reperire poli se mens super astra ferendo. David Praeterea Dauid subiungens Achimeleco Dixit: "Caede mihi telum, si forte supersit, Aut gladium. Nanque arma domi suspensa reliqui 280 Festinans, urgebat enim me iussio regis." Achimelech Respondit flamen uenerandus ad ista dialis: "Non est hic aliud nisi magni mucro Goliae, Quem tu terribili strauisti uerbere fundae, In Terebintea dum praelia ualle lacessit. 285 Ille, inquam, mucro, quo tu secuisse Gygantis Iam strati ualido ceruicem diceris ictu, Illic nunc etiam madidus iacet ecce cruore, Syndone contectus, uicinus uestibus illis, Quas humerale uocant, ad sacra litanda dicatas. 290 Illo si sit opus, tibi, Dauid, caedimus illum." Ensis Goliae Iesseides gladium tollens praecingitur ipso Thecaque eductum dextrae libramine quassat Et neque de Calibum talem uenisse caminis Asserit, Aethnea nec de fornace Cyclopum 295 Doech Saulis mulio Affuit hic Doech, Cisidae mulio regis, Aeditus in campis idola colentis Idumes, Ore ferus prauusque animo, uersutus et astu. Cuncta notat tacitus, memori quae mente reponens Ad regem deferre suum maturat in urbem. 300 Donec agit uirga mularum armenta uirenti Et clamore tonat terrens et sibilat ore, Dauidis fugam Ipse fugam Dauid meditatus currit ad Achim Publica Getheae regionis sceptra tenentem, Sceptra inimica piae Solymarum aduersaque genti. 305 Tunc uiso Dauide quidem Getheia turba "Hiccine" dixerunt "est Dauid, saepe choreis Cantatus laetis, quum tota theatra sonarent: Rex Saul armatus bellando corpora letho Mille dedit, plus ipse decem dux milia Dauid!" 310 His ille auditis animo suspensus et haerens Comparatio Extitit. Vt canibus subito fera cincta Lacenis, Quae, quo se referat, non inuenit inde cauernam Conspicata cauum festinans irruit antrum Atque illaesa manet, donec frustrata canum uis 315 Compressis abeat latratibus, illa timore Prodeat abiecto et saltus iam tuta pererret. Haud aliter Dauid, populo deprensus ab illo Dum timet, ad cautas trepidus prolabitur artes. Dauid simulat stultitiam Stultitiam simulat praesenteque rege furoris 320 Signa repente dedit: Delapso corpore terram Verberat intorquetque artus et dentibus oris Stridet agens spumas, nunc huc, nunc uertitur illuc. Erectus confusa loqui, modo scindere uestes Ipse suas, pecudum uarias modo fingere uoces, 325 Ambabus manibus diuersos aedere gestus, Diuersos pedibus. Quicquid dementia cogit Desipere insanos, timor hoc Dauida coegit Inter Getheos Achi spectante tyranno. Achis rex Talia qui tetrica temnens spectacula fronte 330 "Quid mihi laruatum hunc hominem penetralibus istis Induxistis", ait, "quem non resipiscere tota Phocidos Anticyrae faceret purgamine silua, Non ipsi fratres Podalirius atque Melampus, Si cuperent ambo medicas adiungere dextras? 335 Num desunt nobis similis ludibria monstri? Num fatuos tellus homines non germinat ista, Externos ut opus sit uobis quaerere, quorum Contristet miseranda meam lymphatio mentem? Tollite uos tandem nostris ex aedibus illum! 340 Liber eat quocunque uolet, si liber habetur, Quem furor exuperat, cuius uesania mentem Alligat inuitamque trahit sua sub iuga morbus." Vix ea fatus erat, cuncti depellere certant Limine Dauidem, sed eundem exire morantem 345 Correptum manibus sublimem extra atria portant Coenosoque solo effusum spretumque relinquunt. Talibus ille dolis inimicam fallere gentem Aggressus uitae manifesta pericula fugit. Odola spelunca Mons fuit erecto contingens uertice nubes 350 Difficilisque aditu, spelunca notus Odola, Quae tunc quum fugeret trepidum Dauida recepit. Davidem amici adeunt Hoc ubi uulgatum, fraterno mota periclo Fratrum fida manus Bethlema sede relicta Accurrunt et uterque parens, simul et domus omnis. 355 Tum quicunque fuit Iesseae stirpis amicus Aut Saulo infensus uel rebus pressus egenis Siue alieno etiam contracto debitor aere, Omnes uno animo rupem gratanter Odolam Conscendunt laetique ducem Dauida sequuntur. 360 Bellatrix ea turba uirum munitaque telis Illum circumstat nec non et praelia poscit, Illi praesidio sese auxilioque futuram Spondet et illius iussis parere paratam. Imperet in medias Saulis licet ire phalanges 365 Et conferta uiris armisque irrumpere castra, Omne experturam contempta morte periclum. Et tamen hi numerum uixdum complere ualebant Centenum (sic fama) quater. Fiducia uires Vicerat atque animi tanto ductore uigebant. 370 His comitatus adit Masphatae moenia sedis Et Moabitarum tali rogat ore tyrannum: "Rex, inimica tibi fugientes uenimus arma. Nam Saul ipse, tui uastator maximus agri, Nos quoque de patriis insontes sedibus egit, 375 Actos insequitur bello mortemque minatur. Nunc fidei committo tuae commendoque nostros Confectos lachrymis et longa aetate parentes. Hic maneant oro, donec, quae fata sequantur, Experiar, uel quo claudentur fine labores." 380 Hinc exorato per talia uerba tyranno Ambos hic pariter, matremque patremque, reliquit. Ipse in praesidio stetit antri rupis Odolae. Gaddus propheta Inde tamen, uatis seruans oracula Gaddi, Descendit properatque tribus succedere Iudae 385 Monstratos fines comitante cohorte suorum. Saltus Areth At postquam saltum directis passibus Areth Ingrediens illa fixit tentoria silua, Extemplo Saulis rumor peruenit ad aures Illic cum tota Dauida sedere cohorte. 390 Ipsum autem Saulem campus Ramatheus habebat, Quem nemus argutum ramalibus integit umbris Perspicuique rigant scatebrarum aspergine fontes. Saul Ast illum nec amoena loci mulcere uoluptas Eualuit, subitam ne flaret turbidus iram 395 Et contracta suos terreret fronte maniplos. Praetentans hastile manu gestuque minaci Saul ad suos Vsus ait: "Quid me, quid me, gens perfida, temnis Iesseidaeque faues? Num uobis partiet agros Arboribusque dabit uel consita uitibus arua 400 Aut, quibus ipse caret, flauentia porriget aera? Ille audet nostris ueniens considere terris Et nostrum calcare solum, vos clauditis ora, Ocia uos agitis muti. Quis nunciat hostem Aduentare meum? Quis mecum signa secutus 405 Obuius ire parat? Noster quoque filius olli Blanditur refugitque suo parere parenti, Obsequitur seruo. Quid tandem, dicite, restat Iam, nisi ut hunc uestrum libeat comprendere regem Et manibus uinctis inimicae tradere genti 410 Atque autore meo me prorsus prodere nato? Doech Idumeus ad Saulem Talia iactanti stimulos superaddere Doech Coepit Idumeus flammisque adiungere flammas, "Quicquid habet fidei tuus," inquit "maxime regum, Quicquid opis Doech, debet tibi. Cernere Nobae 415 Contigit ecce mihi, quando sacer Achimelecus, Consulto aetherio super hunc Dauida Tonante, Grata illi responsa dabat uictumque petenti Panibus impense exibitis obsonia iunxit Armaque porrexit caeso sublata Goliae. 420 Talibus ille igitur donatus rebus abiuit. Inde ego discedens celeri pede castra petiui, Vt tibi deferrem, ne rerum nescius esses." Rex nimis indignans accersere protinus ipsum Pontificem cunctosque iubet, qui sacra litabant 425 Ante aras Nobae. Pariter uenere uocati. Saul sacerdotes Nobae perdere iubet Et rex continuo "Quas ob res, Achimelece, Coniurastis" ait "me contra tuque tuique Cum Dauide simul, cui uictum atque arma dedistis, Pro quo sancta dei placastis numina uotis 430 Supplicibus cantuque precum sacrisque litatis, Quum tamen ille meum quaerat peruertere regnum Insidiasque paret, sumptis et prouocet armis?" Haec quum terribili fudisset uerba profatu Ira recens regis, cuius non protinus ora 435 Inficeret pallor, gelidos metus angeret artus? Achimelech sacerdos ad Saulem At tamen intrepida respondit uoce sacerdos. Praestabant audacem animum sine crimine mores Mensque dicata deo finique propinqua senectus. "O rex, ista quidem Dauidis crimina nobis 440 Ignorata latent. Quicquid subuenimus illi, Officium praestare tibi reputauimus omnes, Quum gener esse tuus cunctis sciretur et esset Autor saepe tui superato ex hoste triumphi. Arma cibosque illi dedimus, cui plura dedisse 445 Te patet. Erratum iam facto siquid in isto est, Errorem prius ipse tuum fatearis oportet. Nam cui tu natam dederas, nos panibus illum Iuuimus et primo quem tu dignatus honore es, Militiae statuens ductorem, huic arma negare 450 Duximus esse nefas aliquidue optare sinistrum. Si quicquam posthac tibi, rex, deliquerit ille, nota Nescimus. Venia est dignus, qui nescius errat. Ignoscas igitur, quando est ignoscere dignum. Credidimus generumque tuum turmaeque tuorum 455 Praefectum tibi, rex, ex omni parte fidelem, Acceptum charumque tibi, tua iussa secutum Officiisque parem, quae te praestante recepit. Nostra quibus si forte uoles conferre, uidebis Esse illis collata nihil. Sin poena parata est 460 Vlla operi nostro, me spectat mulcta. Quid isti Peccarunt, qui me solum de rebus agundis Consultant semperque omnes mea iussa facessunt? Esse meum crimen fateor, si crimen habetur, Rex, iuuisse tuos (nam sic ego rebar) amicos." 465 Saul Effera mens Saulis nulla ratione mouetur, Vt quicquam coepta desistere uellet ab ira Aut uerbis praestare fidem. "Nil proficis" inquit "Perfidiam compto nimium sermone tegendo. Vna omnes uos culpa reos declarat. An ullus 470 Esse fugae potuit Dauidis nescius ipsum Auxilii armorumque uidens et panis egentem? Nemo fuit uestrum, qui tunc uenisse referret Illum, quin etiam uictu iuuistis et armis. Vos igitur, lateris, iubeo, custodia nostri, 475 Hos omnes uestro pariter disperdere ferro Perfidiaeque scelus meritis distringere poenis!" Nemo sacerdotes fuit ausus tangere sanctos Vimque inferre piis. Praessis ad pectora palmis Immoti stabant, dum malunt regis iniquo 480 Contempto imperio certae succumbere morti Quam maculare suas illorum sanguine dextras. Doech impius Solus barbaricae damnatus crimine Doech Impietatis ait: "Quid multorum arma requiris, O rex? Ecce tuus quam fido pectore Doech 485 Scit seruire tibi, facto testabitur isto." Nec mora, districtum crebris rotat ictibus ensem, Nunc hunc, nunc illum, lethali uulnere cunctos Sternit humi. Riui currunt per prata cruoris. Corpora fusa iacent, caesos mors occupat artus, 490 Candida sanguineo squalent tegumenta fluore. Comparatio Ac ueluti, quem multa fames stimulauit, hiantes Extendit rictus lupus et nemus omne pererrat Pascentesque uidens pecudes furit, irruit, urget Ballantumque gregem mactat manditque cruentus. 495 Donec ieiunam laceratis carnibus aluum Compleat, hinc saturo montana cubilia uentre Iam lassus repetit, sic dirus alumnus Idumes In iugulos saeuire sacros non destitit, usque Dum pia crudeli prostrasset corpora letho 500 Octogena uirum numero superaddita quinque. Sed neque tot Saulis sedata est caedibus ira. Iussit adhuc rabidus Nobae disperdere plebem Non aetatis agens, nec agens discrimina sexus. Nec pecori parcens. Animantia sustulit uno 505 Cuncta die. Nemo de strage superfuit ista Abiathar filius Achimelech Praeter natorum iugulati antistitis unum Effugio elapsum, proprio qui nomine dictus Abiatharus erat. Venit hic clademque nefandam Profusis moerens lachrymis exponere coepit 510 Dauidi et cunctis Dauidica signa secutis. Haud siccis oculis scelus hoc Iesseius heros Audiit et tristi respondit talia uoce: "Nobae ego Doechum coram quum stare uiderem Et tacitum spectare tui pia facta parentis, 515 'Hic referet' dixi 'Cisidae cuncta tyranno.' Sed quisnam tantae radix et causa ruinae, Abiathare, fuit me praeter? Criminis huius Autor ego. Quanquam manifesta pericula uitae Poscere compulerint, quae tunc donata recepi 520 Quaeque reposta meae menti, non eximet ulla Obliuio, nec longa situ squalente uetustas Obducet meque immemorem nulla arguet aetas. Tu maneas mecum! Longe timor omnis abesto, Nil dubites! Aut nostra manus te proteget, aut hanc 525 Si quisquam uitam mihi tollet, tollet et idem, Abiathare, tuam. Sors ambos una manebit." Ille igitur moestos ex hoc lenire dolores Incipit atque suis melius confidere rebus Nec penitus miserum se credere castraque nusquam 530 Linquere Dauidis uel se diuertere ab ipso.

<Liber IV>

ARGVMENTVM

Regum lib. 1, cap. XXIII. Ceilla a Palestinis obsidetur. A Dauide liberatur. Saul eum persequi parat. Ille fugiens uenit in Ziph. A Zipheis proditur. A Saule obsidetur, sed quum audisset Saul Palestinos irruisse in regnum, dimisso Dauide recessit. XXIIII. Dauid uenit in Engadi. Latet in spelunca. In quam Sauli diuertenti clam accedens oram clamidis abscidit. Post abeuntem egressus clamauit. Fide eius comperta Saul placatus abiit. XXV. Samuel moritur. Dauid uenit in Pharan. In Nabalem ingratum animaduertere uolebat, ab uxore eius Abigaile placatus destitit.

Lib. IIII

Vrbs Ceilla Interea muros, turres et tecta Ceillae Turba Palestinae subsidens Marte premebat. Audiit hoc Dauid nec mente quiescere quiuit, Vt, quos ipse suis toties deuicerat armis, 5 Oppugnare tribus hi pergant oppida Iudae, In quibus una fuit urbs nobilis ista Ceilla, Consuluitque deum, nunquid succurrere fessis Auxilioque iuuare pios se uellet. Amica Persensit responsa dari. Tamen arma iuuentus 10 Sat fore si Saulis possint uitare fremebant, Nedum bello alias pugnaque lacessere gentes Vt satis esse queant. Sed contra talia Dauid Dauid ad suos "Quid timidi musatis?" ait "Victoria uobis Promissis firmata dei est, cui terra polusque 15 Obsequium praestant, diuisis aequoris undis Qui siccum monstrauit iter populumque fidelem Inter terribiles adaperto tramite fluctus Eduxit tutaque potens regione locauit. Hostiles autem currus aciemque secutam 20 Obruit effusis laxati gurgitis undis. Contulit hanc nostris patribus deus ipse salutem, Non uis ulla uirum, non multae copia gentis. Et dubitatis adhuc illius fidere uerbis, Qui nunquam fallit, cuius ualet omnia uirtus? 25 En iterum responsa petam, quo certius istud, Non mente ancipiti, quod diximus, accipiatis. Indue sacrati niueum uelaminis ephot, Vt rursum consulta petas rursumque preceris, Abiathare, deum, quo nostris mensque fidesque 30 Confirmata magis iam gentis castra prophanae Inuasisse uelit cupiantque leuare Ceillam Obsidione graui et tanto seruare periclo. Consuluisse semel nostrum fuit istud utrique, Abiathare, satis, dubiae succurrere plebi 35 Est opus, ignauum pellant ut corda timorem Vulgatisque iterum redeant audacia fatis." Quaeritur ergo iterum, quae sit sententia magni Immensique dei super hoc molimine rerum, Et primae similis uox est audita secunda: 40 "Vade, Palestinos prompto certamine, Dauid, Aggredere et muros pauidae defende Ceillae! Nil dubita: nostro protectus numine uinces." Dauid liberat Ceillam obsidione Pollicitis animi succensi talibus, arma Expediunt cunctique simul Dauida sequuntur. 45 Moxque Palestinas aggressi Marte cohortes Fundunt atque fugant, fugientum terga uerutis Transfigunt crebrisque secant simul ictibus ensis. Et fragor et clamor, gemitus, formido, tumultus Hic illic sonitu uario miscetur in unum. 50 Ante omnes Dauid Getheo uulnera ferro Ingeminat: nunc hunc, nunc illum sternit oberrans. Militis atque ducis peragebat munia, forti Tractans arma manu uitansque pericla sagaci Consilio segnesque suis hortatibus urgens. 55 Hostibus euersis rediit portasque Ceillae Ingressus magno seruatae plebis et urbis Excipitur plausu laetusque hac sede quieuit. Tantae autem laudis uacuas uaga fama per auras Spargitur et Saulem peruenit ad usque tyrannum. 60 Saul in Dauidem Ex hoc ille ratus sibi iam Dauide potiri Esse datum dixit: "Cauea capietur in illa Iam male tutus aper. Laqueis nunc, improbe Dauid, Impediere meis: inclusus moenibus istis Iam nusquam effugies. Tanti uictoria stabit 65 Ista tibi, ut malles pugna superatus abisse Quam sedisse loco, de quo proieceris hostem." Extemplo acciri toto iubet agmina regno, Vt quisquis ferre arma potest, mora nulla, secutus Iussa ducis, properet circumdare lata Ceillae 70 Moenia, Dauidi nullum praebere latenti Effugium pariterque suis intendere captis Vincula militibus, subeant durissima turpis Vt iuga seruitii, tanto ductore perempto. Has tantas talesque minas tantosque paratus 75 Persensit Dauid, propriis neque uiribus ausus Fidere, diuinos monitus inquirere coepit Supplex cum sacro sic orans Abiatharo: Dauid ad deum "Summe deus, quem mente colo, cui blandior uni Saepe tuum celebrans iterato carmine numen, 80 Saepe tuas onerans caesis animalibus aras, Da seruo responsa tuo, maneamne Ceillae An fugiam, totis quoniam modo uiribus illam Oppugnare parat fractisque euertere muris Rex Saul iratus nostroque infensus honori." 85 Tunc delapsa polo mortales contigit aures Vox diuina monens: "Terra decedere ab ista Ne tardes, Dauid. Si manseris, ipse Ceillam Obsidione premet Cisides, te simul illi Offeret infidae captum uis impia gentis." 90 Ergo discedens illinc Iesseius heros Sexcentis comitatus abit belloque probatis Militibus, loca sola uagus collesque supinos Aruaque nota feris incerta sede peragrat Auia quaeque petens, nequando uiribus impar 95 Ingenti occurrat Saulis ualidaeque cateruae. Quumque illum dumeta procul Ziphea tenerent, Ionathas ad Dauidem Aduenit Ionathas et sic solatur amicum: "Ne dubita, Dauid! Diuino numine tectus Eripiere malis uitaeque pericula uinces. 100 Te manet eximium regni diadema superbi Israhelitarum. Ionathas tibi honore secundus Tunc erit iste tuus, si uiuet." Dixit, et ipse Dicta hilari Dauid firmauit protinus ore Dauid respondet Amplexusque illum "Regno mihi charior" inquit 105 "Semper eris. Nihil orbis habet, quod Dauid amori Scit praeferre tuo, cunctis tu dulcior unus Deliciis. Sine te (mihi crede) et uiuere acerbum Et regnare foret. Quoties te cernere nostris Concessum est oculis, quoties affarier ori. 110 Perpetuae labor iste fugae releuatur et ipsa, Ipsa meam cessant terrere pericula mentem." Talibus alloquiis inter se mutua iungunt Oscula et inuitos digressus separat. Ibat Suspirans Ionathas, flens Dauid mansit in illo, 115 Quo sese iunxere, loco, praesentia quippe Ambos reddebat laetos, absentia moestos. Ziphei Prodidit interea gens impia Zipheorum Dauidis latebras Sauli, "Rex inclyte," dicunt "En nostris sedere locis Dauidque cohorsque, 120 En iuga summa tenent nemorosae rupis Achilae. Illo si totum pariter conuerteris agmen, In manibus tunc illa tuis tibi tradere castra Spondemus, capto quo iam Dauide quiescas." Haec postquam promissa, suis aequalia uotis, 125 Saul Rex Saul audisset, laeto sic rettulit ore: "Summas, Ziphei, uestro pro munere grates Non ingratus ago uobis, habeo quoque summas, Quod tam solicito mea uota fauore iuuatis. Ite modo, quocunque solo consederit ille, 130 Inspicite, ut certum quum norim, protinus illo Accelerem et totum circumdem milite campum, Nequa fugae clausis pateat uia. Condere si se Sub tellure uolent, scrutabor uiscera terrae. Inferius trusi Stygia si sede latebunt, 135 Erruet inde illos animi solertia nostri." Illi ergo patrias repetito tramite sedes Contendunt regisque feri mandata facessunt. Tunc autem Dauida ducem fidamque cohortem Maonis deserta Post Iesimutheos fines deserta Maonis, 140 Altorum nemorum generosi montis, habebant. Id referunt regi post explorata reuersi Ziphei loca multa quidem regionis opimae. Rex uero subito collecto milite campos Transgressus, montem peruenit ad usque Maonem 145 Instructaque acie coepit conscendere collem, Ipsum cum sociis qui tunc Dauida tenebat. Cui iam nulla fugae fuerat uia, nulla salutis Spes nisi quam solam diuino fretus habebat Auxilio. Quare geminas ad sydera palmas 150 Sustulit et tali numen cum uoce precatur: Dauid ad deum "Maxime terrarum rector caelique profundi, Ad te confugio, te uoto supplice posco. Insontem defende, precor. Quam Saulis iniquo Saepe premar bello, nosti. Nunc ecce propinquat, 155 Enecet ut captos crudelis meque meosque. A tam praesenti tu nos tueare periclo! Illa tuum toties quae texit dextera seruum, Nunc potius cunctata nihil nos liberet isto Ciuili exitio. Nam multo est durius armis 160 Cognatae gentis quam externo Marte perire." Vix haec aediderat, quum Saulica substitit ala Colleque dimisso retro caessere phalanges Comparatio Haud secus ac puppes, quae uentis uela secundis Plena dabant, uersis repetunt mox aequora proris 165 Iam sulcata suis aduersa flante procella. Saul Cisides etenim montanum scandere culmen Dum properat, subitus perculsit nuncius aures: Arua Palestino uastari milite regni Tota sui, uillas incendi, rura colonis 170 Priuari pecudumque greges armentaque uerti In praedam, magnis turbari cuncta rapinis. Vocibus his excitus abit tutumque reliquit Iesseiden comitesque simul, diuina repente Quos omnes tali seruauit gratia casu. 175 Ipse deo grates egit pro munere Dauid Petra diuidens dicta Et soluit sua uota libens. Locus inde salutis Disiungentis habet felicia nomina Petrae, Rex Superum miserans quoniam disiunxit utrosque: Istos, ne pereant, illos, ne sanguine fratrum 180 Inficiant dextras atque hoc se crimine damnent. Ergo nocere tibi nequando possit iniquus, Iustitiam serua, recti ne desere callem, In solo spem pone deo. Si firmus in isto Stabis proposito, summa repleberis olim 185 Laetitia multumque malos tolerasse iuuabit. Quum Petra e caelo tandem descenderit illa Discernens mites agnos hedosque petulcos Hosque uocans sursum, quo iam caelestia carpant Pabula et aeternae degustent gaudia uitae, 190 Ast illos sceleris conuictos atque prophanae Mentis damnatos ad Tartara tristia trudens, Acribus ut pensent commissa piacula poenis. Post haec Iesseides liquit deserta Maonis, Cum sociis rapidum per plana et pascua gressum 195 Engadi Ad loca tuta ferens Engadi, balsama raro Hic ubi odore fragrant et acuta cuspide lignis Incisis manant diuini unguenta liquoris. Iamque Palestinis tota regione fugatis Rex Saul et praeda depulso ex hoste redempta 200 Quaesitum Dauida redit tria milia secum Israhelitarum bello non segnia ducens. Engadi penetrat, montana atque auia quaeque Scrutatur uallesque cauas saltusque profundos Aeriasque simul rupes. Tunc forte grauatus 205 Pleno uentre, cauum solus diuertit in antrum Exonerare uolens digestae pondera coenae. Ante illum fugiens speluncam Dauid eandem Intrarat tacitusque sua cum plebe sedebat. De tenebris speculata uirum magis intima turba, 210 Protinus ad patulas Dauidis murmurat aures, Pressa illi sed uoce loquens humilique susurro: "Ecce dies uenit uatum promissa relatu Responsisque dei. Vis, Dauid, protinus istum Tradamus letho, quem solum sanguinis urget 215 Tanta sitis nostri nullo unquam crimine laesum? Nunc, nunc nos omni solui permitte periclo Hosteque sublato tibi debita sceptra rependi." Dauid non permisit laedi Saulem sibi infensum Irruere in regem stricto mucrone paratos Iesseides uetuit dicens: "Scelus istud abesto 220 Hac a mente procul, diuino chrismate inunctum Vt iubeam uiolare uirum. Vos ponite tela Et cohibete manus! Sortem concedite nostram Fatis ire suis. Cessabunt ista pericla, Quum uolet ipse deus. Nobis quoque sceptra dabuntur." 225 Sic ait et tacitus suspensis passibus ibat Ad regem iam iamque manens post terga sedentis Illius apprensam clamidis disecuit oram. Et Saul ignarus facti tenebrosa relinquens Antra suos adiit coeptamque per ardua tendit 230 Ire uiam furiis ardens stimulatus et ira In Dauida ducem nec adhuc infensus in illum Infestusque minus. Post regem Dauid et ipse Cum sociis latebras exit properanter opacas Et cito praerupti superat latera ardua montis, 235 Vnde inimica queat sublimior ipse tueri Agmina et irati regis lenire ferocem Elatumque animum submissae uoce loquellae. Ergo illum intento gradiens clamore uocauit Atque ex aduerso spectantem pronus adorans 240 Dauid ad Saulem Blandius affatur: "Quid me, rex magne, benignam Dans delatorum uerbis mendacibus aurem, Persequeris censesque tuum tam credulus hostem? Proptereaque meae laqueos intendere uitae, Heu, nunquam cessas et aperto quaerere bello, 245 Me miserum ut perimas, cui dudum certa potestas Te data perdendi fuerat, sed sanguine dextram Hanc scelerare tuo et tantum committere crimen Nec uolo nec uolui. satis est potuisse uideri. Aspice, sitne tuae decisa haec fimbria uestis. 250 Quam mea nunc elata manus tibi monstrat et offert. Ac perpende simul, siquid molitur iniquum, Siquid agit prauum tuus hic post talia seruus. Quem tu quam iustis disperdere niteris armis. Is qui cuncta uidet. Superum rex, ipse uidebit. 255 Ipse boreae mentis tutor uindexque malignae." Saul Obstupuit mutilata uidens sua tegmina limbo Cisides animumque pium miratur in illo, Insidiatori potuit qui parcere uitae Ipse suae, iustam tanto quum posset ab hoste 260 Expetiisse necem seque excussisse periclo. Hinc uictus pietate uiri certantis honestis Contra arma officiis, postremo nullius unquam Offensae memoris, sed et indulgere parati Illis omne bonum, per quos non digna recaepit. 265 Saul ad Dauidem Haec responsa dabat: "Fateor, mitissime Dauid, Immerito tibi me commotum. Tu autor honoris Saepe mei nostrique simul tu gloria regni. Hostis ego ipse tuus. Fateor me mente proterua Ingrataque tuo nimis invidisse decori. 270 Et siquando dolos timui, nunc certa fidelis Constantisque animi nos erga signa dedisti. Ecquisnam quandoque sibi fera bella mouentem Non periisse semel mauult quam uiuere semper? Pro tanta pietate deus tibi praemia digna 275 Conferat accipiatque preces et uota secundet. Sed quum etiam regni tibi sit caessurus habenas Imperiique uices, ut plebs populusque loquuntur Vtque canunt uates, haec pacis foedera sunto: Numina sancta uolo iures mihi, germina nostrae 280 Gentis ne tollas et stirpem in saecula serues." Dauid Annuit huic pacto Dauid. Mox pace peracta Ipse cohorsque hilares Engadi plana relinquunt Munitosque adeunt naturae munere colles. Cumque sua Solymas Cisides gente petiuit. 285 Samuel moritur Interea Samuel uates Helcanius aeger Deposuit fragilem carnis mortalis amictum. Exanimes artus patrio clausere sepulchro Turba Levitarum tristis Ramatheaque plebes. Stabant ingenti confixi corda dolore 290 Et lachrymis perfusi oculos, lamenta sonoro Edebant gemitu pro tanti morte prophetae. Vtque etiam praesens et postera nosceret aetas, In quibus ossa locis illius tecta iacerent, Marmoream scalptis ornarunt uersibus urnam: 295 Epitaphium "Hic situs est Samuel, uenturae conscia sortis Cuius lingua fuit, sacer ordo, candida uita." Dauid Tunc autem Dauid castro uicina Pharano Arua tenens didicit Nabalis ouilia lana Expoliata sua seruis tondentibus illa 300 Mons Carmelus In caulis, Carmele, tuis, qui proximus urbi Chebronae insurgens magno petis aethera dorso Palmiferumque caput sub caeli nubila condis. Nabal diues Iste Maonis erat Nabal ditissimus urbis, Praeter opes alias fuerant cui mille capellae, 305 Grex ouium triplo maior, nec paruus equarum Atque boum numerus. Sed tantum mentis egenus Ipse fuit, quantum fortunae rebus abundans. Ingenio durus, teter, cerebrosus et asper, Moribus incultis et in omni sordidus actu. 310 Huius laeta sedens olim prope pascua Dauid Quadrupedes tutatus erat. Custode sub ipso Non armenta latro tetigit, non Martius ullas Carpsit oues lupus, et pecudes quot pastor agebat In dumos iubare exorto, tot deinde reuertens 315 Intra septa domus iam Sole cadente locabat. Dauid Iesseides ideo tali sibi munere uinctum Nabalem petiit modici subsidia uictus. Qui missi fuerant, illi mandata fideli Dauidis nuncii ad Nabalem Ore recensentes dixerunt: "Optime Nabal, 320 Teque tuamque domum notus certamine Dauid Dux noster saluere iubet mittitque rogatum, Dum praestas operam tonsurae laetus ouili Festaque concelebras epulis conuiuia raris, De tantis opibus, tibi quas diuina fauendo 325 Indulsit pietas, aliquid digneris amico Impartire tuo, cui per deserta uaganti Deficere humanae iam coepit copia frugis, Ille tuas defendit oues, dum castra teneret Istis fixa locis quondam. Non defuit hedus 330 De gregibus, non agna tuis; pecuaria nemo Diripere est ausus nec furto abducere. Miles Innocuas tenuit, te non offendere iussus, Ipse manus et quae tua sunt intacta reliquit. His illum obsequiis siquid meruisse fateris, 335 nota Nunc quocunque libet dono testare. Merenti Nam scis esse nefas si gratia nulla repensa est. Profuit ille tuis et adhuc prodesse paratus Est rebus. Tali quid te tribuisse pigebit? Mittas magna licet, maius referetur ab ipso, 340 Hebrei quem sceptra manent insignia regni, Si non uana sacri pandunt responsa prophetae." Talia dicentes transuerso lumine Nabal nota Spectabat tacitus. Neque enim cum mente quieta, Siquid eum poscas, potis est consistere auarus. 345 Has igitur fudit turbato pectore uoces: Nabal respondet "Quid mihi cum nato Iessei? Scilicet illo Huc fugiente pecus tutum fuit. Ergo uerentur Praedones seruum, qui nunc deserta peragrat Et pauidus domino quaerit latitare relicto. 350 Ergo alimenta meis tollam tonsoribus, illum Vt pascam, atque homines, quorum nec nomina norim, Nec genus aut patriam, saturem modo carnibus istis, Quas nostris iussi pueris famulisque parari? Regnabit, dicunt, Dauid. Sed dicite: Nabal, 355 Progenies magni (si nescis) clara Calephi, Vt regnes optat felicius et sua cesses Appetere esuriens." Haec fatus compulit illos Nullo donatos ingratus munere abire. Ast ubi se uidit despectum probraque passum 360 Mordacisque gulae conuitia Dauid ab illo, Cui bona contulerat, quem sumptis texerat armis, Extemplo iratus decreuit sumere tristes, Sed forsan meritas pro tanto crimine poenas. Feruidus ira igitur tacuit. Mox ore soluto 365 Ad socios conuersus ait: "Fidissima nostrae Dauid in Nabalem ingratum Robora militiae, quo munere uestra rependit Obsequia ingratus Nabal, iam cernitis omnes. Ecce preces nostras despexit et ore procaci Vos uestrumque ducem carpsit temerarius ille 370 Haud minus audenter quam si uilissima cuncti Mancipia essemus seu quicquam uilius illis: Non noti uirtute uiri, non hoste timendi Iam toties uicto. Qui simus, nouerit ille Per sceleris poenas. Nostro delebere, Nabal, 375 Quos temnis, ferro. Dirae petulantia linguae Et tua tota domus tecum subuersa peribit Et pecus omne simul." Post haec accingit acuto Ense latus reliquosque iubet iam tela parare Seque sequi, scelus ingrati ut castiget, euntem. 380 Turba quater centena virum sua terga secuta est, Omnes instructi ad pugnam et certare parati, Bis quoque centenis ad castra tuenda relictis. Interea quidam Nabalis forte bubulcus Vxori ipsius rem defert, qualiter ille 385 In Dauida ducem iactarit probra, ministris Illius insultans paucasque petentibus escas Vt dederit celerem tumido clamore repulsam. Inde, nisi ipsa nihil prorsus cunctata sagaci Consilio occurrat, speret domuique uiroque 390 Et magnam cunctis unius crimine cladem. Abigail Nabalis uxor Abigail fuerat mulieri nomen. Honestas Et pudor et placidae tranquilla modestia mentis Eius erant comites, oris quoque iuncta decori Plurima facundae fulgebat gratia linguae. 395 Ergo maritalis manifesta insania facti Angere cordatae mulieris pectora coepit. Illo inconsulto cum multis obuia donis Dauidi ire parat. Pueros praecedere iussit, Ipsa sedens dorso post illos ibat aselli. 400 Dona fuere quidem raptim pro tempore sumpta: Bis centena Ceres, Cereris cum panibus utres Hyrcini gemini Baccheo munere pleni, Cum uerubus quernis ueruecum corpora quinque Pinguia, iamdudum calidis assata caminis 405 Et totidem satis demensae uasa polentae Vuaque passa simul, centum distincta maniplis, Bis centum massae caricarum. Talia cuncta Ante illam serui Archadicis imposta caballis Festini urgebant, quum montis plana propinqui 410 Iungentes molli cernunt descendere cliuo Armatam iuuenum turmam ductore feroci, Tendentum celeri uelut in certamina cursu. Agnoscunt Dauida ducem. Tunc protinus ipsa Abigail placat Dauidem Desilit Abigail, quo iam ferebatur, asello 415 Et uenerata uirum uenientem prona salutat. Sternitur ante pedes miserando prouida gestu Flebilibusque modis atque illum talibus orat: "Inclyte dux Dauid, Superum qui rege fauente Bella geris gentemque domas idola colentem, 420 Te prostrata rogo, perpendas quam sit iniquum, Vt multi insontes unius crimine stulti Plectantur culpamque luat gens inscia culpae. Illius en ego sum Nabalis flebilis uxor, Dementis stupidique uiri, uecordia cuius 425 Te bene de nobis meritum proscindere uerbis Ausa est indignis. Quid enim non improbus audet Insignisque furor? Famulos quod miseris illi, Nosse ante haud potui atque ingratae audacia mentis Me certe latuit, post factum talia noui. 430 Tunc absens etenim fueram doluique fuisse Absentem, nam tale nihil contingeret olim. Ipsa ego cuncta tuis curassem congrua uotis, Officio poscente tuo. Nam plurima semper, Quum multa exoluam, tibi me debere fatebor. 435 Quicquid habemus enim, nostra est possessio, munus Sed, dux magne, tuum. Tamen est pro munere tanto Facta offensa tibi. Facta est, iam uertere nemo, Ne sit facta, potest. Qui fecit, non bene sanae Mentis erat. Nunc ipsa tuis oransque precansque 440 Aduoluor pedibus. Veniam mihi criminis huius Ancillae concede tuae dignareque dona Accipere haec oblata tibi, quae nempe fatemur Inferiora tuis in nos, dux optime, factis, Non spernenda tamen, quum nos atque omnia nostra 445 His adiuncta tuos tibi iam seruentur in usus. Quos ita deuinctos retines si perdere pergas, Ipsi cumque ipsis tua iam benefacta peribunt. Sin quoque peccantem intactum dimittere malis Quam punire, magis placidae claementia mentis 450 Addita peccanti forsan memorabitur olim Quam prius insonti collatum munus amico. Hoc tibi cum multis commune est, rarius illud, Vt quisquam laesus iusta se temperet ira Et facile exhibeat ueniam poscentibus. Ergo 455 Adde tuis cumulum tam multis laudibus istum, Vt nihil his desit. Quisquis nunc inuidet, illum Esse tibi infestum iam tandem, credo, pudebit Incipietque tibi mutata mente fauere, Quum per cunctorum te ferri uiderit ora, 460 Non pietate minus quam forti pectore clarum." Protinus ira furens blanda lenita loquella In Dauide fuit. Verborum sensibus ille Ornatuque simul captus formaeque decore Placatur. Precibus uenia est concessa petentis 465 Et promissa fides, et laeto munera uultu Cuncta accepta quidem Dauidi, non quia rebus Talibus indiguit, dum per loca sola vagatur Cum tot plebe uirum, sed ne delata refutans Credatur coeptum nondum posuisse rigorem. 470 Atque his astanti respondens Abigaili Dauid ad Abigailem Exhilaratus ait: "Summas ego debeo grates Aetherio primum, qui temperat omnia, regi, Summas deinde tibi. Dedit ille repente profectis Hic hodie ut fieres armatis obuia nobis. 475 Tu dulci eloquio uerbisque potentibus oris Placasti ingentem nostris in cordibus iram, Qua succensus ego petulantis crimina linguae Et nimis ingratae scelerata obliuia mentis In Nabale tuo properabam protinus ultum. 480 Hanc, hanc illius foedassem sanguine dextram! Sed neque solius contentus caede ruissem In genus omne suum pariter grassanteque ferro Orba domus dominum lugeret, pignora, seruos Et mutas pecudes, catulis, mihi crede, nec ipsis 485 Parcere mentis erat. Tibi nunc ea cuncta remitto, Cedo cuncta tibi. Tali tua munera lege Insuper accipio, si me mea fata sequentur, Vt quandoque tibi sim multo plura daturus. Nunc secura uale, cuius sapientia rara, 490 Praestans eloquium, mens mitis teque tuosque A tam uicinae reuocauit limine mortis." Haec ubi dicta, pius conuerso milite Dauid Ad sua castra redit gaudens, quod sanguinis expers Innocuasque manus pacataque tela referret. 495 Ipsa quoque Abigail Carmeli pascua montis Magnorum compos uotorum laeta reuisit.

<Liber V>

ARGVMENTVM

Regum lib. 1, cap. XXV. Abigail domum reuersa Nabalem ebrium offendit. Quo mortuo Dauid eam sibi copulat. Alteram etiam duxit Achinoem. Saul Micholam tradit Phalto. XXVI. Zipheis prodentibus Dauidem obsidet in colle Achilae. Dauid noctu ingressus eius tentorium, tulit cyphum et hastam. Quam ob rem Saul placatus abiit. XXVII. Dauid fugit in Palestinam ad Achim regem. Habitat in Sicelech. Praedatur gentiles et fingit se praedari Israhelitas. XXVIII. Palestini cogunt exercitum in Saulem. Saul propius castrametatus timuit. Dimissis castris abiit consultum phitonissam de euentu belli. Samuel apparens praedixit aduersa. Ille prae dolore uix exoratus, ut cibum caperet, nocte reuersus est in castra.

Lib. V

Meridies Scandebat medium caeli Sol aureus orbem Feruentemque magis spirabant naribus ignem Pyrous rapidusque Phlegon et lucis Eous Foecundus plenusque suis ardoribus Aethon, 5 Quando tecta domus Nabalis sedula coniux Succedens uidit dapibus conuiuia largis Feruere et impletis undantia uina lagenis Afferri pariter positis longo ordine mensis. Atria tota strepunt istis famulantibus, illis 10 Nunc hoc, nunc illud poscentibus, omnis et ipsa Plebs recubans uario tempus sermone trahebat. Risusque et cantus creberque per ora susurrus Fertur et elatae rumpunt laquearia uoces. Comparatio Qualiter in magno pecudum grege saepe ruditus 15 Mugitusque sonat ballatu mixtus ouili Grunituque suum, tum uox confusa canore Diuerso patulas hominum circumtonat aures, Talis ibi per tota ruens triclinia clamor Murmure multiplici latas repleuerat aedis. 20 Nabal ebrius Inter conuiuas Nabalem forte maritum Cernit, qui manibus plenum cratera duabus Sustulit amplexus labrisque admouit et ore Exhaustum cupido totum consumpsit hiatum. Et tunc illa quidem deprendit tam magis ipsum 25 Incaluisse aliis quanto maiore bibendi Libertate solet dominus quam seruulus uti. Potus Nabal erat, perplexo uerba palato Dimidiata refert non blesae crimine linguae, Sed uini uitio uenas inflante madentes. 30 Ipse idem nescitque loqui nescitque tacere. Murmurat ore, manu gestit, conniuet ocellis. Et nisi quod mensis innixus pectore prono Ebrius accumbat. pedibus consistere rectis Non bene sufficeret. Talem quum prouida coniux 35 nota Vidisset, siluit. Quid enim suadere loquendo Capto mente potest aliquis uel dicere, quod non Ventus et instabiles properent auferre procellae? Ast ubi iam noctis conuiuia laeta secutae Alta quies crapulam digessit mensque nitere 40 Coepta nitente die est, uerbis aggressa maritum Abigail narrat quae gesserat. Ille periclo Territus audito trepidos uix sustinet artus. Inde stupens nec adhuc meritas euadere poenas Comparatio Posse timet. Veluti mediis qui fluctibus olim 45 Iactatum fragili meminit se forte carina, Quos uix effugit fluctus, exhorret eosdem Nec potis est illos animo memorare quieto. Liber erat poena Dauidis munere Nabal. Sed mulctante deo stultae commissa loquellae 50 Et benefactori mala probra relata, repenti Post bis quinque dies rapitur sub Tartara letho. Morte luisse scelus Nabalem nuncius aures Protinus impleuit Dauidis. Sustulit ille Ad caelum geminas gemino cum lumine palmas 55 Dauid ad deum Et uoce intenta "Tibi, mundi maxime rector, Grates" inquit "ago. Tu iusto facta proterui Ingratique uiri poenarum uerbere pulsas Nec potes ipse pati, collata iniuria seruis Vt sit inulta tuis. Tu me decaedere ab ira 60 Curasti incoepta, ne laesus laedere pergam, Sed magis ignoscam. Nunc te dixisse recordor: ,Caedite uindictam mihimet, punire malignos Iuris quippe mei est dignisque indigna ferentes Accumulare bonis.' Tu uindex, tu pater idem 65 Attollens humiles semper subdensque superbos, Da quoque in infestos ut sim placabilis hostes. Vt semper uirtute tua stabilitus et illos Euitare queam, simul et me reddere dignum Promissis in regna tuis sceptroque potiri." 70 Discessere polo nubes aethraque relucens Syderea caelum diuini prospera nutus Signa dedit, facto quum Dauid fine quieuit. Inde subit mentem formae decor Abigailis Submissusque animus prudensque loquentia linguae 75 Nec facunda minus, quanta curaque fideque Quaesierit ueniam, sed et impetrarit iniquo Et uenia indigno post impia facta marito. Ergo suis illam thalamis admittere secum Decernens quosdam genialia iura petitum 80 Emisit. Quibus ipsa trahens a pectore uocem Haec responsa dedit, sed prono uertice nomen Abigail ad Dauidis legatos Dauidis uenerata prius: "Me munere tanto Immeritam fateor. Dauidis dicier uxor Iesseique nurus plus est quam nostra requirit 85 Conditio. Seruire meo, seruire parata Sum domino, quicquid mihi iusserit ille, facessam. Quanuis ipsa suis me crura lauare pedesque Praecipiat seruis, manibus complebitur istis Vile ministerium, merear modo talis in aedes 90 Esse recepta uiri numeroque admissa suarum Vel fieri uel dici pars aliqua ancillarum." Ergo ubi defuncto persoluit iusta marito, Exurgit dorsumque sui conscendit aselli Ingrediturque uiam quinis comitata puellis 95 Cumque uiris, illi qui se uenere uocatum, Vesper Maturauit iter. Nondum Phoebeia lampas Oceani Hesperia praeceps se merserat unda, Abigail fit Dauidis uxor Quando ad Dauidem uenit noua nupta maritum Atque ipsi coniuncta uiro est melioribus usa 100 Quam prius auspiciis. Post haec (quia lege licebat Achinoe altera eius uxor De tribubus propriis plures adducere sponsas) Iezrahelitanam thalamo sibi iungere Dauid Achinoen studuit. Demum gaudere duarum Harum coniugio coepit, nam prima Michola 105 Tradita erat Phalto cuidam sic Saule iubente nota Contra scita dei. Nam nescit legibus uti Cuiuscunque leuem turbat furor iraque mentem. Hinc quia Dauidi infensus tunc extitit ille. Soluit legitimos peruerso more hymeneos. 110 Illicitos iussit uinclo uincire prophano. Saul in Dauidem Cumque iterum Saulem praui liuoris Herinis Aduersum Dauida modis urgeret amaris, Ecce hunc Ziphei quidam ad Gabaona sedentem Conueniunt referuntque super iuga montis Achilae 115 Ipsum Iesseiden timida cum gente morari. Exurgens igitur Zipheia currit in arua Cum ter mille uiris collemque obsedit Achilae. Stabat ibi fixis collecto milite castris. Nox Et iam caeca suis terram nox texerat umbris 120 Diffundens blandum per mollia membra soporem, Magnanimus Dauid solo comitatus Abisa, Praestanti uirtute uiro, descendit ad ima Saulis castra uolens. quid tunc ageretur in illis. Noscere, quid miles, quid custos procubitorque 125 Sub noctem curent operis. Sopita iacere Corpora deprendit. Fessos irrepserat artus Somnus et alta quies uiuos in morte tenebat. Ambo igitur uallum transgressi, Saulica lento Successere gradu tentoria. Denique cernunt 130 Iterum Dauid pepercit Sauli sibi infesto In medio regem somno spirare sepultum Militiaeque ducem Abnerum turbamque minorem Custodum. Patulam tunc se Dauidis ad aurem Inclinans audax animi sic fatur Abisas: "Ecce deus, deus ecce tuum tibi tradidit hostem! 135 Vtere sorte data! Vis uno cuspidis ictu Conficiam Saulem?" Quotus hoc uetuisset in hoste Tam sibi suspecto, quem iam nec mitia uerba Reddere placatum poterant, nec cognita fidi Pectoris officia? At uetuit Iesseius heros. 140 Qui tunc tale suo responsum fudit Abisae: Dauid ad suum Abisam "Mitte animum talem! Nequaquam criminis expers Esse potest, quisquis perfusum chrismate sacro Ausus erit uiolare uirum seu laedere ferro. Absit ut hanc unquam Cisidae sanguine dextram 145 Foedarim! Licet ille meae dispendia uitae Dira mente paret, semper tolerabimus illum, Donec diuino mulctatus uerbere finem Imponat furiis odiumque relinquat iniquum. Nunc hastile illud, quod fixum stare uidemus 150 Ad caput ecce suum, taciturnus tolle cyphumque Hastili haerentem. Cumque hac tantummodo praeda, Dum nox atra fauet, colles repetamus eosdem." Indeprensi abeunt nondum uigilantibus ipsis Saulis militibus. Superato uertice montis 155 Dauid, converso ad regis tentoria uultu, Ingenti clamore tonat: "Custodia curae Dauid ad Saulis custodes O quibus est Saulis, iam surgite, surgite et aure Nequaquam surda nunc nostra admittite dicta!" Abnerus uocis sonitu uulgique tumultu 160 Experrectus ait: "Quis tu, qui ueneris isto Verborum tonitru regis turbare quietem?" Respondit Dauid: "Num non, Abnere, potestas Illa tui donata manet tibi munere regis, Post ipsum ut fieres primus? Taline rependis 165 Officium mercede suum, quum dormiat ille Sub te custode, ut uitae tam certa pericla Ille suae subeat? Nam quidam sustulit illi Tela cyphumque simul, capiti quae proxima regis Sopiti steterant. Domini custodia quem sic 170 Delectet, mortis poenas est pendere dignus." Saul placatur Agnouit uocem iam rex Dauidis et idem Commotus pietate uiri, qui parcere uitae Insidiatoris toties quam caede nocere Maluit, "Heus" inquit "nunquid Iesseia proles 175 Et meus es Dauid?" Cui statim reddidit ille: Dauid ad Saulem "Dauid ego seruusque tuus, uirtute fideque Nulli non notus te praeter. Causa nefandi Quae sit, quaeso, odii? Pacem promittis, et arma Importuna moues. Data nobis foedera frangis, 180 Fracta dolo sarcire paras. Ostendis amicum Fronte palam, saeuum seruas in cordibus hostem. Quis furor hic, o rex? Ignoscas, talia fari Compellit me quippe dolor, tibi semper honori Quum fuerim, quum nostra tuos euerterit hostes 185 Dextra. Palestinae memorant mea gesta phalanges Nec mihi se caessisse negant, certamen inire His quoties placuit. Nunc tuti gaudia carpunt, Quod mala, quae passi te sunt autore, meorum Viribus atque meis, te nunc ultore ruina 190 Compensare mea iam sperent atque meorum. Ergo infesta mihi, Cisides, arma mouere Non potes, ipse tuos nisi contra iuueris hostes. Desine me tandem, qui te colo, uelle perire Atque fauere illis, optant qui tristia fata 195 Ambobus nobis et semper Marte lacessunt. Ecce iterum potuit mea te configere dextra, Et se continuit. Facti mutilatio uestis Fecerat ante fidem, faciat nunc hasta cyphusque, Praeda thoro sublata tuo, distenta sopore 200 In quo membra tenens proflabas pectore somnum, Quum nemo, qui non altum dormiret, adesset." Confusus rex mente fuit, quo crimina posset Expurgare, nihil sibi cernens esse relictum. Saul respondet Mox "Peccaui." inquit "Veniam da, quaeso, fatenti. 205 Multa mei leuitas animi me traxit, inique Talia ut inferrem tibi, Dauid. Conscius ergo Erroris doleo. Redeas securus in urbem Aut, mage si libeat, patrios concede penates, Vel quocunque uelis, et nil iam denique triste, 210 Vim nullam metuas. Meme tibi semper amicum Crede fore, ipse meam quando superesse salutem Quam periisse magis cupias. Quod credere nunquam Induci posset mea mens, nisi talibus esset Edocta indiciis, fateor nil certius istis." 215 Sed nec adhuc Dauid se prorsus credidit illi Raptaque restituens "Velut" inquit "saepe peperci Ipse tuae uitae, sic rebus fata secundis Me seruent sortemque uelint auferre sinistram." Tunc et Cisides illi ipsi prospera laetis 220 Optauit uotis et nil hostile relinquens Sublatis petiit Gabaonia praedia castris. Ad loca nota pius Dauid cum plebe suorum Cumque graui rediit circa praecordia cura. Certus enim fuerat regis non fidere uerbis, 225 Non dare sese illi, cuius metuenda potestas Instabilisque fides et nunquam firma uoluntas, Comparatio Qui uarius fallaxque foret similisque marinis Aequoribus, quae saepe die tranquilla sub uno Et constrata silent, rursumque inflata tumescunt 230 Commutantque suam cum tempestate quietem Quasque modo aequali dorso uexere carinas, Illas mox rabidis undarum molibus urgent. Dauid secum Haec igitur secum Dauid: "Per regna uagari Me sua Cisides dum scit, non desinet unquam 235 Impetere insidiis uel aperto quaerere bello. Atque ideo quandoque capi continget et illas Incurrisse manus, fugiens quas saepe latensque Hactenus euasi caelestis munere regis. Nonne mihi melius procul hinc discedere et oras 240 Alterius regni sedesque subire remotas, Vt, quum Iudeos extremi limitis agros Excessisse sciet me rex, mihi bella mouere Et mea scrutari tandem uestigia cesset?" Summum mane Phosphorus Eoo praecurrere coeperat orbe 245 Solis equos rutilasque faces prodire monebat Ore rubescenti flauique nitore capilli, Quum ductor Dauid surgens mouet agmina secum, Dauid venit ad regem Achim Sex centena uirum. Recto petit intima cursu Regna Palestinae Gethamque ingressus in urbem 250 Achi sese offert regi sedemque precatus, Tecta oblata capit secumque manere cohortem Iussit et ambabus secreta cubilia monstrat Coniugibus sociatque pares aetate ministras, Vt dominas famulasque domus pars altera haberet, 255 Altera pars marium tantum foret hospita turbae. nota Nanque uiros inter turpe est residere pudicis Diuersique cauere parum consortia sexus. Nec decet armatos atque aspera bella gerentes Foemineis blande mixtos habitare cateruis. 260 Vt Saul audiuit. quod Getham caessit ad urbem Iesseides Dauid, fugientis destitit armis Terga sequi missisque uirum perquirere turmis. Ast ubi se media Dauid regione manendo Externi regni uidit nihil aedere posse 265 Forti animo dignum et expertae robore dextrae Dauid ad Achim Stans Achi coram uerbis ita fatur amicis: "Salue, magne magis magno genitore Maocho, Sceptra Palestinae qui gestas aurea gentis! Seruus ego tuus hic aliud nil sentio certe 270 Me praestare tibi praeter leuis ocia uitae. Dic extrema igitur tuear confinia regni, Vt tua defendens armis aliena lacessam Saul Et discat patriis Cisides quem expulit oris, Cisides tuus atque meus iam cognitus hostis." 275 Sicelechus urbs data Dauidi Annuit oranti rex illi. Tunc Sichelecum Extremis positam concessit finibus arcem. Transtulit ergo illo rex Dauid seque suosque. Hinc Syriae uicos Gethsurum et germine Gezram Foecundam multo et sterilem pomis Amalechum 280 Praedari solitus, gentis loca nota prophanae. Auertens armenta boum pecudumque rudentum Lanigerosque greges et ruptos terga camellos Exuuiasque uirum. Sed nequis nuncius ista Deferre ad regem patulasque onerare querelis 285 Aures illius posset, trucidare colonos Moris erat. Superesse puer iuuenisue senexue, Vel iam mater anus, uel adhuc innupta puella Permissi haud fuerant. Aetas, conditio, sexus Exitii expertem poterant tunc reddere nullum. 290 Et quum res raptas Getheam ferret ad urbem Iesseides, coram iactabat talia sese Israhelitarum genti sublata referre. Id simulare leuis fuit error, nec tamen ullum Desaeuire nefas aduersus corpora gentis 295 Infidae, mandante deo disperdere cunctos, Quorum Iudeae promissa noualia plebi Essent atque omnis possessio debita terrae. Achis Maochi filius Inde Maochides Dauidem dicere semper Vera ratus populoque putans abducere praedas 300 Illum saepe suo uastareque Saulica regna Iudeumque solum, iam ipsum sibi semper amicum, Ipsum per cunctos fidum fore credidit annos. Achis ad Dauidem Ast ubi iam magno compelleret agmina motu Inferretque uolens Sauli fera praelia regi, 305 Dixit Dauidi: "Nunc te mea bella reposcunt Ostendasque iubent, quantum uirtute feroci Consilioque uales. Lateri te adiungere nostro Decreui: tu certa meae custodia uitae, Tu capitis tutamen eris. Dic turma tuorum 310 Se telis animisque paret praestantibus ultro Exiliumque tuum tandem seu uindicet armis, Seu cupiat lethum pulchra pro laude pacisci." Dauid respondet "Laetor," Dauid ait, "rex regum maxime, laetor, Quod mihi, quam cupii, sit nunc oblata potestas 315 Monstrandi, quantum possit mea dextera bello, Debeat et quantum tibi uirtus nostra fidesque. Immo referre reor grates magis esse decorum Officiis, uenerande, tuis et munere dignas Quam studuisse meae tanto certamine famae. 320 Debeo cuncta tibi: tu pulsum in regna receptas, Tu fere adhuc nobis meritis nihil oppida donas Militiaeque tuae tu me dignaris honore. Talibus obstrictum non me uis ulla pericli, Non arcere labor poterit tua castra tuentem, 325 Donec uulneribus confosso corpore uires Destituent lapsosque solum susceperit artus." Forti digna uiro Dauidem uerba loquentem Rursum Achis Achis utraque manu constrinxit ad oscula dicens: "Viue diu, Dauid! Si uixero, plura daturus 330 Sum quoque dona tibi. Primos eris inter amicos Atque Palestinae ductores maximus aulae. I nunc cumque tuis nobis in tempore adesto!" Achis aduersus Saulem regem Post, ubi ad arma omnes iam conuenere manipli Magnanimique duces fulgentesque aere cateruae, 335 Milia multa uirum, peditum longo ordine coetus Atque equitum numerosa cohors, effusa patentes Per campos, lentis non multum passibus ibant. Peruentum est ad plana Sunae finesque Sebastae. Hic tandem fixis libuit considere castris. 340 Saul Rex Saul ipse etiam secum mouet arma, coactis Israhelitarum legionibus. Omnia feruent Armatis hominum turbis. Nunc spargitur agmen Promptius incedens et nunc glomeratur in unum, Comparatio Humentes ueluti nubes, quas undique uenti 345 Aera per uacuum iactantes flatibus urgent, Atque hic rara nitent, illic densata nigrescunt Vellera, dissimiles uarie miscentur acerui. Gelboa mons Gelboa mons primum Saulis tentoria lato Excaepit dorso. Cuius de uertice spectans 350 Ille Palestinas acies atque horrida telis Castra suis, clypeos, galeas, thoracas ahenos, Ingentes hastas, sinuatis cornibus arcus Falcatosque enses, timuit gelidoque pauore Constitit affectus, dum se non crederet ipsis 355 Esse parem, numero sed enim praestare uirorum Hostilem turmam et duri munimine ferri. Aestuat infelix curisque urentibus aeger Consulit aetherii, quae laesit, numina regis. Vt sibi nulla dari uidit responsa, nec ulla 360 Somnia, quae belli possent praedicere finem, Nec monita, a sacris frustra quaesita prophetis, Protinus ad magicas se transtulit impius artes, Saul de euentu pugnae consulit magam Quaesiuit sagas. Endora discit in urbe Huius sortis anum paruos habitare penates, 365 Quae transferre queat (si uera est fama) labores Agricolae faciatque alio sata surgere campo, Nubibus exortis caelum fuscare serenum Et rursum nubes fulgenti caedere Soli. Quaeque etiam excitos manes exire sepulchris 370 Cogat et humanas audire et reddere uoces. Post tamen hi tenues abeunt ceu fumus in auras, Ne stabili uirtute putes remeare priores Cantibus admotis resoluto in corpore sensus. Cisides igitur mutatis uestibus atque 375 Sese alium simulans cupiensque latere, quis esset, Non nisi cum seruis Endorae tecta duobus Nox Solicitus petiit. Iam pullis texerat alis Humida nox terras, animantum corpora blandos Carpebant somnos, placida perfusa quiete, 380 Quando adiere magam tres isti sacra cientem Thessala, iam multae per amica silentia noctis. Saul Cisides rogat hanc, Samuelis ut ipsa prophetae Sedibus ex imis notam sibi suscitet umbram, Ore uolens uatis doctus iam nosse futura. 385 Tale autem facinus mulieri forte timenti Ordiri praesente uirum spectanteque turba, Ne delata luat, quas lex sanctissima poenas Constituit magici prohibens mala crimina rhombi, Cisides iurat nihil ipsi triste timendum 390 Esse quidem, secura suas exerceat artes. Illa igitur uetitos peragens post talia cantus, Fatidicam tumulo Samuelis deuocat umbram. Ex illo euentus discit secreta futuri, Esse etiam Saulem, qui uenit fata rogatum. 395 Maga ad Saulem Hunc ergo mulier primum uenerata "Quid" inquit "Ludere me uili uoluisti uestis amictu, Vt, precibus commota tuis, quum carmina lege Interdicta canam, sumas de crimine nostro Supplicium captamque dolis sub Tartara mittas? 400 Nam scio te esse uirum, cui certe summa regendi est Israhelitanam plebem donata potestas." — Saul respondet "Fare, age, ne timeas" respondit Cisius heros: "Aede palam quicquid uidisti, siue secunda, Siue aduersa mihi." Tunc illa afflata furore 405 Demonis exclamat: "Video pia numina diuum Surgere de terrae tumulis umbrasque deorum. Quos inter Samuel." Dicto mox ocyus ipsa Samuel apparens Affuit effigies uatis, tremebunda senecta Membra gerens corpusque labans nixumque bacillo. 410 Cui clamidis leuo pars haec pendebat ab armo, Pars haec sub dextra sese sinuauerat ala: Altera erat deprompta manus, manus altera tecta. Maiestas inerat uultu canique capilli Canaque quae pectus uenerabile barba tegebat. 415 Tota uiri facies diuino clara decore Et iam mortali deposta fulgida forma. Talis imago fuit Samuelis, quando locutus Postremum regi Sauli sic ore profatur: Samuel ad Saulem "Quid mea marmoreo, Cisides, ossa sepulchro 420 Ellicis et manes audes uexare quietos? Quanquam non adsum cantu reuocatus iniquo Illicitisque sacris: caelestis numinis actus Imperio ueni." Verbis perterritus istis Ille refert: "Veniam mihi da, diuine sacerdos 425 Saul respondit Arcanique sciens uates! Ego nempe periclis Ecce premor belli. Getheae sceptrifer urbis Ipse Palestinam totam sub Marte coactam In me saeuus agit. Frustra responsa Tonantis Appetii: renuit sacros audire prophetas, 430 Somnia nulla dedit. Fuit hoc tentare necesse, Vt, quocunque modo te possem, huc usque uocarem Atque tuis monitis imbutus denique scirem, Quid facto sit opus tanto in discrimine rerum," Samuel Contraxit frontem uates et lumine toruo 435 Respectans inquit: "Quid me responsa petebas, Nosses iratum quando tibi numen? An illo Inuito quenquam sperasti scire futura, Stulte, uel euentus uenturos dicere posse? Ipso igitur pandente scias fugisse fauorem 440 A te diuinum, contra cum gente manere Aduersante tibi. Venit fatale tuarum Excidium rerum. Regnandi iura dabuntur Illi, quem tu odiis agitasti saepe nefandis, Dauidi Saulisque domus priuata dolebit. 445 Hoc mea uenturum tibi, rex, predixerat olim Mens afflata deo, cuius tu spernere iussa Ausus es, indulgens genti inconcessa prophanae Amalechitarum. Sed nequaquam tibi parcent Arma Palestinae, quae iam fugis, impia gentis. 450 Succumbes uictus tecumque exercitus omnis Hostis in arbitrium superatus protinus ibit. Tu quoque cum natis Stygias demissus ad umbras, Terrentem tristes animas Plutona uidebis. Id patiere, prius quam crastina transeat hora 455 Atque diem clauso componat uesper Olympo." Hoc dicto in tenues disparens soluitur auras Atque instar fumi in nebulas effusus abiuit. At uero Saulis magno concussa pauore Occupat ossa tremor gelidusque in uiscera sanguis 460 Cogitur ad terramque ruunt languentia membra. Exanimi similis iacuit. Quum deinde redisset Spiritus et pariter uitali corda calore Excita sentirent solitum remeasse uigorem, Maga Accessit mulier, multum miserata iacentem, 465 Atque ait: "Ecce uides, regum celeberrime, quanto Obsequio tua iussa sequens tibi cuncta peregi, Quae te cunque quidem quam primum uelle ferebas. Tu quoque, quaeso, meos facili nunc aure precatus Admittas: pietate tui commota precabor. 470 Sume cibos, tua quos tibi nunc ancilla paraui, Deficientem animam reparato ut corpore serues. Infirmis titubas pedibus ieiunus et horrens Stare nequis rectus. Reuocent obsonia uires Ista tuas tandem. ut sanus tua castra reuisas." 475 Rex autem, moerore graui confectus, ab ore Reppulit oblatas notae dulcedinis offas Decreuitque mori. Precibus uix deinde suorum Mens est mota uiri. Mutauit quippe rogatus Propositum lethi porrectaque prandia tandem 480 Delibans hausit. Tunc ipse illique, refecti Iocundis epulis pariter dulcique Lyeo, Surgentes abeunt mensis post terga relictis. Nox Iam multum noctis processerat atque uolucrum Coeperat audiri uox undique cristatarum, 485 Quando iter ingressi, lunari luce tenebras Sublustres reddente, meant et passibus altos Transmittunt colles effusique aequora campi Seque suis demum, quum iam suprema ruberet Mane Eoae regionis humus sub lampade Phoebi. 490 Restituunt castris et fessi corpora curant.

<Liber VI>

ARGVMENTVM

Regum lib. I, cap. XXIX. Palestini cum Saule conflicturi Dauidem, sibi suspectum, redire cogunt ascenduntque in Iezrahel. XXX. Dauid, reuersus in Sicelech, offendit ciuitatem uastatam ab Amalechitis uxoresque suas abductas. Cucurrit post eos cum sexcentis, quorum ducentis ad sarcinas relictis cum reliquis assecutus inimicos recuperat praedam et reuertitur in Sicelech. XXXI. Israhelitae in Gelboe uicti. Saul cum filiis periit. Ciuitates a Palestinis occupatae. Iabitae sepelierunt Saulem cum liberis. Regum lib. II, cap. I. Dauid in Sicelech accipit nuncium cladis. Luget Saulem et Ionatham et reliquos. Nuncios interimi iussit. Maledixit montibus Gelboae.

Lib. VI

Saul Post haec non multo iussit sua signa moueri Iudeae rector gentis uallosque reuelli. Descendens igitur Gelboa, transtulit agmen Iezrahelitanae ad fontes et flumina terrae, 5 Ne foret ante siti miles superatus anhella, Quam tempus pugnam torquendaque tela uocaret. Achis Achis et ipse suas audax iubet ire phalanges. Ergo Sunae campis omnes post terga relictis Festini properant alacresque in praelia tendunt 10 Agmine quadrato. Dauidica turba cohorsque, Postremum sortita locum, munibat eundo Regis utrumque latus, frontem quoque tergaque regis Protegere atque animis audacibus illa tueri. Poscere iam pugnam cuncti uibrareque tela, 15 Exertare manus uultumque efferre ferocem, Succlamare etiam terrereque uocibus hostem. Inde Palestinos chiliarchas pungere coepit Inuidiae stimulus. Non aequa mente ferebant Praeponi externos et quam se pluris haberi. 20 Achis duces inuident Dauidi "Quidnam" aiunt "uelit ista cohors, rex inclyte, tecum Hebreae plebis, recutiti et copia uulgi?" — "Nunquid nescitis bello Dauida probatum" Achis ait "Saulisque ducem, mox nostra secutum Signa diu fidumque mihi multumque superbo 25 Infensum Sauli?" Turbati corda furore Exclamant omnes: "Redeat dux iste locosque Possideat, quibus est abs te donatus abunde! Praelia nobiscum tantum desistat adire Et certare simul. Quis enim confidere tuto 30 Iudeis poterit, Iudeis bella mouendo? Suspicio est igitur, ne, dum miscebimus arma Atque tuum contra connixi stabimus hostem, Iste suis, o rex, te primum sauciet armis Atque hinc nostra sequens discindat uulnere terga. 35 Quicquid erit, notum minus ecce pauescimus hostem nota Quam fidei socium suspectae. Fictus amicus Tunc magis offendit, quum multum profore nobis Speratur uirtusque patet male cauta periclo. Et quanam ratione alia placare furorem 40 Iste sui poterit regis, nisi sanguine nostro Et nisi caede tua? Simul est utrumque timendum. Quid non audebit, de quo cantare solebant: 'Saulis mille uirum percussit corpora dextra, Mille autem decies Dauidis splendida uirtus?' 45 Quo plus laudis habet, plus est exinde pericli." Sermo molestus erat regi, neque credere quicquam De Dauide mali poterat. Tamen ipse suorum Vocibus impensus caessit, ne forte reclament Auersisque animis detrectent praelia belli 50 Praesentis, uel stare negent ultroque recedant. Excitum propius tunc demum talibus illum Achis ad Dauidem Alloquitur dictis: "Nihil est, charissime Dauid, Quod de te dubitem. Nota est uirtusque fidesque, Quas mihi testantur toties ex hoste relatae 55 Exuuiae et regni protectio sedula nostri. Interea nec culpa leuis tua facta notauit, Sed de me semper belle sancteque fuisti Promeritus factusque mihi es per talia charus. Militiae proceres istis decaedere castris 60 Te tamen ecce uolunt: illis parere necesse est. Ergo tuos tecum tollens, seu uis Sicelechum, Seu uis ipsa meae retro pete moenia Gethae, Vt tandem cessent nostrae mala murmura turmae." Hic quoque Dauidi deus affuit. Inde reuerti 65 Iussus quippe fuit, ne gentis signa prophanae Sponte sequens populumque sacris rituque fidelem Cognatumque sibi contra stans impius esset. Dauid recessit Exurgens igitur supremae tempore noctis, Excitat ipse suam et secum iubet ire cohortem, 70 Atque ubi adhuc dubiae clarere crepuscula lucis Coepissent, properant illis excedere castris Dux Dauid iuuenumque manus retroque petentes Arua Palestinae, subeunt regionis et oras. Ast Achis regis directis cursibus agmen 75 Iezrahelitanos, hostilia terga secutum, Accessit campos. Saulis caessere phalanges Saul uictus Dilapsosque fuga Gelboae proxima montis Culmina suscipiunt. Sed uictrix turma secuta Ardenterque premens, illos euertere contis 80 Coeperat, hos gladiis aliosque ferire sagittis. Sternuntur passim, colles clamore resultant Armorumque sono, cruor effluit undique riuis. Inde globum Saulis legio pilata feroci Impete perrumpunt. Contra stetit acer in armis 85 Ionathas occiditur Et Dauidis amor Ionathas: conuersus in hostem Se tegit ingenti clypeo simul et rotat ensem. Mox tamen hostili circumdatus ille corona, Corruit accepto transfixa per ilia ferro. Infelix iuuenis moriens Dauida uocabat, 90 Absentem Dauida suum. De morte doloris Nil habiturus erat, saluum si posset amicum Ante uidere oculis quam tristi caedere fato. Iuxta illum fratres, genitus prius Aminadabus. Posterius Melchis caesi fugere sub umbras. 95 Saul Et Saul ipse pater, lethali saucius ictu, Dum fugit, armigerum rogat ipsum, uulnere uulnus Accumulet ferro, ne uiuum colligat hostis Coniiciatque ferox in turpia uincula captum. Id tamen et iussus timuit committere seruus. 100 Ille morae impatiens, conuersae protinus hastae Incubuit. Sed dum misere superincubat, alter Accessit fugiens et adhuc in carne morantem Cunctantemque animam repetito propulit ictu, Obstrictus regis precibus. Mox armiger ille, 105 Mortis heri consors fieri quum uellet, et ipse, Ipse suum aduersa transegit cuspide corpus Seruorum amor in dominos Atque comes illi nigrum descendit ad Orcum. Talis erat Gracchi Philocrates (uera Latini Si referunt fasti), tanto quoque nomine dignus. 110 Pandarus ille etiam talis, quo Cassius usus Dicitur, Augusti quum uictus uincla timeret. Ambo isti dominis uitam rapuere rogati, Ne raperet uiuos inimici saeua potestas Atque infensa manus. Sua mox in uiscera ferrum 115 Condunt nollentes illis superesse peremptis. Magna haec seruorum pietas, sed maius amoris Armigeri specimen: ne regis sanguine dextram Polluat, illius tunc iussa facessere cauit, Nec tamen extincto uoluit uixisse superstes. 120 nota Siqua autem talem nobis contingere casum Fors dabit, affectus iusta ratione regendus Tunc erit arcendaeque manus a caede nefanda, Quam lex sancta uetat. Sed nec permittitur ulli In sua fata suis uiolenter uiribus uti. 125 Nonne etiam maior uirtus et fortior illa est, Vincere quae mauult durissima quaeque ferendo, Quam quicquam metuens ignauam arcessere mortem? Illa dies igitur caesorum corpora uidit Israhelitarum misereque iacentia passim 130 Per siluas, per plana soli perque inuia saxa. Quo Saul ipse loco, Saulis simul armiger illo Conciderant. Alio iacuere cadauera campo Natorum, moriensque suam spectare nequiuit Prolem Cisides, seruo comitatus obiuit. 135 Deuictum Saulem quum nuncia fama referret, Incessit populos terror: fugit accola uallis Et qui Iordanis seruabant proxima ripis Oppida desertis subita formidine mortis Effugere procul. Vacuas ingreditur urbes 140 Victrix turba uirum et coepit dominarier illis. Ergo Palestinae concessit subdita genti Iudei pars magna soli: castella fragosis Collibus imposita et latis circumdata fossis Moenia, frugiferae ualles et pascua rura 145 Quique fluunt sparsis riuatim fontibus horti Et uario rident florum herbarumque colore. Comparatio Attalicis similes auleis, siue tapetis, Niliacus nobis quae mittit picta Canopus. Talia multa timor uenienti caesserat hosti, 150 Nullo obstare auso, nec se defendere telis Tutarique armis, quando tot fortia bello Corpora Gelboo cecidisse in monte sciebant. Mane Postera lux radiis nocturnas dispulit umbras, Coeperat et uolucrum uibratus gutture cantus 155 Audiri montisque procul splendescere culmen, Quando Palestinus surgens exercitus omnis, Praesidio tantum super oppida capta relicto, Nota retro petiit Gelboae culmina rupis Iudeas lecturus opes atque arma iacentum. 160 Illic uisa trium natorum corpora primum Ionathas Cisidae Saulis. Ionatham recubare supino Corpore conspiciunt. Clypeum gladiumque tenebat Tunc etiam infelix ineratque ferocia uultu Exangui gelidosque iacens disiecerat artus. 165 Aminadab Aminadabus erat proiectum in puluere corpus, Sanguine concreto sparsumque cruore cadauer Et capite exciso truncum. Sed cuspide guttur Melchis Fixum Melchis habens genibus contexerat ora Atque iacens modicum sese sinuarat in orbem. 170 Hos armis tunicisque simul spoliare cruentis Primum festinant et corpora nuda relinquunt. Inde alios aliosque petunt tolluntque uiritim Saul Cunctorum exuuias. Saulis mox nacta cadauer Turma ferox, exangue caput diuulsit ab illo 175 Purpureosque tulit misere recubantis amictus Loricamque auro contextam cingulaque auro Fulgida et aurati discinctum tegminis ensem. Truncus nudus erat, modo qui tam lata superbus Regna tenens populos nutu terrebat et urbes. 180 nota O quam stulta hominum dominandi et uana cupido! Viribus hoc opibusque petunt uitaeque periclo, Vna simul totum Sauli quod sustulit hora. Sintopolis antea Bethsana Bethsanae murus, cui nunc Sintopolis urbi Est nomen, tenuit suspensa cadauera regis 185 Natorumque eius. Media testudine templi Deus Astharoth Ante deum, quem gentes Astharota uocabant, Regia suffigunt spolia et rem carmine signant. Achis uictor Duceret eximium quum uicto Saule triumphum, Ista suis Achis uictor diis dona dicauit. 190 Iabitae Corpora Iabitae furati nocte tulerunt Ad patriam Iabim (Galada stabat in ora Vrbs Iabis summo sublimis et ardua colle Trans Iordanis aquas). Frondes ramosque cupressi Congessere super suppostoque igne cremarunt. 195 Deinde, pyra extincta, legerunt ossa calenti De cinere atque eadem candentibus erruta prunis Conspicuo posuere loco, quem frondea silua, Quem fons irriguus, quem tellus nobilitabat, Herbarum assiduo gaudens et laeta uirore, 200 Non procul a Iabis muris. Ibi tecta sepulchro Septenos luxere dies: funebris amictus Humentesque oculi, querulo quoque nenia cantu Indubitata dabant non parui signa doloris. Dauid reuersus Sicelechum Dauidem interea Dauidiademque cohortem 205 Tertia lux tandem Sicelechi reddidit agro. Abductis uastam uiderunt ciuibus urbem Incensamque igni. Paulo ante inuaserat illam Amalechitarum sumptis gens fortis in armis Praedatrixque simul longisque assueta rapinis. 210 Seruarat fuga sola uiros. Pueri atque puellae, Vxores matresque uirum sub uincla coactae Hostis in arbitrium sese caessisse uidebant. Heu miserae natos linquentes atque maritos Atque patres, manibus plangebant pectora duris, 215 Nec cessant laniare comas, nec carpere uultus Sanguine foedatos, undanti lumina fletu Et lachrymis implere sinus et spargere tristes Cum gemitu uoces longi uariique ululatus. Quumque sonos rupes uicini montis eosdem 220 Redderet obiectu saxorum culminis alti, Difficile est dictu, quantum miserabile carmen Exinde humanas surgens ueniebat ad aures. Qui reliqui fuerant, compuncti corda dolore Flebant. Ipse suas fleuit Iesseius heros 225 Vxores, captiuas ambas, Abigailem Achinoenque simul. Tristi plebs acta furore Insultare duci causamque hunc esse malorum Dicere, quod poterat qui praesens esse saluti, Absens absentes praedam dimiserit hosti 230 Tradideritque simul. Manibus uix temperat amens Cocio, sed fato Dauida tegente quieuit. Dauid Ille ergo indutus sacratum protinus ephot, Aggreditur rogitare deum, possetne repenti Cursu castra sequi latronum ipsosque rapinis 235 Exuere. Vtque sibi caelestia numina certis Annuere agnouit signis, citat agmina promptus Sexcentena uirum. Quorum pars tertia lassi Vixque iter emensi medium ad Besora fluenta Subsistunt reliquique ducem Dauida sequuntur. 240 Flumine transmisso campos adiere patentes, Quidam Aegyptius occurit Dauidi Quando uisa uiri, macie confecta suprema, Obuiaque effigies. Miserando pabula gestu Postulat, ore loqui nimium languente nequibat. Tunc data sunt illi caricarum massa, maniplus 245 Passae uuae panisque recens et pocula lymphae. His reuocat uires. Dauidi deinde roganti "Aegypto genitus sum" dixit "mancipiumque Cuiusdam magni modo principis Amalechitae. Qui nunc cum multis per rura aliena uagatus, 250 Abduxit praedas, Sicelechum uertit in ignes Atque Palestinos fines populatus abiuit Meque hic aegrotum properando sponte reliquit. Iamque fame infelix, et non langore peribam Corporis aegroti. Vestro nunc spiritus omnis 255 Stat meus auxilio, uestro nunc munere uiuo. Tertia nanque dies teritur mihi sedibus istis Quaerenti frustra pariter potumque cibumque. Qui sim, iam nostis. Seu me seruare uelitis, Arbitrii uestri est, seu certae tradere morti." 260 "Nil dubites iam" Dauid ait" modo ducito ad istam Tu nos praedonum turmam. Seruabere liber Iamque ibis quocunque uoles formidinis expers Securusque tui, tibi caeli numina iuro." Hoc duce pergentes superatis collibus ultra 265 Arua Palestinae turmam uidere sedentem Lateque effusam uirides recubare per herbas. Illic esse rati se tutos, uina coronant Indulgentque epulis, conuiuia festa facessunt, Ob praedam laeti. Dauidis turbine magno 270 Dauid uictor Improuisa phalanx medios irrumpit in illos. Strictis res geritur mucronibus. Ampla repenti Caede repletur humus mensaeque thorique cruore Sparguntur passim. Sessorum corpora iuxta Caesa cadunt, clamorque uirum strepitusque uolantum 275 Vndique telorum, inflicti quoque comminus ictus Crebrescunt magis atque magis, superintonat aether Et reboant ualles et mons collesque resultant. Exultat uictrix acies latroneque uicto Raptas cogit opes, hominum pecudumque receptos 280 Colligit usque greges. Dauidi est utraque coniux Reddita, multa uirum subito data milia letho. Sola quater centum iuuenum manus ardua scandens Dorsa camellorum, fugeret dum praepete cursu, Euasit tanti manifesta pericula belli. 285 Ibat Dauid ouans, redimitus tempora lauro, Insigni quoque uectus equo, tota agmina circum, Omnes et spoliis et telis hostis onusti. Cumque illis pueri, mulieres atque puellae, Iamdudum captiua manus, nunc libera, tendunt 290 Ad patrium remeare solum (mora nulla), citato Quisque gradu properat propriosque subire penates Solarique suos, ut quos tristauerat atrae Sortis conditio, mutatae gaudia laetos Continuo reddant et palmis plaudere cogant 295 Et suscepta deo iubeant persoluere uota. Atque ubi peruentum est propius Besora fluenta, Bis centena cohors, illis quae fessa resedit In ripis, uisum surgens Dauida salutat Seque illi penitus coniungit. Caetera turba, 300 Non omnis, sed uexat amor quos aeris habendi. Reclamant. "Dabimus nihil his" dixere "bonorum, Quae uehimus! Quoniam quos nunc absentia pugnae Fecerat exortes, nostrae quoque iura rapinae Nequaquam caedi decet his. Vxoribus ergo 305 Contenti et natis acceptis, caetera nobis, Nostrorum capitum discrimine parta, relinquant." Dauidis iudicium Haud ita Iesseidae uisum, cui cura tuendae Fraternae pietatis erat. "Victoria." dixit Haec modo diuino nobis collata fauore est, 310 Nec magis ipse deus uobis fauisse uidetur, Qui magnis animis nixi pugnastis in hostem, Quam quos inuitos casus residere coegit Imperiumue ducis. Quum sic euenerit, ergo Aeque participes praedae debere tuentes 315 Impedimenta uiros iubeo casuque relictos, Vt qui mortiferae subeunt discrimina pugnae." Ex hac ista die lex est seruata perennis Militibus sociisque simul tractantibus arma. Altera lux omnes Sicelecha sistit in urbe 320 Et uirides palmas et laurea serta gerentes. Dauidis laus Dauidi laudes gratesque a ciuibus actae, Dauidis nomen iuuenesque senesque canebant Per fora perque domos, per compita cuncta uiarum: Solum hunc inuictum, quo sospite nullius arma, 325 Nullius insidias metuant, sed iam omnia sperent Ad uotum fluxura sibi iocundaque semper. His aliisque simul celebrabant undique uerbis Virtutem animumque ducis. Tamen ipse suorum Gestorum laudem caeli terraeque potenti 330 Attribuit domino semper gratesque peregit. Diuersisque locis quum munera mitteret, inquit: "Ista deus nobis indulsit, non mea uirtus, Quae uobis mittenda quidem curauimus ipsi, Vt uos thure sacro pecudumque cruore litantes 335 Pro bene re gesta grates referatis eidem." Porro urbes, quas ipse suis donasse refertur Vrbes quibus Dauid misit dona Muneribus, sunt hae: diuum domus inclyta Bethel, Sublimis Ramoth, muris firmissima Gether, Aroer, assiduis Arnon quam circuit undis, 340 Contemptrix lethi Sephamot consorsque doloris Esthama saepe grauis, mercatrix improba Rachal, Inde dei metuens Hierameli, aeraria Ceni. Nobilis Asa lacu, sita montis uertice Rama, Se peccasse dolens Athac Hebronque iugalis 345 Et magico infamis cantu, loca denique cuncta, Cum quibus hospitii Dauidi iura fuere Et quae iam sancto Solymarum subdita regno, Submissa uitale iugum ceruice ferebant, Falsorum contemnendo simulachra deorum, 350 Suscepto ueri uenerandi numinis usu Moreque sacrorum. Iam tertia coeperat orbem Illustrare dies Dauide a caede reuerso Nuncius cladis Israhelitanae Amalechitarum, quum tristis nuncius illi (O quam festino turbantur gaudia luctu!) 355 Aduenit memorans Gelboi funera belli Innumerasque neces magno certamine plebis Iam dudum uictae, Saulis quoque regis acerbam Et Ionathae saeuam per plurima uulnera mortem. Horum de casu quaesitus plura duorum 360 "Ecce fugam capiens" inquit "per deuia saxa Montanae rupis, regem tunc forte iacentem Offendi proprio transfixum pectora ferro. Viuus adhuc altosque ciens sub corde dolores, Vt me uidit, ait: 'Sic te sors temporis huius, 365 Quisquis es, eripiat capitis uitaeque periclo Dissimilemque meae praestent pia fata quietem, Hanc mihi luctantem pellas de corpore uitam Protinus ense tuo, quo mortis morte dolores Ocyus excedant. Animam miseratus anhellam 370 Solue suis uinclis, da iam requiescere lassae'. Percussi iugulum, fateor. Tunc protinus ipse Liquit humi exanimes discedens spiritus artus. Iamque propinquabat fugientum terga sequendo Turma ferox, rapui regis diadema decorum 375 Armillamque simul rapidoque euadere cursu Contendi, euasi, Sicelechi tecta petiui, Tale tibi ut referam facinus, dux inclyte Dauid. Vtque fidem praestes, uideas si dextera Saulis Hoc insigne tulit, uel si capitis uenerandi 380 Hoc gestamen erat." Deprompsit talia dicens Dauid Saulis necem dolens Armillam auro contextam gemmisque coronam. His uisis stupuit Dauid motusque dolore, More suae gentis manibus discindere coepit Vestes ipse suas. Hoc ipsum caetera turba 385 Tunc imitata, sinus pariter lacerare fluentes, Flebilibus lamenta modis componere, corde Suspirare graui, lachrymis perfundere uultus, Nil toto gustare die Ionathaeque dolendo Cisidaeque uicem, casus clademque nefandam 390 Israhelitarum, populi plebisque ruinas. Deterso fletu Dauid sublata parumper Ora hominem uersus flexit cuiasque rogauit Ille foret, tam dira sibi qui nunciat acta. "Externi generis sum," rettulit "Amalechita 395 Dauid ad cladis nuncium De genitore satus, uestratia castra secutus." Dauid ait: "Quare diuino chrismate sacrum Extenta uiolare manu ferroque ferire Ausus es, o nimium, nimium temerarie? Non te Regia maiestas, non nominis, impie, splendor 400 Retraxit monuitque manus frenare proteruas? Hiccine honos nostris debetur regibus olim, Vt quos ipse deus plebi populisque regendis Praeficit, inflicto premat illos uulnere seruus?" His dictis miles ferratae cuspidis ictu 405 Perforat illius costas Dauide iubente. Corruit ictus humi, fluxit de uulnere sanguis Vitalisque uigor pariter cum sanguine fugit. Iesseides super extentum tellure cadauer Exanimesque artus astans "Tua crimina" dixit 410 "Ecce caput pressere tuum, quum tu ipse locutus Te contra fueris, coram confessus iniquum Atque immane scelus, sacro perfusa liquore Membra perisse tua, seruorum pessime, dextra." Mox inde auersus, Ionathae Saulisque cruenta 415 Secum fata dolens tales dabat ore querelas: Dauidis lamenta "Heu generis miseranda mei fortuna! Feroces Robustique uiri, Iudeae fortia bello Corpora, conflictu perierunt cuncta sub uno In cliuis, Gelboa, tuis. Quid agetis inertes, 420 Quid turba imbellis regi ducibusque superstes? Quis tua, ne rapiant hostes, pecuaria post haec Defendet? Quis deinde tuos tibi proteget agros, Hos inimica manus ne uastet? Denique muros Quis fidens animi tutabitur, omnibus una 425 Fortibus amissis et dira caede peremptis? In quos Achis atrox grassatus, sanguine nostros Impleuit colles et siluas ossibus altas. Proh, Gelboa nocens, nec ros, nec fertilis imber In tua dorsa pluant, siccentur amoena uireta, 430 Arescant herbae, desit quod rusticus olim Colligat et prono quod grex detondeat ore! In te strata iacent Saulis sublimia membra Vili humilique loco, ueluti de plebe prophana Vnus et ipse foret, qui dudum insignia regni, 435 Sceptra manu gessit, sancto sacratus oliuo. In te procubuit Ionathas quoque, regia proles, Victor et ipse uirum. Ionatha charissime, quo te Prosequar affatu? Quali lamenta mouebo Ore miser? Quanto referam tua funera fletu? 440 Cuncta simul periere mihi solatia tecum. Tu mihi in aduersis requies, dulcedo secundis, Spes dubiis fueras, in magnis saepe periclis Tu uitae tutella meae, tu causa salutis. Nunc sine te nil dulce mihi: moerore replebor, 445 Quo me cunque feram. Sed si tua scilicet una Mors mihi perpetuos fuit allatura dolores, Quanto flenda magis tantis comitata tuorum Funeribus fatoque patris populique ruina? Talia, fama, sile! Getheam nullus ad urbem 450 Cladis rumor eat, dispendia nesciat ista Ora Palestinae terrae, non Ascalon istud Audiat ipse nefas, nostrorum sorte malorum Infensus semper nobis ne gaudeat hostis! Quis tamen ista teget? Nullus patet angulus orbis, 455 Qui non plenus erit tam diri murmure belli, Tam grauis erumnae tristi moestoque relatu Barbaricis etiam populis gentique ferinae. Me si tantarum capient obliuia rerum, Nulla tamen Ionathae nomen mihi subtrahet aetas, 460 Non robur iuuenile uigens, non aegra senectus. Quumque uolet nexus mors soluere corporis huius Infernosque uidere locos me iusserit, illic Tunc primum, Ionathas noster qua sede moratur, Inquiram daboque amplexus atque oscula, siquid 465 Tale dari poterit iam carne carentibus umbris. Illi me comitem, quoquo se uerterit idem, Praestabo laterique latus sociabitur omni Tempore, collatis ultro citroque fruemur Dulcibus alloquiis, donec felicius aeuum 470 Aetherii pietate patris traducere nobis Translatis supera caeli continget in aula, Angelicis ubi iuncta choris humana propago Diuino felix uisu semperque beata Fiet et in nullo claudet sua gaudia saeclo." 475 Talia iactando, manantia lumina fletu Nunc demittit humi, nunc alta ad sydera tollit, Comparatio Nunc uertit circum. Veluti qui uulnere laesus Lethali dubiae cupit omnia pharmaca uitae Impendisse simul, medicos perquirit et omnes 480 Poscit opem, sic se uoluendo Dauid agebat, Nullo aegram curare ualens medicamine mentem.

<Liber VII>

ARGVMENTVM

Regum lib. II, cap. II. Dauid ascendit in Hebron. Vngitur in regem. Benedixit Iabitis, qui sepelierunt Saulem. Abnero autore Isbosethus, Saulis filius superstes, regnauit annos duos super Israel. Dauid autem regnauit in Hebron super Iudam annos VII, menses VI. Abner et Ioab inter se pugnant. Ibi Asahel, Ioabi frater, ab Abnero inerficitur. Interfectus in Bethleem sepelitur. Ioab cum suis redit in Hebron. III. Dauidi in Hebron nati sunt filii. Isbosethus dissidens cum Abnero Micholam Dauidi restituit. Abneri persuasu Israel recaepit Dauidem regem. Dauid ipsum amice suscepit. Ioab superueniens Abnerum per dolum interimit. IIII. Isbosethum filii Renon dormientem interficiunt. Caput afferunt Dauidi in Hebron, qui eos iussit interfici et caput sepeliri. V. Vniuersae tribus couuenientes in Hebron salutauerunt Dauidem regem. Ille cum ipsis uenit Hierosolymam. Expulit Iebuseos. Arcem Syon muniuit.

Lib. VII

Hactenus ipsa ducis Dauidis diximus acta, Inuocatio Nunc subeunt cantanda mihi quae gesserit idem Sceptra tenens regni. Meliori carmina nobis Digna lyra donate, deae! Non numina celsi 5 Inuoco Parnasi lotasue Helicone sorores, Sed uos, diuinas Charites, quae culmine lapsae Aetherio colitis Iordanis fluminis undas Et loca nota piis. Saulis post fata tyranni Accepit responsa dei Iesseius heros 10 Atque his admonitus Iudae migrauit in urbem Hebronem, quondam populis opibusque potentem, Adam, Abraham, Isaac et Iacob Quattuor et celebrem positis ibi forte sepulchris Primorum Hebrei generis gentisque parentum. Huc cum coniugibus se contulit ille duabus. 15 Inde suos socios diuersa per oppida misit, Subdita tunc illi, modo quam memorauimus, urbi. Illuc Iuda tribus properans conuenit ad ipsum Dauid rex Iesseiden regemque uolens de more salutat In solioque locat sacroque perungit odore 20 Purpureaque super contectum ueste coronat. Iamque auro radiare caput sublime sedentis Coeperat et molles aurum circumdare lumbos, Aurea de tereti pendere monilia collo Et splendere simul, totos diffusa per artus, 25 Maiestas immensa uiri, quum uenit ad aures Facti fama pii, quod Saulis corpora regis Natorumque trium Iabitae rapta tulissent A pinnis, Bethsana, tuis ad praedia Iabis, Quod myrrha et casiis et odora perlita nardo 30 Clausissent patrio pariter collata sepulchro. Continuo Dauid delectos tendere Iabim Imperat ipse uiros pacisque insignia dextra Ferre manu: ramos semper uiridantis oliuae. Qui mox emensi Galaadas passibus oras, 35 Perueniunt Iabim. Suscepit curia laetos. Illi autem coram seniorum stante corona Talia maturo fuderunt pectore dicta: Dauidis legati ad Iabitas "Ab Dauide quidem modo missi aduenimus istam Vrbem, Iabitae. Quod uestro funera regi 40 Pignoribusque simul digno curastis honore, Commendat multum laudansque ad sydera tollit. Inde deum poscit, uobis bona cuncta rependat Pro tanta in dominos uestra pietate fideque Seque simul meritas grates debere fatetur, 45 Soluendas quum tempus erit pro talibus aptum. Vos iubet interea moestam deponere mentem Atque bono esse animo, quando ipse in sede locatus Saulis, odorifico perfusus unguine regnat, Sic Iuda curante tribu fatoque fauente 50 Responsisque dei. Qui Iudae nominis estis, Vos gaudere decet. Regnandi facta potestas Perpetua est uobis, donec de sanguine uestro Saluator ueniens prisci maledicta reatus Tollat et aeternae condat noua saecla salutis." 55 Talibus auditis Iabitae gaudia plausu Dauid laudatur Testati referunt: tanti moderamina regni Apta magis nulli praeter Dauida fuisse. Conueniens etenim cunctis iustumque uideri, Vt praesit populo, qui uincit uiribus omnes 60 Et pietate uiros, qui magnum caede Goliam Sustulit, hostilem qui uictor saepe phalangem Siue dedit letho seu uertere terga coegit Quique sibi infestum uoluit uitare tyrannum, Perdere quum posset, ueneratus regia sceptra 65 Sacratumque caput. Post talia plurima dicta Legatis portanda nouo dant munera regi Haud temnenda quidem. Laeti rediere suoque Legati referunt, fuerant quae gesta, tyranno Ordine quaeque suo largitaque munera promunt 70 Regis liberalitas In medium. Socios ea rex partitur in omnes, Ex opibus nihil esse suum regnique bonorum, Hoc unum dicens, ut cunctis imperet unus, Velle sibi proprium, se caetera caedere plebi. Auaritia O quam dissimiles, quorum insaturata Caribdis 75 Publica ubi exhausit, quaerit priuata uorare. Iudicio iniusto nitens, non legibus aequis! Isbosethus Isbosethus erat Saulis clarissima proles. Hunc regnare uolens praefectus militiai Abnerus, reliquis tribubus suadere solerti 80 Conatus studio, pompis regalibus ornat. Ille quater denos uiuens impleuerat annos, Quum talis regni moderari coepit habenas Et regere imperio Galaadas Gessuriosque Et Beniaminas gentes et Iezrahelitas 85 Israhelemque omnem. Domus unica Iuda fauebat Dauidi, magna qui tunc Hebronis in aula Sex menses septemque sui moderaminis annos Exegit, placidam fatis sibi flantibus auram. Pugna inter Ioabum et Abnerum duces Audax interea cuneos Abnerus agebat 90 Per Gabaonis humum. Dauidis castra Ioabus Mouit in aduersum Gabaonis ad usque lacunas. Ambos exiguus paruo discrimine campus Separat et spacio diuersos diuidit arcto. Consedere loco. Leuibus procurrere primum 95 Inter se pugnis, Abnero ad bella uocante, Incipiunt acies. Bis senos altera misit Turma uiros totidemque effuderat altera contra. Vi numeroque pares congressi tela feroces Vtrinque intorquent, mox iunctis comminus armis 100 Vrgent obnixi, consertis uulnera scutis Iam breuibus siccis agitant, angustia longos Non patitur gladios. Pariter miscentur in unum Victores uictique globum spaciumque cadendi Defuit in medio caesis, subsistere firmae 105 Dum poterant uires circumnitentibus ultra. Inde fere aduersis ceciderunt ictibus omnes. Vsque adeo interimi potius quam cedere cunctis Mens simul una fuit. Tantae ne gloria caedis Aeuo fracta cadat, campum certaminis huius 110 Campus robustorum Campum dixerunt tunc nomine robustorum, Nunc quoque seruantem pugnae monumenta uetusta. His ita confractis surgunt hinc inde repente Praelia: totae acies, castris post terga relictis, Concurrunt pariter. Superat Dauidica turma 115 Aduersosque fugat, fugientibus ingerit hastas Saxaque prensa manu aut fundae uertigine torta. Pars percussa cadit, celeri pars euolat ultra Lapsa fuga atque ipsos etiam metus urget inertes. Abnerum tunc forte ducem ducis ipse Ioabi 120 Frater pone sequens, Asahel, premit, ille retorta Asahel cadit Post tergum facie clamat: "Diuerte uolatum Hunc alio atque alios, Asahel, comprendere cura. Quos modo despolies, ne te mea dextera telis Irritata tuis cogatur tradere letho 125 Offendamque tua germanum caede Ioabum!" Surdis hoc Asahel concludens auribus urget Cursu terga uiri. Conuersus protinus ille, Aduersa rapide uenientem perculit hasta Visceraque inguinibus fluxerunt cuspide apertis. 130 Sic Asahel periit, cuius quoque caede sequentes Turbati cursum sistebant atque dolore Affecti nimio lugebant funera noti Asahelis pernicitas Eximia uirtute uiri, qui cursibus ipsas Siluestres capreas uenando aequare solebat 135 Atque anteire canes. Nocuit tamen ecce misello Pernices habuisse pedes. Fortasse caueret Dirae tela necis, si corpore tardior esset. At post Abnerum properare Ioabus Abisasque Exurgunt pariter, fraternae caedis acerbi 140 Vltores, nisi nox finisset bella, futuri. Tunc iuga tuta superscandens Abnerus, et illos, Qui reliqui fuerant, ad se collegit et inde Victorem alloquitur blando sermone Ioabum: Abnerus ad Ioabum "Quonam hic usque tuus perget saeuire, Ioabe, 145 Districtus gladius? Nullumne relinquere uiuum Decernis penitus? Sed desperantibus una Velle mori fiet collato Marte uoluntas. Si uinces, uinces magna cum strage tuorum, Si uictus fueris, uictum te nonne pudebit 150 A uictis? Desiste igitur reuocaque phalanges Iam cessent urgere suos certamine fratres Et tandem parcant cedentibus atque fugatis!" Ioabus respondet His placide auditis sedata mente Ioabus Respondit: "Si me rem talem, Abnere, petisses 155 Principio pugnae, cognato nemo cruore, Me prohibente, manus foedasset. Criminis autor Quis fuerat nisi tu, qui uoce lacessere nostros Ausus es et primus ciuilia bella mouere? Nunc si forte piget te tales aedere pugnas, 160 Et me, Abnere, piget." Dixit iussitque maniplos Ad sua dimisso certamine castra redire, Inspirans tumidis resonantia cornua buccis. Dux Abnerus iter Moabitica uertit in arua, Per campos sub nocte means peruenit ad amnem 165 Iordanis facilisque uado caua flumina transit. Omnes lustrato properatis passibus agro, Cui nomen Bethoron erat, tentoria uelis, Isbosethe, tuis subierunt tecta dolentes, Sexaginta uiris amissis atque trecentis. 170 Ex acie uictrice tamen bis corpora dena Caesa modo, ipse Asahel si sit numerandus in istis, Quem ducis Abneri fugientis dextra peremit, Ante alios celerem et fraterno sanguine Abisae Coniunctum notoque simul uirtute Ioabo. 175 Hunc illo extinctum bello studuere gementes Ad natale solum Bethlemaque tecta referre Et positum patrio digne decorare sepulchro. Nocte autem tota uictor ductorque Ioabus Quum fecisset iter, coepisset et aurea uultus 180 Mane Ostentare suos tenebris Aurora fugatis Eoa de parte poli lucemque propinquam Solis puniceo iam praemonstrare colore, Ipse cohorsque simul subierunt tecta superbae Hebronis gratesque deo laudesque canendo 185 Dauidi, cui sacra suas Victoria palmas Porrigit et solio sublimem collocat alto. Acre autem certamen erat cum Saulis iniqua Stirpe diu, sed fata deo statuente secunda Iesseo generi, Dauid successibus usus 190 Proficit inque dies magis amplum reddere regnum Festinat lateque suum diffundere nomen. Comparatio Ac ueluti Megaris in campis promere fructus Vere nouo foecunda suos cum cernitur arbor, Paulatim fluido descendunt corpore flores, 195 Donec humi cuncti labendo linquere culmen Cogantur canoque tegant uelamine terram, Gaudet at illa suos pomorum crescere foetus, Sic Saulis labente domo Dauidica uirtus Altius exurgens se supra sydera tollit. 200 Dauidis uxores cum liberis Praeterea sobolis generandae copia regi Larga datur, cunctis uni famulantibus astris. Achinoeque illi pariens Ammona profudit, Abigail Chelebum, Tholomai filia Macha Absalona comis insignem atque ore decorum. 205 Ex Agita genitus quartus post hos Adonias, Saphacias quintus, proles noua matris Abithae, Sextus Hietramus, genitrix quem protulit Egla. Tot natos totidem Dauidi Hebrone dedere Vxores grauidam soluentes partubus aluum. 210 Quumque alias transferre tribus rex magnus Olympi Ad pia Iesseidae Dauidis regna pararet, Abnerus Contigit, ut Veneris stimulis Abnerus adactus Iret in amplexum Resphae, charissima quondam Quae fuerat Sauli coniux. Indignius istud 215 Isbosethus ad Abnerum Isbosethus habens inquit: "Talesne referre Curasti grates meritis ingentibus in te Officiisque mei multis, Abnere, parentis, Illius qui iura thori confuderis ultro Turpi concubitu foedaeque libidinis usu?" 220 Talibus Abneri irritantur pectora dictis. Obiectum purgare scelus nil curat et alte Erectum quassat caput indignataque uoluens Abnerus respondit Lumina turbato fertur sic ore locutus: "Isbosethe, nimis parui me pendis, ob istud 225 Qui me damnandum facinus, quasi grande, putasti. Scilicet indignum est bellum pro rege gerenti De tot pellicibus regis si iungitur una? In me dona patris quum pensas, cur mea muto Ore pericla siles? Ductorem fecerat ille 230 Si me militiae, nunquid non rexerit idem Imperium uirtute mea protectus et armis Contemptuque meae uitae assiduoque labore Bellandi regnumque suum finesque tuendi? Te post fata patris super alta sede locaui 235 Haeredem regni successoremque paterni. nota Officium tamen omne perit, quod fertur in illos, Quos acceptarum reddunt obliuia rerum Ingratos. Valeas tandem cum moribus istis Iamque alium tibi quaere ducem, me desine habere! 240 Immo ego dispeream, nisi fata fauentia regi Dauidi totis animis opibusque iuuabo, Vt regnet, regnare deus quem iusserit ipse!" Isbosethus humi perceptis talibus ora Pallida deiecit linguaque silente recessit, 245 Hiscere non audens Abneri territus ira. Ille autem misit pacem ab Dauide petitum Colloquiique fidem. Respondit Dauid amicum Se fore perpetuum, si secum forte Micholam Adducat ueniens, quae theda iuncta iugali 250 Prima sibi fuerat, centum licitata resectis Inguinibus magnoque suae discrimine uitae. Abnerus transit ad Dauidem Exin Abnerus Saulis genus omne reliquit, Ad Dauida pium studiis conuersus amicis. Ergo fauens illi blandis affatibus omnes 255 Solicitare tribus coepit mollique precatu, Sed Beniaminam cura maiore uocare Ad Iudae partes, diuino numine lectae, Israhelitani ut gestet diademata regni. Ex qua nunc primum Dauid decernitur unus, 260 Sic dicente deo: "Sceptrum Dauide tenente Israhelitarum populum saluabo fidelem. Arma Palestinae non illum laedere gentis Nec uis ulla uirum poterit tectusque fauore Ille meo semper uincet, confinia regni 265 Proferet ulterius, sumptis metuendus in armis." Consensere tribus, Dauidis fata sequendi Abnero dedidere fidem. Rebusque peractis Abnerus Dauida petit, translatus ad urbem Hebronem, latus illius comitante caterua 270 Quinque quater iuuenum. Veniens nihil ante locutus Michola redditur Dauidi Quam Phalto ablatam, gratissima dona, Micholam Offerret regi. Phaltus seruare pudice Hanc studuit totos, quos secum exegerat, annos, Atrox esse sciens alienam tangere crimen 275 Vxorem uiuente uiro. Quare ipsa marito Multum chara fuit Dauidi, amplectitur illam Iniectis collo manibus labrisque labella Insertans, optata diu sibi basia libat. Conuiuium Cumque suo Abnerum comitatu suscipit amplis 280 Porticibus. Sedere hilares. Triclinia plenis Lancibus et pateris Baccho stipantur onustis Aggeriturque Ceres. Rebus pascuntur opimis Pro se quisque uiri, propinant pocula regi Certatimque illi dicunt felicia uota, 285 Imperet ut populo saluis per saecula rebus Et plebi semper charus, metuendus et hosti. Sic epulata diu sessorum turba, remotis Abnerus ad Dauidem Exurgunt mensis, sed adhuc Dauide sedente Incipit Abnerus: "Grates tibi soluere dignas 290 Quis potis est, o rex? Porro, quod possumus, hoc est: Nos et nostra modo tibi subdimus. Insuper ibo Inducamque tribus tua iam sub sceptra fideles, Omnibus ut praesis, superas qui uiribus omnes Corporis atque animi, cui caelum sydere dextro 295 Aspirat praesensque deus quem numine complet." His dictis regi dat dextram et foedera sancit Teste deo iuratque fidem sine fraude perennem, Donec uitales uiuendo carperet auras. Iam discedentem Dauid deducit amici 300 Officio fungens, pariter gradiuntur ad usque Valuarum spacium et extremae limina portae. Ille "Vale" dicto, turba comitante, recessit. Ecce autem uictor caeso latrone Ioabus Cum spoliis praedaque redit, delatus in urbem. 305 Audiit Abnerum blande cum rege locutum Excessisse recens curaque accensus acerba Ioabus ad regem Exclamat: "Quaenam te, rex, fiducia fecit Incolumem sinere ire tuis ex aedibus hostem? Hanc Abnerus enim quare penetrauerat urbem? 310 Nonne uolens dare uerba tibi? Tum discere, quicquid Ipse agites rerum, quantos concire paratus Moliris. Quibus inspectis ad tuta recessit." Haec fatus regi, coepit secreta Ioabus Voluere consilia. Emisit, qui nomine regis 315 Abnerum reuocet dicens superesse, quod illi Dicere secreto rex uellet. Nescius ergo Ille Ioabinae fraudis, regressus in urbem Abnerum perimit Ioabus Venit. At exceptum laeto satis ore salutat Seque arcana loqui simulauit uelle Ioabus 320 Indeque semotum confodit. Corruit illic Accepto incautus transfixa per ilia ferro, Non uictus uirtute uiri, sed fraude nefanda Infidae mentis cordisque ad iniqua maligni. Hoc immane scelus quum rex audisset, iniqua 325 Mente tulit gemituque graui de corde uoluto, Dauid maledicit Ioabum Moestus ait: "Testor diuumque hominumque parentem Me regnumque meum commissi criminis huius Non esse autorem, nec iniquae conscia caedis Corda tulisse unquam. Veniat uindicta Ioabum 330 Infidum supra morbisque infecta nepotum Corpora conspiciat, corrupti sanguinis aegra Profluuio et sanie squalentis putida leprae! Non desint illi, quos panis inopia uexet Consummatque fames aut bellicus hauriat ensis! 335 Vt uero Abneri celebrari funera uidit, "Scindite" ait "uestes, lugubres sumite saccos, Tristibus Abneri mortem lugete querelis, O socii, fortisque uiri decorate gementes Funus et exequiis dignos praestate dolores!" 340 Sic dicens sequitur prona ceruice feretrum, Pulla ueste caput tectus, suspiria ducit Humentes tergens oculos. Hoc caetera plebes Ore habituque simul regem comitatur euntem. Atque ubi depositum tumulo texere cadauer, 345 Plebs iterat fletum, lachrymis rex infit obortis: "Nunc, Abnere, iaces uultu seductus amico Infidaque fide. Tamen hoc solamen habeto: Non tibi uincla manus strinxerunt, ferrea suras Non tetigit compes. Praestantis militis instar 350 Occumbis liber, lethali saucius ictu. nota Capta dolis uirtus laudem non perdit et illum Indicat imbellem, libuit cui fraudibus uti." Quum conclamato remeassent corpore, Dauid, Sic uelut in procerum magnorum morte dolenda 355 Mos erat, indixit, nequis sua pabula gustet Ore prius, quam Solis equos demergier undis Viderit Oceani et stabulis se condere in imis. Talibus indiciis patuit non rege uolente Abnerum gladio saeui periisse Ioabi. 360 Et licet ipsius germanum sustulit ille, Sustulit in bello urgentem urgentique resistens. Ergo non ideo compostae tempore pacis Iam cum rege simul decuit saeuisse Ioabum Vindictamque dolis et turpi fraude petisse. 365 Nuncius hunc rumor casum portauit ad aures, Isbosethe, tuas. Poteras gaudere repenti Caede uiri, cuius metuebas territus iram Supremasque minas. At te doluisse uetusti Annales memorant. Sed forsan plebe dolente 370 Tu tristem laeto fingebas corde dolorem. Nil iuuit finxisse tamen. Dauida parabat Israhelitarum gens omnis condere regem. Vnum omnes legere sibi primique cohortis Bannaas et Rechab perimunt Isbosethum Isbosethanae ductores, Rhemmone nati, 375 Fugerunt Gethaim, Bannaas atque Rechabus. Inde rati gratam Dauidi Iesseidae rem Sese facturos, peregrina ueste latentes Intrarunt urbem Isbosethique penates Iam medio feruente die, super alta iacentem 380 Stragula defixo perimunt intra inguina ferro Sublatumque caput secum sub ueste tulere Hebronem regi Dauidi. Protinus illo Conuento promunt manibus disecta cruentis Ora palam. Simul "Ecce" aiunt "caput Isbosethi 385 Afferimus, nostro dudum mucrone recisum, Qui tuus hostis erat, cuius mens emula regni, O rex magne, tui te pellere sedibus istis Tentabat, nunc bella ciens, nunc fraudibus utens, Vt te sublato tribulum quoque sceptra tuorum 390 Arriperet solus. Sed qui tibi regna parauit Tradere tota deus, Saulem iam sustulit ille Progeniemque omnem: tutus dominabere terris." nota O spes uana hominum, quorum mens impia credit Perfidia reperire fidem dominisque placere 395 Posse aliis, quum fraude suos factisque malignis Prodiderint, nulli chari gratiue futuri! Isto igitur multum turbatus crimine Dauid Haec responsa dedit, regali examine digna, Dauid ad parricidas Isbosethi Aequo digna foro: "Nescitis, Saulica caedes 400 Quanto illi exitio fuerit, qui primus ab altis Gelboae siluis properans uenit Sicelechum Ac simul ipsius miserandum rettulit ultro Ille mihi casum, se laeta et prospera credens Enarrare nouo tristi de morte relatu? 405 Hic igitur sperans ex his se praemia uerbis Laturum, meritae subiit supplicia mortis. Nonne magis talem mulctam persoluere digni, Innocuum qui caede uirum sunt tollere adorti Hospitiumque eius penetrantes, forte cubantem 410 Atque graui pressum somno uexare piumque Sunt ausi truncare caput truncumque prophana Contrectare manu atque oculis proponere nostris Spectandum? Veluti sceleris spectacula mentem Oblectare meam possint hominemque iuuare 415 Impia facta pium! Pereant, qui perdere regem Non timuere suum, mortem pro crimine pendant! Poena affecti parricidae Extemplo caesus uita priuatur uterque Amborumque simul palmas plantasque recisas Arbore suspendunt, Hebronis iuncta lacunae 420 Quae fuit et late ramorum brachia pandens Vmbrabat uirides frondoso germine ripas. Isbosethi autem, ne mortis honore careret, Depositum tumulo condunt caput Abnerino. Post haec quaeque tribus primates mittere lectos 425 Ad Dauida studet. Veniens Hebronis in urbem Tota cohors, coram Dauide sedente locuta est: Principes tribuum ad Dauidem "Salue, Iuda tribus quo nunc laetatur alumno, Cuius se uirtute effert! Nos caetera plebes Nonne simul tecum magni proles Iacobi 430 Progeniesque sumus, cognato sanguine fratres Censendi pariter? Quare consensibus omnes Te paribus petimus poscentes, omnibus unus Vt praesis regnique regas totius habenas. Israhelitarum tibi certe sceptra deum rex 435 Decernit dicens: 'Bethlema natus in urbe, Ipse meum populum Dauid tueatur et ipse Praesideat cunctis, ipsi mea dextra fauebit' Hinc tecum fidei stabilis modo foedus inimus Omnes uno animo, te tandem chrismate sacro 440 Vngimus, ut dextro fatorum numine regnes." His dictis illum prompto diapasmate regem Exunxere palam, toto plaudente theatro. Insonuere tubis rauco clangore Leuitae. Cymbala cum cytharis, cum systris tibia cantus 445 Multimodos fudere simul cecinitque sacratos Turba sacerdotum modulatis uocibus hymnos. Deduxere alii per compita lata choreas Saltibus et uario cursu uarioque recursu. Semita quaeque iocis et lusu feruere laeto 450 Cernitur, ipsa polo ridebant astra sereno. Ridebat placidis mitis Neptunus in undis, Risit humus uario florum depicta colore Vberiusque suo pascens animantia foetu. Inde tribus totis conuiuia facta diebus 455 Dauidis magna magni iam regis in aula Ingenti semper potusque cibique paratu. Quae siquis narrare uolet per singula, certe Totum pene diem fando consumat oportet. Tot res tam uariae lauti rarique saporis 460 Tunc illas regis mensas onerasse feruntur. Dauid totius sumpto diademate regni. Dauid de Hebrone ascendit Hierosolimam Cunctarum tribuum lectis comitantibus illum Principibusque uiris, gradiens Hebrone relicta Peruenit Solymas. Iebusei claudere portas 465 Iebusei Ausi aiunt: "Te certa uetant responsa deorum Has intrare domos, quorum simulachra superbus Caeca et clauda uocas. Si nos modo uincis, et illa Te uicisse puta." Dauid conuersus ad arcem, Quae collis prouecta iugo supereminet urbi, 470 Hanc superat primoque capit conamine. Dicta Arx Syon Ante Syon fuerat, tunc arx est coepta uocari Dauidis. Sanctam post haec ingressus in urbem Iebusei pelluntur ab urbe Victos eiecit Iebuseos, signa deorum Sustulit euertens. Atque inde paroemia nata: 475 Non intret claudus templum nec lumine captus. Vrbs fuerat tunc dicta Iebus de nomine plebis Ante Salem, demum coniuncta uocabula sanctam Hierusalem interpretatur Pacis uisio Hierusalem fecere simul. Quae nomina pacis Propterea sortita fuit, quia Christus in illam 480 Sic uenturus erat, diuinam ut mitiget iram, Conferat et uitam mortalibus ipse perennem. Iesseides arcem muralibus undique septis Muniuit, sed parte magis consurgere fecit Saxorum molem, qua pronior hostibus esset 485 Accessus facilisque magis subeuntibus illa. Hic posuit sedem, belli successibus usus, Auxit opes uiresque. Fouens deus affuit illi, Ipse deus Dauida suum tutatus et arcem, Cogebat uictas illius sub iuga gentes.

<Liber VIII>

ARGVMENTVM

Regum lib. II, cap. V. Hiramus, rex Tyri, misit Dauidi materiam ad regiam aedificandam. Dauid accipit adhuc alias uxores. Palestinos superat in Raphidin. Iterum uenientes eos ibidem cecidit. VI. Reduxit arcam a Palestinis redditam. Oza labentem arcam tetigit et mortuus est. Deduci iussit eam Dauid in domum Obededom. Postea reduxit in urbem. Michol ludenti regi ante arcam exprobrans damnatur sterilitate. VII. Paranti Dauidi templum construere dominus per Nathan prophetam dixit, quod non ipse, sed filius eius positurus sibi esset templum. VIII. Dauid concidit Palestinos. A Moabitis exegit tributum. Fregit Adadeserum, Sobae regem. Equos eius subneruauit. Fregit Syros fecitque tributarios. Cum spoliis Adadeseri rediit Hierosolymam. Thou, rex Emath, gratulatur ei de uictoria aduersus Adadeserum. Vastauit Idumeos. Ioab erat dux militum.

Lib. VIII

Rex fuit Hiramus Tyriae memorabilis aulae. Diuitiis armisque potens. Virtusque decusque Huic notum Dauidis erat. Talemque fideli Conciliare sibi properabat foedere amicum 5 Atque illi Solymis iam regia tecta paranti Condere sensuras nulla aeui incommoda cedros Aeternasque trabes preciosaque marmora misit Nauibus impletis et ad illa dolanda sagaces Atque struenda uiros. Pro magno munere Dauid 10 Haec capiens parto magis est gauisus amico. Laetus agit grates et mutua dona remittit. Regia Dauidis aedificatur Interea struitur domus ipsi congrua regi. Fundamenta locant, patet ingens area largo Complexu, iam saxa trahunt cementaque malta 15 Miscentur, surgit propero molimine murus. Tigna ligant. grauibus subdunt laquearia tectis, Imbricibus positis tegularum finditur ordo, Prona per impluuium caelestis flumina lymphae Vt possint puteos labendo implere capaces. 20 Atria marmoreae circumdant lata columnae, Quas superiniecti praesserunt fornicis arcus. Stat testudinea subter caua porticus umbra, Hic asarota nitent uariis distincta figuris Picturasque suas paries crustatus ophite 25 Et Phrygio et Parii monstrat candore lapilli. Portarum spacium solidis consistere pilis Mirari poteras, nisi saxa ingentia docti Artificis superasset opus, qui scalpserat omnem Progeniem Iudae, deductam tempus adusque 30 Virginei partus nostrique crepundia Christi. Cernere erat uiuos non uiuo in marmore uultus Molliaque in duro consurgere membra metallo Motu quaeque suo et mutas expromere uoces. Quod si saxa loqui possent, ea posse putares. 35 Accepit reliquas tandem noua regia partes: Andron et exedras, gynecia, septa, dietas Erectosque gradus, diuersa cubicula, longe Lateque effusas aulas crebrasque fenestras. Clatratas ferro quasdam. quasdanque patentes 40 Cum podiis. Numerare graue est illa omnia, nedum Enarrare decus rerumque exponere formas. Quis fictas pictasque ualet comprendere dignis Effigies uerbis? Hic prata uirere uideres, Illic perspicuis fontes decurrere lymphis, 45 Per nemus ire feras, pecudes per pascua mutas. Hic uolitare alias liquidumque per aera ferri Conspiceres uolucres, alias insidere ramis Arboris et summae requiescere uertice siluae. Hic urbes, hic rura, casas, mare, flumina, montes 50 Atque hominum simulachra modis spirantia miris, Grandia non grandi spacio comprensa uidentur. Praxitelis Lysiaeque putes sculptilia tota Esse manum, Zeuzis tabulas opus, aut Agatharchi, Aut, ars ista magis quem commendauit, Appellis. 55 Hae tamen effigies fuerant non mollis amoris Aut luxus exempla mali, sed multa colendae Virtutis species ueterum collecta uirorum Et stimuli ad ueram laudem famamque perennem. Quumque forent cunctis exactae in partibus aedes, 60 Seu formam, seu quis precium bene computet, illis Dauidis laus Plus fulgere sui tunc uisa est gloria regis, Regis, cui nemo bello conferre gerendo Israhelitarum neque cultu numinis alti Se poterat, rebus praestabat talibus omnes. 65 Taliaque ingresso pallatia maius habebant Comparatio Ipsa sibi pondus. Veluti quum fulua micantem Accipiunt multo splendore metalla lapillum, Non aurum gemmae precium facit, illa sed auro Multo plus lucis confert, plus addit honoris. 70 Firmato imperio genus ipsum augere uacabat, Successor sceptro ne desit stemmatis huius Atque domus semper generet Iesseia reges. Ergo uolens Dauid prolem proferre, maritas Ducit adhuc alias. Solymis quoque pignora plura 75 Dauidi nati Hierosolymis Quam prius Hebrona genuit foecundus in urbe. Samua nomen erat primo Sobabque secundo, Nathan post illos, Salomon quoque pacis amator, Iabir et Helisua et Nepheg liberque Iophias Helisamasque, dei speculator, et Heldas acutus, 80 Perfidus Heliphelech horum postremus habetur. Fama Palestinas uolitans penetrauit ad oras, Israhelitani quod tandem insignia regni Assumpsit Dauid, Bethlema natus in urbe. Posse nouum facile uinci certamine regem 85 Spes erat atque suis submoto finibus urbes nota Inde capi pauidas. — O quam contraria rebus Speratis persaepe pati fiducia mentis Inconsulta solet rationisque indiga uirtus! Ergo quam primum contractis uiribus arua 90 Armati Iudea petunt, bellique tumultus Tam subiti Dauida mouet: parat arma suosque Tutari fines disponens consulit aras Atque optata capit palmae responsa futurae. His fretus conferre manum festinat et hostis 95 Castra sedere uidens Raphaimae proxima ualli, Dirigit illo aciem fulgentesque aere maniplos. Dauid uictor Irrumpens primo disiectos impete fudit Insequiturque fuga elapsos, dat plurima letho Corpora, nec paucos comprendit uulnere ab omni 100 Illesos, quos ipse tamen iuga ferre subegit Seruitii. Victor rediens et castra reuisens, Dauid gratias agit deo Laetus ait: "Grates tibi, mundi rector et autor, Qui gentes mihi subdis, ago, simulachra colentes Humana fabricata manu, te quippe fauente 105 Impia commissa dispersimus agmina pugna, Comparatio Dispergi spumosa solent ut terga liquentis Aequoris, acta suo quum pinus nautica uento Sulcat iter scissique simul dant murmura fluctus, Donec eam curuus permenso gurgite portus 110 Excipiat tutaque locet statione receptam." Haec ille. Inde loco posuit uictoria nomen Baalpharasim Parta Baalpharasim: diuisos sonat hostes Vox ea Iudaicis olim sic aedita uerbis. Tum pius expulso Dauid de finibus hoste 115 Direptisque simul castris, simulachra deorum In medio dimissa uidens collegit et igni Omnia conflauit, nequis deceptus inani Religione deos Hebreus adoret ahenos. Praeterea puduit pulsos uictosque fuisse 120 Marte Palestinos, rursum tentare parabant Fortunam belli. Reparatis uiribus ergo Implerunt iterum Raphaimos milite campos. At uero Dauid, dum nil decernit agendum, Responsum a deo accipit Donec certa dei discat praecepta, monentem 125 Audit, si uicto tandem cupit hoste potiri, Non eat aduersus contra, sed laeta pirorum Ingressus nemora, a tergis inuadere pergat, Nec tamen ante suos pugnae committat, ab altis Quam rumpant sonitus siluis. Ea signa daturum 130 Illi se dixit capiendi ex hoste trophei. Ipse ita, ut admonitus fuerat, perfecit et alas Dauid iterum uictor Irruit hostiles fatoque fauente fugauit. Terga sequens, campos fugientum caede repleuit Per Gabaonis humum, fines regionis adusque 135 Nox Gazareae longe. Fuscis nox aduolat alis Victoresque sequi uictos non pertulit ultra Et statuit caedis finem cum fine diei. Latius haec geminae uulgatur adorea palmae Dauidemque diu timuere lacessere bello 140 Quanuis audaces uicinae in praelia gentes. A bellis igitur uacuus, flagrauit amore Diuini cultus animumque induxit, ut arcam Foederis, Hebreae donum memorabile genti, A Gabaone ferens ad sanctae tecta Syonis 145 Perducat, pulchro sub papilione locandam. Arca foederis Arca erat haec ligno mire compacta setimo, Beseleelis opus, docti non Palladis arte, Sed dono meliore dei monitisque supernis. Quam pulchre factam per totum lamina fuluo 150 Aurea resplendens circumuelabat amictu. Quilibet ex auro formatos angulus orbes Pendentes habuit, quibus hinc illincque palangae Insertae extabant, ut quum foret arca mouenda, Suppositis humeris hanc possent ferre Leuitae. 155 Intra illam plenum sanctae uas fictile mannae Atque dei digito caelatae in marmore leges Conseruabantur, magni quoque palmes Aronis. Culmina erant spiris eiusdem cincta metalli, Quod reliquas omnes partes crustauerat arcae. 160 Calcabant utrumque latus simulachra duorum Pennigerum Cherubin: alis umbracula sparsis Larga dabant spacio, de quo responsa tonabant Certa dei, quoties peteret responsa sacerdos. Hanc arcam quondam Hebreis certamine uictis 165 Saeua Palestinas gens raptam uexit ad oras Dagonis simulachrum corruit Azothique domos. Quumque illam templa Dagonis Exciperent, quoniam cum sanctis stare prophana Non poterant, miseranda dei gentilis imago Corruit et fractis manibus ceruiceque trunca 170 Mansit humi mutilata silex et inutile saxum. Azothios etiam tumidae torquere mariscae Coeperunt circum stillantia podicis ora Visque ingens murum florentes occupat agros, Erodens auido fructus arbustaque morsu. 175 Sic solet irasci atque has exposcere poenas Offensum numen. Quibus est compulsa fidelem Perfida gens arcam plaustris efferre per urbes, Nunc has, nunc illas. Sed enim quicunque receptam Admisere domi, haec ipsos eademque malorum 180 Oppressit moles, donec data sacra fuere Bethsamae primum, Gabaonis ciuibus inde, Aminadabus ubi sua iam sub tecta sacerdos Intulit illa, pio semper ueneratus honore. Huc igitur ueniens multa comitante caterua 185 Rex Dauid penitusque lares ingressus honestos, Submissa regem caeli ceruice salutat Cantatisque deo psalmis exegit, ut arcam Inde ferat secum. Sublatam curribus altis Quum traherent tauri per florea rura iugales 190 Et regerent illos Haio simul Ozaque fratres, Pontificis magni pia proles Aminadabi, Ante arcam rex ipse simul, simul agmina regis Aedebant omnes solemnia cantica diuum Atque hominum domino, pulsando barbita plectris, 195 Cymbala tenta manu, sufflatis cornua buccis. Tum bifores calamos tenuique canore cicutas, Instrumenta simul multa et praeclara sonabant Illo ipso quod docta docet modulamine Musa, Per rithmos distincta notis uariosque sonores. 200 Aduenere locum, qui dicitur Area Nachor. Hic mugire boues atque in diuersa retortis Rictibus obniti, subita formidine pelli Et pedibus titubare uagis, subsidere flexis Oza interiit Poplitibus coepere simul. Tunc Oza misellus 205 Sustentare sua nutantia scrinia dextra Conatus moritur totaque stupente cohorte Concidit exanimis, commoto numine supra Illicitum facinus, quia nulli tangere sancta Praeter sacrato fuerat ius fasque Diali. 210 Expauit Dauid diuini scita seuera Iudicii timuitque sua deponere in arce Hoc insigne dei et donum uenerabile Cherub. Obededon Obededon Getheus erat pietate fideque Nobilis ante alios, illi committere tale 215 Tamque ingens pignus uisum super omnia regi. Ille domi acceptam diuini foederis arcam Religione colens multa sentire fauorem Numinis incoepit, uitae gaudere quiete Et magis atque magis rebus florere secundis, 220 Donec peruolitans tantorum fama bonorum Iudeae regionis humum conscendit in aedes Iesseidae regis mentemque illius amore Illexit sacri iam intra sua septa locandi. Ergo transacto rex temporis orbe trimestri 225 Obededona petit. Sustollitur arca Leuitis Portaturque humeris populo plaudente simulque Dauid ludit ante arcam Vestibus in niueis aedente tripudia rege Et pulsante lyram cantusque mouente sonoris Vocibus ante deum. Quoties processerat arca 230 Bis ternos passus, toties subsistere iussis Bos, aries et ouis mactati sacra dabatur Victima. Seruatus talis fuit ordo gerendi Thesauri sancti. Qui quum penetrasset in urbem Michol punitur Iesseidae regis, prospectans pulchra Michola 235 Turribus ex altis saltantem forte maritum Et sceptri positis insignibus atque remoto Purpureae uestis uelamine, uiliter ephot Tegmine contectum uidit mentisque superbae Vsa supercilio, submissi cordis honestos 240 Gestus et multae studium pietatis in illo Spernere non timuit. Tanquam se regibus esset Subiecisse nefas, quoties redduntur honores Aetherio regi diuumque hominumque parenti! Postquam deposita est intra tentoria sacro 245 Arca uerenda loco, succensi thuris acerui Illuxere supra sancti libaminis aras. Mactatae pecudes sacrum fudere cruorem Incendensque deo ex illis holocausta sacerdos, Orauit pacem populo plebique fideli. 250 Dauidis pietas Tum bona uerba pius cunctos diffundere supra Occepit Dauid uotisque optare salutem Omnibus atque deum res implorare secundas. Finitis precibus panem partiuit in omnes Atque bolos assae carnis, similaginis offas 255 Feruenti frixas oleo: diuisa uiritim Talia dona dedit. Post haec delatus in aedis Ipse suas, primae spacioso in limine portae Obuiat uxori cum laeta fronte Micholae. Illa aduentantem moesto satis excipit ore 260 Michol arguit regem Atque his aggreditur petulantibus improba dictis: "Anne tibi laudi fuit, o rex, saltibus istum Expendisse diem scurrarum more togaque Seruili tectum discurrere teque uideri Esse unum uili de coetu mancipiorum, 265 Qui populum regis imperio, qui sceptra potentis Regni solus habes primoque potiris honore?" Dauid respondet Respondit Dauid: "Non sana mente repensas Dedita corda deo. Quis enim tam magnus ubique est, Vt, contemplatus caelum terrasque regentem, 270 Se putet esse aliquid? Quare submittere si quem Sese illi pigeat, me certe subdere nullus Est rubor. Ille tuum genitorem saepe proteruo Ore renitentem contempsit, iussit et idem Praeesse suo populo Dauidem rebus egenum 275 Atque animis humilem. Paruos extollere magnus Si solet ergo deus, nunquid seruire pudebit Ipsi me cordis totis affectibus uni? Atque utinam merear, qui multum polleo sceptro Israhelitano, regis, qui sydera torquet, 280 Mancipium dici, uero uel nomine seruus! Hoc si nactus ero cum istis, quos ludere mecum Vna uidisti, solidae plus laudis habebo Quam pater ipse tuus tota cum prole suorum." His tunc auditis animo confusa Michola 285 Hiscere non ausa est, muto stetit ore. Sed ipsam Michol sterilitate damnatur Mulctauit, mulctare solet qui iure procaces. Nunquam foeta fuit posthac optataque uentris Gaudia non uidit. Frustra complexibus usa Saepe uiri sterilem iussa est consumere uitam. 290 At uero Dauid, dum nullo laeditur hoste Et placidae peragit felicia tempora pacis, Mente agitare pia diuinum coepit honorem Dauid uoluit aedificare templum Aedis condendae. Nathano denique, postquam Suspirasset, ait: "Cernis, sanctissime uates, 295 Me magnas habitare domos, et marmore et auro Fulgentes raraeque noua compagine cedri, Et stare extentis sacram sub pellibus arcam?" Nathan propheta Protinus ille refert: "Dauid, celeberrime regum, Hoc, quodcunque pio facinus sub pectore uersas, 300 Perfecisse stude. Illabens penetralia mentis, Spiritus ipse tuos diuinus dirigit actus Et facienda docet numen caeleste fauendo Omni ex parte tibi." Iam Phoebus merserat undis Vesper Os nitidum, puro radiabant sydera caelo, 305 Texerat umbra solum, pecudes hominesque sopora Nocte quiescebant, quando uox uenit ab alto, Ad uatem dicente deo: "Nathane propheta, Oraculum Vade, meo dicas Dauidi, num dabit ille Templa mihi fabricata manu. Quo tempore Memphis 310 Israhelitanam iussa est dimittere plebem, Ex illo me nulla suo domus imbrice texit Vobiscum gradientem monstrantemque sequente Plebe uias, anteire uiae quum signa iuberem, Sed quoscunque locos, quaecunque petiuimus arua, 315 Tectus pellicei processi tegminis umbra Tergoreoque sinu. Praesentis adusque diei Tempus ego nunquam sacram mihi condier aedem Quaesiui, cedroue domum uel marmore structam. Hoc quoque Dauidi referas, uolo, crastina quum lux 320 Aduehet alma diem: 'Pecudis pannosus ouilis Pastor eras, quum te uolui praeponere regno Israhelitano et sceptri donare decore. Tecum semper eram, subieci uiribus hostes Ipse tuis nomenque tuum memorabile in omnes 325 Effudi populos. Placidae nunc foedera pacis Te duce Iudeae ponam per saecula genti, Vrbes ut nemo duro uexare duello Audeat aut subitis uillas populare rapinis. Salamoni destinatum templum condere Tum demum post te germen seruabo receptum 330 Seminis ipse tui, regnum firmabitur illi Perpetuum regnoque simul sublimius omni. Hic de te genitus templum mihi condet et aras, Semper pace fruens. Erga hunc ego munere fungar Officioque patris, donec seruabit amorem 335 Ipse mihi fidisque colet mea numina sacris. Quin etiam si quid facti patrarit iniqui, Poenas ipse feret, domui rata pacta manebunt Nec, uelut ablata est regnandi a Saule potestas, Sic erit a uobis: sceptro gaudere perenni 340 Fata tribum Iudam tandem uoluere uolentque'." Haec infusa suis ad regis transtulit aures Nathanus uates, tenebris iam Sole fugatis Mane Et iubare Eoi surgente a finibus orbis Ac terris spargente diem. Tunc Dauid amorem 345 Erga se superi regis metitus adorat Ante arcam supplex submissoque ore profatur: Dauid ad deum "Qui sim quaeue domus mea sit, clarissime rerum Largitor genitorque deus, qui sanguine cretum Obscuro magni das luce nitescere regni? 350 Nec satis est tribuisse mihi tam magna, nepotes Et genus omne meum simul haec in sceptra reponis Atque, meis ego quae timuissem poscere uotis, Tu spondes ultro promissaque pandere uerbis Ipse mihi dignare tuis. Quis munera tanta 355 Aestimet aut possit dignas tibi reddere grates? Humanas meritis superat tua gratia uires: Quicquid agam, minus est illo, quod debeo. Tu nos Ante omnes populos, ante omnes ponere gentes, O rex omnipotens, uoluisti. Dicimur inde 360 Plebs populusque tuus. Tua quondam dextera fortis Oppressit Pharaona ferum. Dum perdere ferro Nos properat saeuus, uasta perit obrutus unda, Vnda, tuo populo quae fundo cessit ab imo Et siccas diuisa uias fugientibus ultro 365 Te mandante dedit. Tu per deserta uagantes E caelo dulci pauisti melle pluente, Potasti duro ductis de marmore lymphis Ora perusta siti, releuasti saepe grauata Tristi colla iugo. Toties metuentibus hostem, 370 Praestantem numero atque armis, submittere nobis Tam facile uictum placuit tibi, quam fuit ille Difficilis uinci, nisi nos tua dextra iuuaret. Tu sanctas nobis leges ritusque dedisti Sacrorumque modum. Tu uatum corda piorum 375 Inspiras, per quos nobis arcana reueles Consilia et casus certissima fata futuri. Tu nunc, magne pater, tua quae promittere uirtus Est dignata tuo Dauidi ingentia seruo, Dauidis domui sincero foedere firma 380 Perpetuo nomenque tuum uenerabile nobis Effice sit semper, populo gentique benignus Propiciusque faue rebus sine fine secundis." Sic fundente preces ante arcam rege, leuatis In caelum manibus populus plaudebat et ipsae 385 Effigies Cherubim pronis annuisse feruntur Vultibus et leuiter commotis omina pennis Laeta dedisse. Sacri mirantes talia mystae Aetherio laudum cecinerunt carmina regi Turbaque sublatis respondit uocibus "Amen." 390 Affuit inde deus Dauidi bella gerenti. Quattuor Dauidis uictoriae Quattuor insignem magnis dedit esse triumphis Victorem semper, nullo certamine uictum. Marte Palestinos primum superauit, et illos, Ante quibus magnum soluit Iudea tributum, 395 Compulit aera sibi totidem numerare quotannis. Hinc Moabitarum non segnem in proelia gentem Edomuit sternens arces et moenia tota Praecipiens aequare solo, ne mente rebelli Arma animumque simul capiant uictique repugnent. 400 Euphrates fluuius Inde mouens acies Euphratis flumina uersus, Qui cursu stridente celer ruit Armeniosque Capadocasque secat, donec se fundat ad oras Occiduas, tandem, praeclusus rupibus altis Tauri, flectit aquas, tepidum conuersus ad Austrum, 405 Ingrediturque Syrum siluas Arabumque paludes. Illo igitur Dauid collecto milite tendens Occurrit ualidis legionibus Adadeseri, Sobarum regis, nec pugnam distulit ultra. Irruit in medios audax rerumque potitus, 410 Praeter caesorum turbam praeterque fugatos Huc illucque uiros, captiuos mille recaepit Et septingentos equites hominumque pedestris Militiae (nec uana fides) bis milia dena, Et nisi seruitium nihil isti triste tulere. 415 Sed quadrigarum cunctos (ut fama) iugales Suppernare iubens, numerum seruauit equorum, Sufficiens tantum qui centum curribus esset. Sic afflixit equos deuictis regibus olim, Israhelitarum quum duceret agmina Iesus. 420 Hoc ab re factum ne credas, accipe sensus Eximios, miro uerbi uelamine tectos. Quare equi subneruati uel suppernati Cernis equum, quantum erecta ceruice superbit Et quantis idem stimulis agitatur amoris In Venerem praeceps. Igitur suppernat equinum 425 Ille animal, quisquis fastu prius usus iniquo Ad mites humilis morum conuertitur actus Et quem flammifero succenderat igne libido, Proponit castum iam conseruare cubile Affectus frenans recta ratione pudendos. 430 Tunc quoque centenas raptas ex hoste quadrigas Seruitio regis decerni caedere dignum est, Quum uitae meritis de terra scandere caelum Hi iussi aeterno donantur munere regni. Leua manus quondam numeros proferre minores 435 Quum soleat, semper centesima censio dextrae Transit ad articulos. Sunt autem dextera caelo Omnia, nec quicquam sentit sua uita sinistrum, Quem beat aetherii praesentia splendida regis. Illi ergo sperare licet tam grandia dona, 440 Qui mala declinans turpis contagia luxus Ingressusque uiam uirtutis computat alta Mente deum semperque cupit coniungier illi. Quarta etiam Dauid fixit memoranda trophea Assyriis domitis, quos emisere Damasci 445 Ditia regna, leues arcus et tela ferentes, Subsidium regi uicto semel Adadesero. Marteque commisso bis milia dena Syrorum Strata solo iacuere suo. Tum caetera pubes Herbam uicta dedit. Vectigal magna Damascus 450 Pendere mox coepit, nimio compulsa timore Illius, euentus cui prospera fata secundos Omnibus in bellis pariter praestare solebant. Rex uero ingentem numerum tulit Adadesero Aeris et argenti, spoliatis urbibus eius, 455 Vna Beroth quarum uocitata est, altera Bethe. Thous rex gratulatur Dauidi Nobilis Emathi Thous rex Adadesero Hostis erat. Postquam uictum resciuit ab armis Israhelitanis, Ioramum mittere natum Curauit regi Dauidi, laetus ut ipsi 460 Victori laudes meritas et munera ferret. Obtulit adueniens diuersi uasa metalli: Crateres auro fulgentes, aere lebetes, Argento lances. Incertum operisne decorem An precii summam spectantum coetus in illis 465 Plus miratus erat. Dauid pro munere grates Persoluit multas, testes habiturus amoris, Quae donata sibi meminisset. At inde reuertens, Obuius armatae bis agmina fudit Idumes, Dauid uictor Valle Salinarum primo rursumque Gebellae 470 Finibus. Atque loco referuntur utroque perempta Mille quaterque decem gentilis milia turmae. Vrbs quoque praesidium regis subiecta recaepit. Hostibus afflictis Dauid perduxit ouantes Ad patriam cuneos simul et peana canentes. 475 Omnia uasa deo, spoliorum cuncta metalla Consecranda dedit temploque arisque futuris. Inde gubernandi statuens moderamina regni, Publica summarum distinxit munia rerum: Ioab Dux bellatorum fuerat princepsque Ioabus 480 Saruiades, animo praesens et fortis in armis. Gestorum sed cura fuit conscribere fastos Iosaphat Sola Iosaphato, Solymis Achiludus in oris Quem genuit. Qui sacra dei ritusque colendi Sadoch Curarent, fuerant Sadochus, filius almi 485 Achimelech Achitobi, et clarus uirtutibus Achimelecus Proptereaque patri charissimus Abiatharo. Illorum, qui iura fori litesque notabant Implendo uariis numerosa uolumina scriptis, Saraias Praeses erat ueterum Saraias maximus olim 490 Banaias Interpres legum. Banaias, de patre natus Ioiada, electus, scelerum qui cognitor esset, Vt capitis damnare reos et soluere posset. Filii regis Post regem regis natis reuerentia prima, Primus honos habitus, ueluti succedere regno 495 Quos deceat patrio frenosque tenere regendi.

<Liber VIIII>

ARGVMENTVM

Regum (lib.) II, cap. IX. Dauid Ionathae filio Miphiboseto agros auitos concessit et ipsum mensae suae participem fecit. Sibam seruum cum filiis terram illius colere iussit. X. Anon, Amonitarum rex, male accepit legatos Dauidis. Ioab fudit illius conducticios Syros. Dauid quoque Syros Adadeseri fregit. Sobabum militiae principem interfecit. XI. Ioabus uastat fines Amonitarum. Obsidet Rabbam. Dauid Bersaba, Vriae coniuge abutitur. Vriam interimi fecit. Bersaben uiduam accepit et ex ea suscepit filium. XII. Nathan arguit Dauidem de peccato. Illum penitet et dominus ignoscit. Dauid puero egrotante dolet, mortuo consolatur. Post quem Bersabe genuit ei Salomonem. Ioab expugnaturus Rabbam uocauit Dauidem, et ille ueniens capit Rabbam. Regis diadema tollit, populum trucidat, Hierosolymam redit.

Lib. VIIII

Saulis erat seruus tunc illic nomine Siba. Hunc accersitum rex percunctatus, an ullus Esset adhuc ipsa Saulis de gente superstes, Cui conferre aliquid posset modo muneris ipse, 5 Ingratus ne quippe foret, protectus amici Excubiis Ionathae. Quanuis iniuria Saulis Non minor extiterat, Dauid tamen esse uolebat Accepti memor officii oblitusque malorum. Miphiboseth Ionathae filius E Ionatha genitum percepit Miphibosetum 10 Viuere, sed laeso quondam coxendice claudum Infirmumque pedes, Lodobari moenia qui nunc Incoleret clarique simul penetrale Machiri. Misit eo Dauid quosdam, qui limine ab illo Protinus eductum Solymarum sistere in urbem 15 Curarentque suas pariter perducere in aedis. Huc ubi uenisset, tanti praesentia regis Terruit expauidum; prono prolabitur ore Atque pedum plantis haerens tremebundus adorat. Surgere mox iusso rex inquit: "Miphibosete, 20 Dauid ad illum Ne timeas! En ipse tui probitate parentis Et meritis motus Ionathae, te sistere iussi Me coram. Multum nanque ipse obnoxius illi, Quem doleo amissum, tibi saltem soluere grates Fasque piumque puto. Quare gaudere paternis 25 Te uolo, chare, bonis et auitae copia gazae Vt tua sit, iubeo. Mensae conuiua perennis Ipse meae fies laribusque morabere nostris." Respondet Miphiboseth Ille uerecundo contra sic rettulit ore: "Aeternum salue atque uale, fortissime regum! 30 Haud ego me fateor tam multa ac magna mereri, Sed te magna decet largiri munera magnum, Sceptris apta tuis. Tantae pietatis imago Fixa meae menti per saecula cuncta manebit, Gratia tam grandis toto memorabitur aeuo." 35 Hinc libuit regi seruum compellere Sibam, Quo Saul usus erat, seruilem Miphiboseto Ipse operam praestet fundos atque arua colendo. Siba libens sese facturum iussa recaepit Seruiuitque diu studio curaque fideli, 40 Dissimulans animum, quem tandem ostendit auarum. Quinque decemque illi nati, famularia turba Quinque hominum numero numerum superabat eundem. Cum grege Siba isto spaciosi iugera campi Nunc grauibus rastris, nunc curuo scindit aratro, 45 Ingenti cumulans domini caellaria Baccho Et flauae Cereris largo granaria dono. Miphibosetus enim, cui Michas filius infans Haerebat, blando exercens puerilia ludo, Tunc Solymis posuit sedem, conuiuia laetus 50 Dauidis libans per tempora plurima regis. Ista pedum damnum poterant sarcire labantum, Si non Siba malus minuisset munera regis Atque magis cautus si scisset Miphibosetus Ipse sui serui fraudes uitare dolosque. 55 Contigit ante aliud gratae memorabile mentis In Dauide genus. Saulis cum tela caueret, Praepes Amonitas adiit Naasque tyrannus Hospitio excepit fugientem, functus amici Munere non parui. Nunc illo morte perempto 60 In regnum soboles eius successerat Hannon. Huic igitur studio legatos mittere grato Curauit Dauid, qui tantum fata uicemque Amissi genitoris eo praesente dolerent Atque illi in regnum suffecto signa referrent 65 Laetitiae et magnum iam testarentur amorem. Hannonem regni proceres, male cauta secuti Consilia, ambiguis iuuenem suspectibus implent. Legati Dauidis Hannoni suspecti Haud illos animo missos, dixere, benigno, Sed fallente magis: non ut de morte parentis 70 Solentur moestum, sed spectent, curia rerum Ipsius quid agat, quid tractet, denique regni Quis status externi, quae uis, inferre parantes Arma minus ualidis, sibi quenque subdere semper Imbellem cupidi, nec amicis parcere sueti. 75 Ergo noui regis mens talibus effera dictis Ius uiolat commune hominum. Legatio tuta Hostibus in mediis quum sit, comprendere amici Legatos mandat, detonsis imperat illos Ad Dauida suum statim discedere barbis 80 Succisisque togis supra pubemque natesque. nota Proh male multorum censendis prouida rebus Pectora! Quae ratio est suspectos plectere poena, Qua notos uerosque reos certamque repente Incertis praestare fidem? Sed discite tandem, 85 Quam praue Hannoni talis uecordia cessit, Quam meruit magnas indigna iniuria poenas Vlciscente Deo! Facinus peruenit ad aures Iesseidae regis. Tunc rex redeuntibus ipsis Mandat legatis, maneant Hiericuntis in urbe, 90 Donec barba genas excrescens uestiat ambas, Ne deformato notis occurrere uultu Plus pudeat uisisque magis tristentur amicis. Denique uilloso Solymarum moenia mento Vt liquere prius, demum sic illa reuisent. 95 Criminis interea autores atque improbus Hannon, Gentis Amonitae rector, fera bella timentes Dauidisque minas, magna mercede uocatos Conduxere Syros, peditum bis milia dena Roobi Sobique soli, sed mille Maachi, 100 Mille etiam decies Bistobi, horrentibus armis Omnes instructos animisque ad bella paratis. Hos contra Dauid Iudeas ire phalanges Armatosque uiros iussit ductore Ioabo. Ioab superat Amonitas et Syros Qui celeri penetrans hostiles agmine campos, 105 Stare aduersa sibi prospexit castra Syrorum, Hannonis uero cuneos post terga sedere. In tam praesenti nil territus ille periclo, Consilium penitus prudens pro tempore caepit Extemploque Syros contra direxit et unam 110 Tradit Abisae aciem, retro conuersus ut hostem Distineat clamore fero post terga minantem, Ioab hortatur suos Tunc "Pugnemus" ait "pro sanctae moenibus urbis, Pro populoque dei! Dabit ipse in praelia uires Omnipotens paruae contra tot milia plebi." 115 Haec dicens certamen init. Fugere Syrorum Agmina per campos late diffusa. Ioabi Sanguinolenta manus fugientibus ingruit. Ipse Densior Hannonis cuneus, quum terga cohortem, Qua mage fretus erat, statim uertisse uideret, 120 Se quoque proripuit rapido per gramina cursu. Abisas Hos pedibus strepituque sequens animosus Abisas Substitit, ingressos ut proxima moenia uidit. Illic defixo legio Iudea tropheo Ibat ouans et signa ferens uictricia, tandem 125 Ciuibus intrauit sanctam plaudentibus urbem. Sed probrum delere fugae quum forte pudendae Assyrii uellent, reparatis uiribus omnes Rursum bella petunt. Regis gens Adadeseri Ad pugnam Euphratis transmisso flumine uenit, 130 Agmina multa nimis magno ductore Sobacho, Castraque Iudeis posuerunt proxima terris. Iterum uictor Dauid Inde suas Dauid contraxit ad arma cohortes Et uada Iordanis raptim transgressus Helemos Aduenit campos. Animis audacibus arma 135 Expediere Syri, nec segnius agmina regis Stant illos contra. Certant et praelia miscent Atque utrinque ruunt. Resonat clamoribus aether, Tela uolant, gladii uibrantur, scuta fatiscunt Ictibus assiduis. Acies iam fessa Syrorum 140 Caedere retrorsum, tanto feruentius ipsi Vrgere Hebrei atque alios disperdere ferro Inque fugam uersos alios depellere campo. Dauid Ductorem Dauid duro ferit ense Sobachum, Ictus et ille semel uitam dispergit in auras, 145 Comparatio Protinus ad terram delabens. Qualiter ilex Aut quercus frondosa ruit, quum fulminis ignis, Illisus trunco, magno stridore reuulsam Sternit humi et totis cogit procumbere ramis. Et tandem ex illis isto cecidere duello 150 Septingenteni currus et milia ferme Quadraginta uirum, qui tristia bella ciebant Currentes in equis hastasque et scuta gerentes. Hostibus absumptis fide pia uota cohortes Persoluere deo, grates laudemque dedere. 155 Tunc Syriae reges, Dauidis uiribus omnes Expauidi, auxilio legiones Adadeseri Sustentare suo cessarunt, foedera pacis Ab Dauide rogant, concessa pace tributum Pendere coeperunt iuxta noua pacta quotannis 160 Consilio prudente satis, quia nempe putamus Seruire esse magis saluis optabile rebus Quam bello amissis inopem traducere uitam. Iamque Cleonei sudabant ora leonis, Aestas Solis uicino nimium succensa calore, 165 Iam spicis matura Ceres pallebat adustis Iamque metens segetem serrata uillica falce, Ebria lasciuos iuuenum cantabat amores, Quando suum Dauid poscentem bella Ioabum Ioab in Amonitas Emisit. Tunc ille uirum comitante cohorte 170 Discedens, alacri petit arua hostilia cursu Rabbam obsedit Gentis Amonitae, populatur feruidus agros, Vastat rura, casas igni succendit et urbem Obsedit Rabbam, regni caput. Omnis in illa Vis fuerat congesta simul rerumque uirumque, 175 Quod cuiuis urbi quauis ab gente tuendae Esse satis poterat. Sed donec bella Ioabus Dura gerit, Solymis agit ocia mollia Dauid, Ocia uirtutis gnauae frangentia uires, Ocii malum In uitium propensa nimis. Si uictus in illis 180 Inuictus fuerit Dauid, quis tuta putabit Illa sibi? Medios igitur quum scanderet axes Meridies Caeliuago nitens lampas Phoebeia curru, Excitus a somno caenacula tota pererrat Dauid captus amore Bersabes Iesseides Dauid, dumque iret dumque rediret, 185 Ecce uidet posita mulierem ueste lauantem Sese, ex aduerso reclusis forte fenestris, Egregiam forma niueoque colore nitentem. Acteon Talem (si ueterum figmentis credimur) olim Nudam Gargaphii Titanida fontis in undis 190 Vidit Aristeides, tales et Troius ille Paris Arbiter ob speciem certantes atque decorem Spectauisse deas perhibetur, tempore longo Incertus, cui prima daret praeconia formae. Hanc ergo ut uidit, totis ardere medullis 195 Iesseides coepit flammaque accensus amoris, Quae foret illa, rogat. Bersabeen discit, Vriae Connubio iunctam, qui tunc ductore Ioabo Militiae tolerabat onus. Nil talia regem Compescunt: superat Veneris uesana cupido. 200 Bersaben iubet acciri turpique pudicam Foedat adulterio. Quae quum sub nocte redisset Ad talamum stuprata suum, se sensit ab illo Concepisse nouum commixto semine foetum. Vrias Bersabes maritus Rettulit hoc regi. Tunc rex, caelare prophanum 205 Solicitus facinus, reuocari mandat Vriam Ad se quam primum a castris ualloque Ioabi. Dauid ad eum Huic, postquam uenisset, ait: "Bone miles Vria, Dic mihi, quam recte noster Dux ipse Ioabus Sese habeat populusque meus sociique meorum 210 Et quo sit spes nostra loco. Quis denique finis Pugnandi uobis Rabbae sub moenibus altis?" Ast illi inter se dum talia uerba uicissim Euoluunt, prono successit uesper Olympo. Tunc rex, ut fessum corpus iam curet Vrias 215 Inuisatque suos et se soletur in illis, Iussit et ambrosias post ipsum mittier escas Mandat, ut his rabidam postquam satiarit orexim, Dimissos repetat chara cum coniuge risus, Inde iocos atque inde thori genialia iura 220 Interrupta nouet, mulier ne mecha putetur, Quum grauidam partu uicino praeferet aluum. Haec commenta tamen casus dissoluit et aurae Euertunt omnes caelandi criminis astus. Quippe suas non est aedis ingressus Vrias 225 Ipse, sed ante fores augustae substitit aulae Et nuda uestitus humo prosternitur, aptans Suppositum capiti tumida testudine scutum, nota Idque uiro ceruical erat. Non mollia quaerit Stragula belligero uirtus durata labore. 230 SiC ille extento resupinus corpore lentum Captauit somnum caelo, non fornice tectus. Resciit hoc Dauid. Tunc illum mane uocatum Aggreditur dictis: "Cur non tua tecta petisti? Tedia longa uiae stratu meliore leuasses, 235 Vxorem totamque domum solamine praesens Donasses multo, dulces miscere loquellas Dum licet ac gratas audire et reddere uoces." Sic Dauid, sic ipse sequens respondit Vrias: Vrias respondit Dauidi "Scortea sacratam diuini muneris arcam 240 Velamenta tegunt, tentoria parua cohortem Israhelitanam, dura in tellure Ioabus Distentus recubat, generis pars maxima nostri Sub diuo carpit somnos, iustissime regum, Et tu me nostris uis nunc succedere tectis, 245 His ut susceptus conuiuia festa frequentem Et satur in plumis iaceam et complexibus utar Molliter uxoris? Per te, tibi iuro, tuamque, Quam praeferre meae soleo, rex magne, salutem, Hoc me facturum nunquam, nisi copia nostrae 250 Quum ueniet gentis, uicta certamine Rabba Et tibi subiecta, si tunc mihi uita superstes Fiet, ut hoc tanto possim gaudere triumpho." Postquam rex uidit cunctos hac parte suasus In cassum caessisse suos, compellit Vriam 255 Illo etiam perstare die secumque morari, Hunc uino superare ratus, quo largius ille Hausto, mente magis captus, magis appetat ipsam Vxorem, ducis oblitus rerumque sacrarum. Mensa reposta fuit uinique cibique paratu 260 Luxuriosa nimis multisque sedentibus uni Iesseides cratere mero propinat Vriae. Inter coenandum repetitis potibus ille, Quanuis mente minus constaret, iussus abire Decedente die, tamen intra regia mansit 265 Limina. Mancipiis nam mixtus claustra petiuit Inferiora domus caellisque quieuit in imis. Nec prius inde pedem somno uinoque sepultus Mane Extulit, exortus quam Sol de finibus orbis Eoi montes radiis percussit Iberos. 270 Conatus rex ipse dolens uanescere tantos, Aggreditur crudele nefas: dimisit Vriam, Vt iam castra petat, ferat et diploma Ioabo Dauid Vriam caedi exponi iubet His intus uerbis conscriptum: "Moenia Rabbae Oppugnare iube; tum qua plus esse pericli 275 Parte scies, illa fortis dic pugnet Vrias. Ante sed hoc comites moneas, quum comminus enses Ensibus illisi coeptent crepitare, relinquant Hostibus hunc solum, solus perimatur ut ipse." Porro dum fierent saeui fera praelia Martis, 280 E Rabba egreditur cuneus fortissimus urbe Inuaditque globum, cui tunc Aetheus Vrias Dux erat, armati certant, sed linquitur ipse Vique uirum praessus uita spoliatur et armis. Nec cunctis fugisse datum, circumdata nanque 285 Pars non parua cadit comitum certantis Vriae, Ne solus tristes Herebi descendat ad umbras, Quae quandoque suos habitantes corporis artus Ipsae etiam peperere manu uirtutis honorem. Nuncius inde ducis portans ea gesta Ioabi 290 Ad Dauida tulit. "Rabbae sub moenibus" inquit "Non pauci cecidere uiri, missilibus illi E muro iactis, hi caesi comminus armis Illorum, quos Rabba suis effundere portis Ausa est ad pugnam dubiique pericula Martis. 295 Hos quoque tunc contra certans Aetheus Vrias Oppetiit potiusque mori decreuit in armis Quam per probra fugae turpem seruare salutem. Atque haec laeta parum fatisque peracta sinistris, Inclyte rex, tibi me iussit narrare Ioabus, 300 Moestus et ipse quidem tali se strage suorum, Et rogat, an iubeas Rabbam obsidione leuare An sperare tuae mage fata fauentia sorti." Ingemuit rex ipse suae dispendia gentis, At tamen optata miseri nece laetus Vriae 305 Dauid ad Ioabum "Vade" ait "atque duci referas mea dicta Ioabo: Ista, Ioabe, tuum frangat committere noli Res animum. Varia est belli fortuna: uicissim Qui uictus fuerat, uincit rerumque potitur. Exhortare tuos, ne dudum coepta relinquant 310 nota Propositoue cadant. Duranti praemia dantur, A cessante suas retrahit Victoria palmas. Magno animo pugnate, uiri! Vexata superbum Inclinat iam Rabba caput. Perstate parumper, Illaque sub nostras mox ibit subdita leges." 315 Interea totam uulgatur fama per urbem In castris quosdam nuper periisse Ioabi. Bersabe luget caedem mariti Caede uiri audita, Bersabe moesta capillos Carpsit et in nigro consedit tristis amictu, Ora lauans lachrymis et plangens pectora palmis, 320 Frustra illum miseranda uocans. Tandemque peractis Funebris pompae paucis de more diebus, Traducta est claram regis Dauidis in aulam. Iamque palam thalamis magni magis usa mariti, Enixa est puerum summae, si fata tulissent, 325 Immensaeque spei. Sed crimine parta nefando Coniugia aeterno caelum terramque regenti Displicuere deo. — Nathano proinde prophetae, Arguat ut regem, mandat. Petit ille penates Sydereos et regis adit penetrale superbum 330 Nathan propheta ad Dauidem Hisque illum aggreditur dictis: "Inquiro probatum, O rex, iudicium: Gregis unus diues ouilis Extitit ante alios armentorumque redundans. Alter erat pauper, cui nummus nullus in arca, Nulla pecus ruri, nisi mitis ouicula tantum, 335 Ipsi chara nimis. Peregrinum diues auarus Suscipit hospitio coenamque daturus ad istam Lumina uertit ouem raptamque apponit amico. Quin etiam repeti ne posset, mactat et ipsum, Cuius erat, scelerique scelus superaddit iniquus, 340 Vna suo tantum ne de grege decidat agna." Exclamat Dauid: "Morte est mulctandus acerba Hic, quem crudelem fecit malesuada cupido Predandique aliena fames." Tunc intulit ipse Nathanus uates: "Recta est sententia regis. 345 Te tamen hunc ipsum, quem damnas, esse memento! Praeterea deus ipse, deus tibi dicere iussit Impietate tua commotus: 'Nonne ego sceptri Israhelitani te sum dignatus honore? Nonne ego te Saulis protexi semper ab ira? 350 Nonne meum numen semper seruire coegit Israhelem Iudamque tibi? Victoria tecum Nonne fauore meo certamine stabat in omni? Addere et his uolui. Quare ergo numine nostro Sancitas ausus dudum contemnere leges 355 Laesisti externi genialia foedera lecti Et, cuius fueras uxore potitus, in illum Hostili gladio saeuisti? Te ille iubente Hostibus obiectus, telorum turbine multo Prostratus uitam pariter cum sanguine fudit. 360 Non impune feres haec tanta piacula, Dauid! Aduersae gentis duro uexabere Marte Atque, ut mechus eras alienae coniugis, omnes Vxores hac urbe tuas sic polluet alter, Nec tamen hoc tacite, turba spectante sed omni'." 365 Pertimuit meritas culpae mens conscia poenas. Dauidis penitentia Hinc Dauid peccasse dolens suspirat et inquit: "Peccaui tibi, magne deus. Tu parce fatenti!" nota Discite quam felix sceleris correctio, uel quam Festinata reo uenia est indulta dolenti! 370 Continuo Nathanus ait: "Secernitur a te Aeternae exitium mortis, sed murmuris autor Quum fueris plebi, quo sunt caelestia laesa Numina, quae nata est nuper tibi spuria proles, Hac orbatus eris: teneris decaedet ab annis." 375 Hoc dicto abscessit uates regemque reliquit. Puer de adulterio natus moritur Aegrotare puer desperatusque iacere Coepit. Pro pueri uotis precibusque salute Solicitare deum Dauid ieiunus et idem Cum gemitu profusus humi lamenta ciere. 380 Circa illum famuli atque uxores et domus omnis, Hortantes, saltem de terra surgat et adsit Iam tandem mensae fratrum procerumque suorum. Ille sed immotus perstat, solamina nulla Admittens languenti animo mentisque dolori. 385 Septimus inde dies puero fuit ultimus aeui, Postquam lethiferum suscepit corpore morbum. Non erat hic Dauid, longe diuersus ab illo Distentusque solo recubabat, et aulica turba Infantis tunc fata suo deferre parenti 390 Pertimuere quidem. Nam qui languente dolebat Demissis animis, multo funestius illum Iam pueri audita doliturum morte putabant. Nemo ita uenturum non crederet, et tamen haec res Euenit praeter cunctorum spemque fidemque. 395 Nam quum musantem rex cerneret ire tumultum Et crebris uacuas aedis resonare susurris, Vocibus insolitis motus quaesiuit, an aeger Vita functus erat. Vita dixere gementes Defunctum famuli. Tunc ille afflicta leuauit 400 Membra solo, tersit sordes erectus et artus Abluit aspersos lymphis et odoribus unxit. Assumit trabeam caelesteque numen adorat. Inde petit mensam, coenat, non pristinus ori Moeror inest, sicco stant lubrica lumina uultu. 405 Mirari hoc omnes atque illum poscere causas, Cur non extinctum doleat, quem corpore uiuum, Sed febri affectum iamdudum flerat acerbe, nota Respondit Dauid: "Lachrymis fletuque moueri Numina sancta solent, ieiunis gratia facta est 410 Saepe uiris, humiles oculis deus aspicit aequis. Hinc ego me talem praestabam flensque dolensque, Dum spero pueri domino miserante salutem. Nunc aliter placitum regi qui nosco superno, Cur lachrymer? Nunquid fletu reuocarier ullo 415 Mortuus ad uitam poterit? Quum certa uoluntas Aeterni pateat regis, contendere contra Nonne animi furor est uanaeque insania mentis? Ergo tibi grates, summi moderator Olympi, Semper agam semperque mali minus esse fatebor, 420 Quod patior, quam quod mea iam delicta merentur Et plus esse boni, quod te donante recaepi, Quam mea quo uirtus potuisset digna uideri." Hac igitur ratione suum lenire dolorem Dum studet, ipsa etiam solamen corde recaepit 425 Bersabe. Inde nouo felicius usa marito, Salomon nascitur Egregium partu fudit Salomona secundo Dilectumque deo. Tempestiuumque magistro Nathano Dauid dedit illum, moribus aequis Doctrinisque bonis quondam percultus ut esset 430 Atque habilis regno. Multum referre putabat, Quali magistro pueri commitendi Non modo ut ingenuis sit praeditus artibus ille, Sed magis ut uitio purus noscatur ab omni Et uirtute probus, puerum cui cura docendi Est commissa rudem. Teneros magis influit annos 435 Quod cernunt oculi quam quod caua percipit auris. nota Qualibus exemplis monitisque imbuta iuuentus Paruula adhuc fuerit, tales dabit aucta colores. Interea longo labefactam Marte Ioabus Iam capturus erat Rabbam misitque uocatum 440 Rabba expugnatur A Solymis regem. "Veni," inquit "moenia Rabbae Tormentis concussa ruunt rimisque fatiscunt. Pars cecidit muri, patet hac ingressus in urbem, Sed tibi seruatur capiendae gloria Rabbae, Vt uirtute tua potius superata feratur 445 Quam pugna ductuque meo." Rex milite multo Armatus uenit, primo capit impete Rabbam. Vrbs opibus uiduata suis, simulachra deorum Deturbata solo. Post haec captiua iuuentus Vinclo praessa graui. Sonat ingens undique planctus 450 Foemineus, matres strinxere ad pectora natos. Dauidi diadema datum, quod habere talentum Pondo auri dictum fuerat multisque lapillis Baccatum miro longe splendore micabat. Ista corona fuit dominis gestata prophanis, 455 Nunc regem sortita pium, lucere decore Visa magis grato est, magis isto uertice digna. Iussus Amonitas tandem disperdere gentes Lege dei Dauid, captiuae corpora turbae Poena pro iniuria legatis illata Aut secuit serris, aut ferro in frusta redegit, 460 Aut subiecta graui carrorum pondere praessit, Vt discant irati etiam compescere dextras Legatisque mali nil uelle infligere regum. Victor deinde uirum coetu comitante suorum Et laetas tollente simul super aethera uoces 465 In patriam rediit, praeda magis an grauis armis Incertum. Sed enim pro tantis ille triumphis Soluit uota deo, laudes gratesque peregit.

<Liber X>

ARGVMENTVM

Regum lib. II cap XIII. Ammon, Dauidis filius, uitiat Thamar, Absalonis sororem. Rex moleste fert. Absalon uocatum Ammonem in conuiuio interimit. Fugiens uenit in Gessur. XIIII. Ioab per mulierem Thecuitem placato rege reduxit eum in Hierusalem, ubi ille per biennium uitauit conspectum regis. Ioabi messem incendit. Rex exoratus Absalonem ad se uenientem osculatur. XV. Absalon affectat regnum. Dauid fugit. Cliuum oliuarum flens ascendit. Chusum misit, ut iungatur Absaloni et Achitophelis consiliis obstet.

Lib. X

Iustitiae caelestis opus quem paenitet, illi Protinus aeternas pro crimine tollere poenas. Ast ita, non alias. Aliis delicta piare Suppliciis penitusque nihil dimittere inultum, 5 Mala passus Dauid pro crimine Quicquid peccatur. Nunc ergo, qualia Dauid Sit mala perpessus pueri post fata, docebo. Ne quicquam uacuum fando docuisse putetur Inuocatio Nathanus uates. Tu me, diuine, canentem, Spiritus, aetheria caeli delapsus ab arce 10 Dirige per ueteres optato tramite fastos, Non quos Pierides, nec quos dictauit Apollo Gentibus infidis, sed quos meliore relatu Veridicique magis nobis cecinere prophetae. Thamarim adamauit Ammon Thamaris una fuit forma pulcherrima regis 15 Natarum, mater quam quondam chara Maacha Germanam pulchro generauerat Absaloni. Hanc ardere coepit totis affectibus Ammon, Ante omnes alia regi de coniuge natus. Hanc solam spectare miser, caelare sed ipsam 20 Intima carpentem coepit praecordia flammam. Nam proferre pudor turpem prohibebat amorem Ipsaque uirginitas integrae intacta puellae Obstabat uotis et desperare iubebat. Sed stimulis urgere feris insana cupido 25 Iam magis atque magis pergens, non nocte sinebat, Non requiesse die. Iam ferre incendia cordis Non ualet aegroti: tacitus suspiria ducit, Stat, sedet, huc illuc errat secumque susurrat nota Amenti similis. Quid enim nisi uita furentis 30 Immoderatus amor? Fuit illi sanguine iunctus Ionadab Ingenio prudente satis praestans Ionadabus, Dauidis de fratre nepos. Qui factus amato Obuius Ammoni, faciem miratus et ora Demutata "Satin ualeas, charissime," dixit 35 "Sisne satis sanus? Macies pallorque decorem Deformat uultus tristemque in pectore curam Indicat aspectus. Quid habes? Mihi dicito, forsan Opportuna dabo pellendi pharmaca morbi." Ammon Suspirans Ammon: "Non est medicabile nostrum, 40 O Ionadabe, malum. Sed quid tibi demoror" inquit "Secretum proferre meum? Me Thamaris intus Vrit amor tenuatque iugi membra extima cura. At tu siquid habes, tanto succurre labori. Nam mihi siue mori est decretum siue potiri 45 Virgine dilecta, frater licet Absalon illi Sit simul atque mihi." Miserans Ionadabus amantem Tam propenso animo iuuenem, tam mente procaci, Ioanadabi consilium perniciosum Haec responsa dedit: "Iubeo sperare quod optas Te, nate Achinoa. Quoniam, quam diligis, ipsam 50 In manibus tibi trado tuis. Aduerte, docebo Qui fieri id possit. Tetrius te finge ualere, Te simula aegrotum multum lectoque recumbe Et gemitu testare grauem sub corde dolorem. Te uisum ueniet genitor. Diducito uocem 55 Et dic: 'Oro, pater, ueniat fac Thamaris ipsa Et fratri obsequium praestet soror, ipsa ministret Et pulmenta paret, manibus quoque porrigat ultro Vina cibosque mihi. Solet euanescere docto Saepe ministerio lentus de corpore langor'." 60 In Ionadabum male consulentem Hos monitus, Ionadabe, dabas prudensque uaferque Iam tibi uisus eras? At non seruatur amicus nota Consultore mali. Finem prudentia rerum Metitur. Tunc coepta probat, quum mente sagaci Perpendens discit, qualis manet exitus illa, 65 Nec suadere suis quod palpet curat amicis, Sed quod grata bonis factum commendet honestas, Quod ius fasque putat, quod denique profore credit. Thamaris ergo patris iussis compulsa penates Ammonis petiit pultemque cibosque parauit. 70 Accedens aegro proponit, porrigit, offert Solicitansque rogat, ne sumere differat escas, Languenti faciles illi pariterque salubres. Ille suos uultus auertens, tedia turbae Astantis tolerare negat se posse malignus. 75 Aestuat atque gemit. Quare discedere iussis Omnibus hi tantum soli mansere relicti. Ille manu ipsius praensa testatur amorem Improbus et, lecto secum concumbat in illo, Ammon uitiat Thamarim Eflagitat retinens et iam uiolentus inhaerens. 80 Obstupuit miseranda nefas tam grande puella Seque trahens retro "Quid me sic opprimis?" inquit "Quod molire scelus, cognati sanguinis, Ammon, Oblitus legisque dei iurisque pudici Connubii? Sine me, sine me!" clamabat. At ille 85 Luctantem toto contendit uincere nixu Et tandem uincit. Miseram sceleratus amator Germanam uiolat, ui uictus et ipse nefanda. Iamque expleta semel iuuenis damnata libido Exardens odio flammas extinxit amoris 90 Et, quam tam cupide dilexerat, aedibus illam Exturbat, sibimet tunc indignatus, opinor, Ipsum flagitii quum conscia cura momordit. Illa abiit lachrymans et uirginitatis ademptae Deplorans tacito secum moerore pudorem. 95 Nec tamen ipsa, suas postquam penetrauit in aedis, Se potuit retinere, graues quin moesta querelas Promeret et fratri fratris scelus Absaloni, Puluere sparsa caput tunicisque a pectore scissis Atque solo fixis oculis pudibunda, referret. 100 Obstupuit factum tristemque exarsit in iram Absalon et tacitus, quanam ratione sororis Vindicet ablatum per uim uitiumque pudorem, Cogitat et nunc hoc, nunc illud mente uolutans Absalon consolatur sororem "Mitte queri," dixit "culpa est aliena puellae 105 Vis illata probae. Stupratae damna rependi Non nisi raptoris possunt pro crimine poena. Solamen tibi sit non consensisse scelesto Et luctasse diu. Caro est uitiata, sed ipsa, Ipsa integra manes. Seruatur quippe pudicis 110 Virginitatis honos, etiam ludibria passis. Rem tacitam teneas et dissimulare memento." His dictis sedata silet frenatque dolorem. Quanuis ora rubor suffundat, iussa facessit Incestumque tegit. Sed et Absalon, impia cordis 115 Condere consilia adnixus, placabilis oris Monstrabat speciem succensaque felle tumebat Intus mens odii. Mitis tamen extima uultus Comparatio Signa benigna dabat. Veluti quum pruna caminis In mediis obducta latet, restincta putatur 120 Ignea uis omnis penitus solique iacere Creduntur cineres, donec superaddita ligna Concepto incipiant alte fumare calore Et caelata diu mittant incendia flammas. Sic indignati fratris grauis ira latebat, 125 Donec seruato se promere tempore coepit. Venit et ad regem uulgato crimine rumor Atque illum multo tristem moerore repleuit. Rex tamen Ammonem nec uerbis carpsit amaris, Nedum supplicio post tanta piacula digno. 130 Vsque adeo magno semper dilexit amore Ille Ammona suum, sibi primo germine natum. Ast odisse fuit satius. Fortasse paterno Ipse metu praessus grauiter peccare caueret Sublataque mali causa, mala tanta secuta 135 Non essent. — Dicenda mihi quae denique restant? nota Blanda nimis pietas et mollis cura parentum Plus aequo audaces natos in crimina mittit Contemptumque sui. Stulta est dilectio charos Lasciuire pati et nullo compescere freno. 140 Par amor inuidiae est, quem propter plectere uitas Dilectos pueros, faciunt quum digna flagello. Hic sapienter amat, qui uerbere uindice natos Auocat a uitio monitisque informat honestis, Moribus exculti ut sint uirtutemque capessant. 145 Ergo in tale nefas Ammonem praecipitarunt Blandimenta patris, qui dum delicta rigore Persequitur nullo, magni sibi causa doloris Ipse fuit. Mollis natorum censor et ipse Helius sacerdos Helius antistes fuit olim et pendere poenas 150 Iudicio iussus diuino perdidit omnem In bello sobolem solioque excussus eburno Exanimis cecidit. Translatum caessit ab illo Pontificale decus. Tulit haec punitor ineptus Helius in natos. Quanto grauiora merentur 155 Hi, quicunque suis sunt ipsi exempla malorum, Pontificis sancti si sic punita refertur Sola leuis contra prauam correptio prolem? Inde per immensum Sol circumductus Olympum Bis aestas Iam bis Oebalios curru contingere fratres 160 Visus erat, iocunda noui bis tempora ueris Aduexisse suo foecundans arua calore. Absalon accedens tunc regem supplice uoto Et fratrum turbam ad conuiuia festa uocauit, Lanigeras tonsurus oues Balasoris in agro, 165 Hic ubi diffusi uiridanti gramine campi Propter aquae ripas rapido torrente fluentis Florebant et laeta gregi dumeta ferebant. At curis regni Dauid remoratus abire Nequaquam se posse refert. Feruentius ille 170 Instare, ut fratres saltem dimittat et ipsum Praecipue Ammonem. Cuncti uenere rogati. Conuiuium Absalonis Egregias tunc ille dapes et uina pararat, Ille penu tota mensas cumularat agrestes. Discubuere uiri. Lusu conuiuia laeto 175 Certatim exercent et iam magis ebrius Ammon Coeperat implicito uoces truncare palato, Vix aperire graues temulentae frontis ocellos Ac ueluti somno praessus deflectere colla Nutantis capitis pronoque accumbere uultu. 180 Absalon ista notat. Mox signum protulit illis, Quos ante instruxit, decernens caede piare Atque cruore rei uiolatae stupra sororis. Viso igitur signo, gladiis conuiuia strictis Perturbant. Cunctis pariter pauitantibus unum 185 Ammon interimitur Ammonem feriunt et mensas sanguine foedant. Ille solo lapsus misere deuoluitur imo Persoluens meritis commissa piacula poenis. Conscendunt mulos reliqui trepidante tumultu Et celeri repetunt Solymarum moenia cursu. 190 Sed mage praecipiti praecurrit fama uolatu, Sauciat et falsis regis rumoribus aures: Illius occisos natos narrauit ad unum, Nec quenquam superesse patri. Perculsus atroci Erumna genitor nudauit pectora scissis 195 Vestibus et moerens in terram corruit. Omnes Hoc ipsum fecere simul, qui forte sedebant Circa illum proceres. Ionadabus surgit et inquit: Ionadab regem consolatur "Haud uerum trepidus narrauit talia rumor. Salui aderunt omnes Ammonem praeter, ademptum 200 Germani insidiis et fraudibus Absalonis. Ille quidem, memori uiolatae probra sororis Mente tenens, non est uiuum discedere passus Criminis autorem, pransum potumque peremit. In reliquis moderare tuo, rex magne, dolori." 205 Vix ea fatus erat, summa speculator ab arce Aduentare uiros exclamat, peruia montis Ingressos properare gradum factisque propinquis Constitit esse ipsos, Ionadabus dixerat ante Quos esse incolumes, praesagae lumine mentis 210 Nondum uisa sciens. Postquam uenere, peremptum Lugentes fratrem moestis clamoribus aedes Implerunt. Magnos agit omnis curia fletus, Atria lamentis resonant. Rex ipse dolorem Vincere conatus siccis perstabat ocellis. 215 Mox uictus lachrymis profusis ora rigauit Ipse etiam natique dedit pro morte querelas. Funereque exacto luctum de more diebus Non paucis tenuit. Genitoris fugerat iram Absalon fugit Absalon, a patriis translatus sedibus usque 220 Ad Syriae regionis humum regisque penates Tholomai, Gessura olim dominantis in ora, Amiuiro genitore sati. Regionibus illis Exegisse procul tris totos dicitur annos. Dauidis iam longa dies molliuerat iram, 225 Iam magis atque magis miti placabilis ore Esse uidebatur, Thecuites foemina quando, Magnanimi monitis uerbisque instructa Ioabi, Lugubres induta togas simulansque dolorem, Accessit supplexque illi sic ore locuta est: 230 Mulier Thecuites ad Dauidem "Affer opem miserae, si qua est tibi, maxime regum, In miseros pietas! Tua nanque ancilla duobus Gaudebam natis chari post fata mariti. Hi dum rurantur (fraterno semper amore Inter se coluere prius, nisi tempore in isto), 235 Nescio quid litis discordi uoce uicissim Versantes conferre manum coepere furendo: Ictibus alterius contusus concidit alter. Orba illo infelix curas solabar aniles Huius, quem uiuum seruarunt fata, salute. 240 At tamen ecce omnis generis cognatio nostri (Me miseram!) insurgens, tristes nunc suscitat iras Atque hunc ad mortem pro fratris morte reposcit, Nequa mihi restent miserae solatia matri, Nequis sit reliquus, mea qui post fata supersit, 245 Qui morienti oculos claudat, qui funera faxit Quique suos referat uerbis atque ore parentes. Aut tanto me tolle malo, miseratus iniquam Infortunatae genitricis in omnia sortem, Aut gladio me perde tuo, ne cernere cogar 250 Vnica cognatis laniari pignora dextris." Dixit et humentes se tergere finxit ocellos Elata super ora manu. Miseratio regem Mouit et huic ipsi per summi numina regis Iurat facturum se mox operamque daturum, 255 Istum, qui superest, nequis de stirpe suorum Laedat, nequis ei iam quicquam triste minetur, Seque autore ipsam cum prole superstite matrem Iam fore securamque metu expertemque pericli. Ex his ergo illi dictis audacia creuit 260 Fandi quod uellet uocemque leuauit et inquit: Rursum mulier "In me igitur, Dauid, regum iustissime, mitis, In te saeuus eris? Nati dum fata perempti Vnius defles, pateris tam tempore longo Alterius uitam diuersas quaerere terras 265 Atque uno amisso te uelle carere duobus. Sed quum nemo queat uitam reparare perempto, Huius qui superest, oro, miserere tuaeque Consule fortunae. Longinquis exul ab oris Iam redeat fratrisque locum genitore iubente 270 Impleat amissi. Gentem populumque fidelem Ille inter periit. Propior mors ista periclo est Aeterni interitus, in terra idola colente Quae cui contingit. Tali de morte fideles Errue nunc animas nati sociaeque cohortis 275 Iudiciumque tuum, populo quod teste dedisti, Iuratus serua. Similem confingere casum Sors miseranda tui me compulit Absalonis." Dauid foemineae tunc mentis acumine captus Comparatio Non minus obstupuit quam uates ille Balamus, 280 Israhelitanae uetitus maledicere plebi, Balam diuinus Quando asinam, qua uectus erat, proferre loquellas Audiit humanas, mutata uoce rudentum, Aquam in uinum uersam Aut hi, quis intra Galileae moenia Channae Cura fuit mensis festi seruire iugalis, 285 Quum puris mandante deo fictilia uasa Implessent lymphis et iussi haurire, meracum Effluere aspicerent Bacchi mox inde liquorem. Ergo admiratus muliebris callida sexus Elloquia, haec alio prolata autore putauit 290 Et rogat, an illi suggesserit ista Ioabus Absalona uolens fidum de gente prophana Transferri ad patrias post longa exilia sedes. "Verum ais, o Dauid," respondit illa "Ioabus, Pro pulchro quoniam nimis anxius Absalone, 295 Talia me iussit tibi dicere. Spiritus iste Diuinare tuus certe satis omnia nouit. Hanc tibi, credo, dei confert sapientia mentem, Vt secreta scias atque ut manifesta probato Discernas sensu. Quicquid decreueris ergo 300 Iudicio, complere stude. Quum certa uoluntas Ista dei fuerit, non est obsistere tutum. Perfice, diuino quod iam promiseris ore, Atque ignosce mihi, simul ipsi ignosce Ioabo. Si meus offendit te quicquam sermo, coegit 305 Suggerere hunc pietas, me dicere cura sequendi Ipsius imperium, per quem tua castra reguntur." Dimissa Thecuite pius rex ipse uocato Haec mandata dabat ductori forte Ioabo: Dauid ad Ioabum, ut Absalonem reuocet "Ecce, Ioabe, tuis caedens, charissime, uotis, 310 Compressi posuique animos, reuocetur ut ipse Absalon, admitto." Vultu laetante Ioabus Atque solo fixis genibus persoluere grates Solicitus fatur: "Multum tibi debeo, Dauid, Rex uirtute potens, clarus pietate fideque, 315 Quod me militiae primo dignaris honore, Nec minus in reduci tibi debeo, maxime, nato, Absalone tuo. Voti nunc compos in illo Quod permittis agam." Surgens penetrauit ad oras Gessuras alacer, regis dein tecta petiuit 320 Tholomai et charum secum Absalona reduxit Ad patrias tandem sedes urbemque beatam. Nondum tota necis fraternae iniuria regi Exciderat languenti animo mentique repostum Viscera carpebat facinus iussitque redire 325 Absalona suum, quas ante habitabat, ad aedes, Vt neque spectandum se regi praebeat ille, Nec uisum ueniat regem longeque facessat A facie uultuque patris, licet ipse decore Absalonis forma Corporis ante alios iret: mensura per artus 330 Exaequata suos fuit illi, splendida forma Oris purpurei, niuibus certantia colla, Caesaries auro, geminis duo lumina stellis. Parthenopeus Pulchior ad Thebas misso duce Parthenopeo, Nireus Ad Troiam Nireo fuerat Dauidis alumnus. 335 Quum tamen ambo una iam uersarentur in urbe, A genitore duos declinans luxerat annos. Interdicta sibi praesentia quippe parentis Quum foret, exilium grauius tolerabat ibidem Quam quum Gessuris fugiens latitauit in oris. 340 Pertesus ueniae molimina tarda futurae Conspectumque patris cupiens precibusque Ioabi Venturum hoc sperans, accersere iusserat illum, Cunctantemque iterum rursumque uenire negantem. Postremo iratus seruos in praedia mittit, 345 Messem Ioabi incendit Absalon Qui iam maturam flammis incendere messem Illius iussi, torrem iecere: Perustae Collucent paleae, culmos comprendere flamma Festinat, crepitantem ignis consummit aristam. Inde leuis scintilla uolat perque aera fertur 350 Comparatio Muscarum in morem, quales fornacibus olim Viuere fama fuit, quoties Cithereia Cypros Conflaret multo Themesea calore metalla. Exciti damno famuli uenere Ioabi Et scissis tunicis domino coepere referre 355 Vastati facinus flammis torrentibus agri. Tunc Absalonis subiens cito tecta Ioabus Ioabus ad Absalonem Aggreditur iuuenem dictis: "Tibi fidus ut essem, Me meus egit amor. Placaui irata parentis Corda tibi, externis duce me translatus ab oris, 360 Natali gaudes terra. Quo crimine tandem, Absalon, hoc merui, segetes ut iusseris igni Deuastare meas? Nec me mea damna fatigant, Sed furor iste tuus." Subridens Absalon inquit: Absalon respondet "Haud hoc iratus feci, sed nostra, Ioabe, 365 Mens animusque tui cupiens, quum saepe uocatum Non uenisse quidem cognouit, talia secum Commentans egit. Te nunc praesente fruetur Et tibi multiplici damnum mercede rependet, Si uotis fortuna meis arriserit unquam. 370 Ergo age, uade, pio defer mea dicta parenti: Vt quid ego redii Gessuris exul ab oris, Si grauiora pati patria contingit in urbe? Tempore tam multo conspectus, oro, cupiti Copia iam fiat, placidos ostendere uultus 375 Iam mihi dignetur. Vel si delebile crimen Esse meum nullo saeclorum iudicat aeuo, Iam perimat miserum. Non tam graue luce carere Est mihi quam facie uiui charique parentis." Haec mandata dedit. Mox continuoque Ioabus 380 Haec eadem defert regi mollique precatu Illius inflexit mentem ueniamque petenti Absalon uenit in conspectum patris Impetrat et uotis optatae munera pacis. Absalon hinc regem maturat adire uocatus, Venit et ad terram uestigia pronus adorat. 385 Erigit apprensum genitor dextraque retento Dat dulces monitus. Post haec amplexus utraque Candida colla manu lachrymis dabat oscula fusis Oblitusque mali nato felicia fata nota Optauit. Sed uota leues uanescere in auras 390 Consueuere, quibus nimis impia facta repugnant. Post donata sibi fraternae crimina caedis Absalon appetit regnum Absalon elata coepit ceruice superbus Appetere excelsum patriae sibi sedis honorem. Hoc unum totis moliri uiribus ultro, 395 Vt pulso genitore procul diademata solus Occupet atque illi sceptro potiatur adempto. Hinc igitur currus sibi praeparat armaque bello Opportuna fouens, equitatum laetus agebat Quinquaginta uirum. Plebis uenientis ad urbem 400 Allicere affatu coepit mollissima corda Et facilem praestare suis se ciuibus ultro, Hos donis, illos promissis, omnibus omnes Solicitare modis et nil dimittere prorsus, Quo cunctis charum fieri se posse putaret. 405 Iam tandem parto populi uulgique fauore, Votum pro reditu Gessura fingit ab urbe Iuxta primorum soluendum marmora patrum, Hebronae tumulata iacent ubi corpora sancta Adae atque Abrahae simul Isachique Iacobique 410 Vxorumque una. Rex illi caessit, ut iret Offerretque deo promissa et debita sacra, Esse nefas dicens, quod recte uouimus, illud Reddere nolle deo. Tunc Hebronam ille profectus Cum bis centeno peruenit milite. Postquam 415 Illic consedit, certos direxit ad urbes Israhelitanas, populis haec iussa ferentes, Vt clangente tuba magno clamore salutent Absalona sacro dignum diademate regem, Moenibus Hebronae qui nunc circumdatus altis 420 Imperat atque sedens populo dat iura uolenti. Achitophel Achitophel Gilone fuit uir nobilis urbe, Artibus instructus belli. Mox Absalon illum Accitum primo post se sublimat honore, Vt regat ille suo semper quaecunque regenda 425 Consilio meliore forent castrisque domique. Inde animi audacis iuuenis frontisque proteruae Extemplo caedit lectas in sacra bidentes, Necdum panda iugo detritos colla iuuencos Immolat atque omnes dudum sua signa secuti 430 Coniurant spondentque fidem regemque salutant. Inque dies populus patriae de finibus orae Concurrens turmas augebat; agmina telis Horrebant uariis uenientum ad moenia magnae Hebronae. Iuueni tanto magis Absaloni 435 Iam conquirendi creuit fiducia regni. Nuncius ad regem tantos deferre paratus Solicitus uenit. Verbis rex territus eius Et secum recolens Nathani dicta prophetae, Cum quibus ille fuit dudum mala multa minatus 440 Cognata de gente sibi, decreuit ab armis Abstinere modo iussitque recedere secum Dauidis fuga Vrbanum populum. "Caedamus sedibus istis, O mihi fida manus, ne uiribus Absalonis Oppressi effuso pereamus sanguine!" dixit. 445 "Externi nunquam timui certamina belli, Et natum nunc ecce meum exhorrescere cogor. Me petit infestus meus Absalon. Haud satis illi Inquinasse fuit fraterno sanguine dextram, Per mea festinat comprendere uiscera regnum. 450 Caedamus tanto sceleri tantoque furori, Caedendi dum tempus adest." Abiere uolentes Cum Dauide simul domus omnis, omnia plebis Agmina: Celethi legiones atque Philethi Sexcentique uiri Getha procul urbe profecti, 455 Inde reuertentes, comites Dauidis ut essent Et bello socii. Dux horum fortis Etheus Atque animo praestans fuerat. Conuersus ad illum Dauid ad Etheum Dauid "Ethee," inquit "mentis mihi note fidelis Constantisque animi, non est, ut nostra sequaris 460 Signa quidem! Solymis tutus potes aduena nostris Esse satis. Redeas, oro, tecumque tuorum Agmen agens media securus in urbe quiesce. Non haec bella Syros spectant, nec moenia uestrae Poscuntur Gethae. Vexat discordia solam 465 Israhelitarum gentem. Me pellere regno Expetit et pulso sceptris genitore potiri Absalon. Ergo abeas et me sine fata subire Crimine digna meo." Sic fatus protinus ora Etheus respondet Perfudit lachrymis. Cui sic respondit Etheus: 470 "Dimisi patrios quondam, rex magne, penates Te propter. Nunquid qui tecum prospera caepi Hactenus, aduersa nunc pressum sorte relinquam? Sed, peragat quodcunque uelit fortuna, sequemur Te tergumque tuum, quoquo te uerteris, omnes. 475 Siue petes mortem seu uitam, numina iuro, Nusquam abero milesque tuus morietur Etheus Tecum una, si forte mori te uiderit, arma Semper in omne feret maiusque pauore periclum Pro te proque tuo, Dauid charissime, regno. 480 Frustra igitur suades, ut te fugiente reuertar, Me sine te seruem." Sic fatus in agmine mansit. Hinc ubi iam fixam mentem cognovit Ethei Iesseides Dauid, iussit transire cohortes Vltra Cedronis torrentes fluminis undas. 485 Ibant demisso non lentis passibus ore, Profusis moesti lachrymis et lumina retro Flectentes, natale solum dum linquere lugent Et dulces pariter chara cum coniuge natos. His iter ingressis iuxta iuga consita oliuis 490 Sadoch Abiathar Desertum uersus, Sadochus et Abiatharus Ecce sacerdotes ueniunt reliquique Leuitae, Portantes humeris diuini foederis arcam. Censuit indignum tali se munere Dauid Atque ait: "Hoc sacrum pignus referatur ad urbem. 495 Illic de nobis oracula certa petantur, Illic quaeratur, sacris modo rite litatis Aetherio regi, quid iam parat ipse futurum. Illum si nostri miseret iam, subtrahet istis Suppliciis seruosque suos ad tecta reducet 500 Antiqui patriique soli. Sin mulcta paratur Vlla mihi, patiar domino quodcunque libebit. Quicquid erit, curate mihi responsa referri. Interea latebras desertae quaerere terrae Est animus, donec noscam, quid numina summi 505 Me iubeant regis." Tunc demum rettulit arcam Dauidis dolor Sacra tribus. Porro turba comitatus ab omni, Montis oliueti cliuum quum scandere Dauid Coepisset, nudis pedibus calcabat arenas, Ora rigans lachrymis, nigro uelamine tectus. 510 Hoc imitata phalanx omnis tristisque gemensque Terga sequebatur regis. Mox forte relatum Accepit Dauid, uafrum nimis Achitophelem In castris residere feri ducis Absalonis Sublatisque alte palmis orauit et inquit: 515 "Da, quaeso, fatuam mentem, deus, Achitopheli Consiliumque minus prudens!" Hinc montis ab ipso Chusus Culmine conspexit Chusum, sibi saepe probatum In dubiis uirtute, fide, moderamine rebus. Hunc igitur iussit simulata mente redire 520 In Solymas. Inquit: "Tum te de parte fatere Esse Absalonis. Dic, postquam uenerit, illi: 'En ego, qui fueram Dauidis fidus amicus, Absalon, ipse tuus modo sum. Tu uiuere tantum Me permitte tibi.' Quod si te coeperit uti, 525 Aggredere inde, tuo ut turbes Achitophelis Astu consilium. Mox quicquid dixerit ipse Absalon et quicquid tractauerit, auribus abde Sadoch Abiathar Sadochi sociique eius simul Abiathari. Hi mihi cuncta quidem per natos reddere semper 530 Achimas Ionathas Curabunt, Achimas qui sunt Ionathasque uocati."

<Liber XI>

ARGVMENTVM

Regum lib. II, cap. XVI. Siba seruus munera obtulit Dauidi. Miphibosetum dominum suum defectionis insimulat. Dauid fugiens Absalonem uenit in Baurim. Semei maledicta patitur. Absalon Chusum Hierosolymas ingressum recipit. Achitophelis impulsu patris concubinis palam abutitur. XVII. Achitophel petiit, ut persequatur Dauidem. Chusus intercessit. Absalon sequitur sententiam Chusi. Chusus per internuncios certiorem facit Dauidem. Qui missi fuerant, uiderunt post se uenire Absalonis milites, et latuerunt in puteo. Recedentibus egressi ueniunt ad regem et suadent fugam. Achitophel repudiatae suae sententiae dolore laqueo sibi mortem consciuit. Dauid ingreditur oppidum Castra. Absalon transit Iordanem. Amasam praeficit exercitui. Castrametatur in Galad. Dauid auxilia accipit a regibus Amonitarum. XVIII. Constituit tribunos Ioabum, Abisam et Etheum. Hi direxerunt aciem aduersus Absalonem. Rex in oppido remansit. Commisso proelio Absaloniani caeduntur. Ipse Absalon fugiens per capillos implicatur et confoditur. Rex audita uictoria lugere coepit Absalonis necem. XIX. Omnibus qui cum Absalone fuerant pepercit. Amasam eius ducem Ioabi collegam fecit.

Lib. XI

Iam uix ingresso Solymarum moenia Chuso Absalon ecce etiam magna comitante caterua Aduenit laterique latus magis omnibus haerens Achitophelis erat. Sed talia dum urbe geruntur, 5 Iam iuga transierat montis magis ardua Dauid, Quando illi occurrit seruus cum munere Siba, Siba seruus Miphibosetum insimulat perfidiae in regem Siba suo domino malefidus Miphiboseto. Adueniens prono Dauidem uertice adorat 10 Atque offert geminos pressos sub pondere asellos. Pondus erat totidem Baccheo plena liquore Tergora Cyniphio direptae de grege pellis, Bis centum rubidi panes uuaeque manipli Centeni passae, centeni denique scirpi, 15 Inserti siccis dulcique sapore mariscis. Talia dona ferens "Haec" inquit "munera seruus, Rex uenerande, tuus tibi pauper porrigo Siba. Plura daturus eram, si fors mihi plura dedisset. Res angusta domi largis affectibus obstat, 20 Sit uoluisse satis." Postquam rex omnia uultu Accepit placido, "Donis iocundior" inquit "Es mihi, Siba, tuis, animum dum penso fidelem Solicitumque mei. Sed dic, ubi natus amici Est nostri Ionathae, cui seruis, Miphibosetus?" 25 Ille ex composito meditatas ante loquellas Siba in dominum suum Tempore captato multa cum fraude ferebat: "Absit, ut hic dominus mihi sit, qui mente fideli Non tibi deseruit! Quem quaeris, mansit in urbe Spe uana exultans ac dicens: 'Tempore in isto 30 Sceptra mihi regni tandem reddentur auiti. Pro me bella gerit nunc Absalon'. Ista loquentem Deserui fugique procul tua signa secutus. Malo mori tecum quam uiuens corda fouere A regnis aliena tuis." Sic lingua locuta est 35 Perfida, plena dolis. Dictis quoque credulus istis, Exardens odio rex dixit: "Miphiboseti nota Quae fuerant, iubeo tua sint!" Proh semper iniquum Mentis iudicium! Delato crimine quenquam Vnius damnare fide nullamque tuendi 40 Sese uelle reo penitus concedere partem. Ecce insons dominus fundis exire paternis Cogitur, ut seruo tradantur. Scilicet istam Mercedem meruere doli fraudesque nefandae Fallacis famuli. Scelerati praemia facti 45 Siba ferens, laetus sanctam remeauit ad urbem. Dauid patitur maledicta Semei Rex inde abscedens Baurinum uenit in agrum. A Bauri egressus Saulina stirpe superbus Geriades Semeus, de montis rupe propinqua Contra Dauidem lapides torquere furendo 50 Coepit et hunc ipsum contenta carpere uoce: "I nunc, crudelis regnator, perfide serue, Haeredi regnum qui quondam Saulis ademptum Vi retines! Sed iusta dei uindicta scelestos Insequitur mores. Nati propelleris armis, 55 Qui non iure tuis alios oppresseris ante. Nunc tali meritas pendis pro crimine poenas." Sic iuga percurrens montis clamabat in illum Plana incedentem, medium cingentibus alis Abisas ad regem Praestantum uirtute uirum. Tunc fortis Abisas 60 Ad regem conuersus ait: "Quonam usque procaci In te latrabit lingua canis ille nefandus, Optime rex? Sine me, petulantia protinus ora Hoc caedam gladio!" Sic dicens porrigit ensis Ad capulum dextram, Semeum quoque lumine toruo 65 Suspexit. Sed enim miti sermone minacem Rex respondit Rex cohibere uirum conatus "Desine" dixit "Velle illum punire hominem. Fortasse iubente Haec maledicta deo nobis nunc ingerit audax, Et quis iussa dei reprenderit? Ecce parauit 70 In me bella meus nimium crudelia natus, Et non uis uerbo me gens aliena lacessat? Mitte illum, si sic statuit deus, et mihi probra Ingerat ille idem. Forsan patientia nostra Placabit nobis commoti numinis iram 75 Et deus haec fatis mutabit fata secundis." Ergo ibant taciti, Semeo de rupe tonante Vocibus indignis et scrupos puluere mixtos Spargente in regem, probri simul omnia causa, Donec eo post terga procul longeque relicto 80 Desertos adiere locos siluamque uirentem: Illic compositis curarunt corpora castris. Absalon interea media stetit urbe superbus. Chusus ad Absalonem Ad quem Chusus ait: "Salue, rex inclyte, salue!" Absalon ad illum Ast ille admirans: "Cur non Dauida secutus, 85 Chuse, tuum fueris, tam semper deditus illi?" Respondit Chusus: "Meus est rex, Absalon, ille, Quem deus elegit, quem plebs populusque probauit Israhelitanus. Chusus quoque seruiet ipsi. Obsequiosus eram regi, nunc regis alumno 90 Obsequiosus ero. Fas est, ut regis amicis Successor regni tandem dominusque fruatur." Comparatio Hinc ueluti exultat comperto forte uiator Ante pedes auro, prolata prendere dextra Illud festinat, spectat loculisque reponit, 95 Tunc usurus eo, quum res tempusque requiret, Sic laeto excaepit Chusum tunc Absalon ore Mellitis captus sermonibus. Impiger inde Consilium accito sibi postulat Achitophele, Quid facto sit opus iam primum tempore in illo. 100 At uero ille uidens plebis nutantia corda, Ne sublato odio composta pace quiescant Absalon et Dauid, tum quae manus arma secuta Absalonis erat, regi daret emula poenas, Vt dubiam tollat cunctis iniuria mentem 105 Mox illata patri, "Nosti" inquit "in urbe relictas Achitophelis sceleratum consilium Vxores regis. Fac harum corpora cuncti Compressu stuprata tuo cognoscere possint, Et componendae caessabit credula pacis Suspicio, laesum quum sic Dauida fuisse 110 Constabit." Quid agis, consultor pessime rerum? Achitophel, quid agis? Non est diuturna potestas Per dirum quaesita nefas! Non laeditur actu Turpi solus homo, magis hoc stimulatur in iram Ipsa dei summi maiestas. Perdere regna, 115 Erruere et uicos solet hic iratus et urbes. Absalon admonitus pauimentum scandit apertum Conspicuoque loco canopea repente tetendit. Illic compulsas fertur stuprasse nouercas. Et patuit cunctis ingens scelus, improbus ille 120 Quo testatus erat contra Dauida parentem Se gerere hostiles animos infensaque corda. Achitophel post haec animo uersare scelesto Euentum coepit belli pugnamque futuram. Achitophel ad Absalonem Absalona petens inquit: "Bis milia dena 125 Lectorum iuuenum sumens, tua certa uoluntas Affuerit si forte mihi, regalia castra Hac nocte inuadam. Populus conterritus omnis Terga dabit, solus nostris circumdatus armis Corruet ille senex, cuius, ne sceptra capessas, 130 Obstat uita tibi. Sublato salua redibit Turba uirum. Cuncti pariter tua signa sequentur Et iam Iudeo tutus dominaberis orbi." Dicta quidem laeto susceperat Absalon ore Quique aderant natu maiores illa probabant. 135 Absalon ipse tamen Chuso quum uerba uocato Achitophelis ibi dudum prolata referret Et, quidnam super his sentiret, forte rogaret, Chusus euertit Achitophelis consilium "Achitophelis" ait Chusus "mihi displicet istud Hac uice consilium. Vires roburque uirorum, 140 Qui Dauida tegunt, nosti: praestantia bello Corpora sunt illis fortesque in proelia dextrae. Inde tuus genitor discrimine quam sit in omni Prospiciens, quam mente sagax, quam promptus in armis, Nemo est quem fugiat. Sed nunc fortasse periclum 145 Vitans ipse latet, ducibus moderanda relinquens Illo castra loco. Quo si certamen inibit Achitophel casuque unus de plebe tuorum Occidet, exibit rumor cecidisse trecentos Inuadetque metus reliquos ipsique fauere 150 Dauidi incipient. Ergo tibi tutius istud Accipe consilium: Totas modo collige gentes, A Dani incipiens ad fines usque supremos Vrbis Bersabae. Venient, si iusseris, omnes. Vix illos capiet campus. Iam copia tanta 155 Arma gerens tecum, quoquo te uerteris, ibit. Comparatio Atque hac mole uirum, ueluti quum Nilus inundans Contegit effusis late arua patentia lymphis, Sic omnem operies turmam Dauidis et uno Illum congressu prosternes uimque tuarum 160 Effugiet nemo legionum. Siqua tenebit Vrbs illos, poterit circumdare funibus ipsam Copia tanta uirum medioque in flumine tractam Mergere, ne ex illa restet uel calculus unus. Et quum tanta tuo fuerit res aedita ductu, 165 Te metuent omnes, cunctas tua fama per urbes Procurret uolitans. Praelatum regibus ibit Nomen in astra tuum. Tua denique gloria nullo Post haec saeclorum spacio delenda manebit." Talis tunc Chusi placuit sententia cunctis. 170 Absalon ipse suae succensus laudis amore, Assensit renuens quicquid suadere sagaci Consilio conatus erat Gilone creatus Achitophel, quanuis arguto prouidus astu. Ergo dei nutu sic contigit, Achitophelis 175 Vt recte consulta leues spargantur in auras Absalon Dignaque Maacha lueret supplicia natus. Inde sacerdotes Sadochum atque Abiatharum Ipse sibi notos secreto Chusus adiuit Atque aperit quaecunque modo tractata fuere 180 Et decreta simul, monuit quoque cuncta referri Curarent regi rexque ut transiret ab illo, Quo posuit sua castra, loco, ne uiribus idem Vix numerandorum uicina nocte uirorum Oppressus pereat. Tunc hi misere fidelem 185 Ancillam, ferat hoc Ionathaeque Achimaeque, manebant Qui tunc urbe procul, Rogelis adusque fluenta. Ancillae instructi uerbis mox ambo profecti Absalonis ubi post se decurrere seruos Viderunt, abiere citi ingressique Baurim 190 Intrant in puteum lympharum humore carentem. Consciaque illorum mulier formidinis, albo Contegit os putei tenuis uelamine telae, Se ptisanae fingens illic siccare liquorem. Accurrunt lixae mulierque rogata fatetur 195 Illos praecipiti transisse per auia cursu. Foemineis illusa dolis, ea turba retrorsum Caedendo redeunt Solymarum moenia uersus, Hi quoque de puteo surgentes iam modo coeptam Tendunt ire uiam pariter castrisque recepti 200 Rem sibi commissam Dauidi ex ordine pandunt Persuadentque fugam. Iussit rex signa mouere Sub noctis tenebris, Iordanis protinus amne Transmisso sese festinans sistit in urbe. Vrbs Castra Castra fuit nomen munitae moenibus urbi, 205 Illic cum tota sedit rex ipse cohorte. Achitophel uero, postquam sua spreta uideret Achitophel se suspendit Consilia et Chusum quam se iam pluris haberi, Immani affectus rabie impatiensque doloris, Discedens subito Gilonis tecta subiuit 210 Consciuitque necem sibimet, circumdata colla Ira nota Confringens laqueo. Tales habet exitus ira Immodicusque furor. Si, quo se effundere possit, Non est, autorem contra crudescere sueuit. 215 Absalon innumeram ducens ad bella cateruam Transmisso Iordane ferox Gallada citato Contigit arua gradu properans fessusque resedit Praefecitque ducem poscenti praelia turmae Amasa dux Expertum bellis Amasam, genitore creatum 220 Iethra, matre Naa, Iezrelae sedibus urbis. Dauid erat Castris et ad hunc in sedibus illis Qui uenerunt auxilio Dauidi Versantem uenere uiri, qui Rabbata quondam Arua colunt, et quos Lodobarae ditia terrae Regna tenent, et qui Rogelae tecta frequentant, 225 Gallada regione sitae, memoresque recepti Quandoque obsequii, grata illi in tempore dona Congessere simul: uestes et stragula durae Commoda militiae pictisque tapetia uillis, Vasa Saguntino complurima conlita luto, 230 Frumenti multos modios multosque farinae, Polentam, fabam lentemque cicerque calenti Pallade perfrictum, mel dulce et pingue butirum Ballantumque greges ouium tenerosque iuuencos, Ne procul a patria populos ieiuna uagantes 235 Ante fames superet, quam tela hostilia uincant. Subsidio fidens diuino denique Dauid, Quando dei nutu sibi talia missa putabat Munera et externae solertia corpora gentis Auxilio uenisse suis, ad bella cohortes 240 Iam subeunda parat. Legio data prima Ioabo, Altera Abisae, sed reliquam sortitur Etheus, Olim Gethea Solymas qui uenit ab ora. Praepositis ducibus quum tandem signa moueri Cerneret, ipse etiam cum primo exire parabat 245 Agmine, sed proceres illum timuere periclo Duces ad Dauidem Obiectare graui. Tunc omnes "Nolumus" aiunt "Ad bellum uenias. Nos haec in praelia mitte. Tu uero maneas Castrorum tutus in urbe, Confugium uictis ut sis, uictoribus ampla 250 Virtutis merces. Donec tua uita manebit, Stabunt incolumes spes omni tempore nostrae, Nunquam lapsa cadet populi fiducia, Dauid, Te saluo. Quanuis modo nos superauerit hostis, Rursum collecta pugnabimus undique gente, 255 Inuictus dum uiuis eris." Rex talibus ergo Assensit tandem dictis atque urbe resedit. Tunc solio ad portas innixus stabat eburno, Quando per has totae sese effudere phalanges: Dauidis exercitus Ibant turmatim clypeos et tela ferentes, 260 Passibus aequatis seruatoque ordine cuncti Ac promptis animis. Dauid mandata tribunis Certa dabat, forti committant praelia dextra Auxilioque dei freti certamina faxint, Dauid de Absalone solicitus Absalona tamen ne laedant. Omnibus istud 265 Auribus ingestum cupiebat, parcere uitae Illius ut uellent, tanto ferebatur amore In natum quanuis ipsi postrema minantem. Explicuere tribus in saltibus Ephraimae Sese utraeque acies. Instant torquentque sagittas, 270 Pugna Clamant, concurrunt, gladios in uulnera stringunt, Comminus inter se pugnant et praelia miscent. Mars dubius primum, sed mox Dauidica turma Acrius insistens retro sibi caedere cogit Aduersas acies Absalonisque cohortem. 275 Sparguntur toto fugientum corpora campo. Comparatio Concusso ueluti siquando soluitur alueo Agmen apum, sese portis effundere certant Diuerseque uolant, longe lateque feruntur Vrgentesque fugam stridoribus aera complent, 280 Sic Absalonis quum uertere terga phalanges Coepissent, per saxa ruunt perque aspera dumis Aequora praecipites. Letho dat corpora uictrix Multa uirum legio. Multi, quos tetra fugatos Excaepit silua, rabidi periere leonis, 285 Vel graue frendentis laniati dentibus apri. Ex illis igitur, qui regem mente rebelli Aduersum stabant, bis illo milia dena Absalon Oppetiere die. Fugiebat et Absalon ipse, Velocis muli fodiens calcaribus armos. 290 Quadrupes elapsus subter querceta repente Pendentem ramis dominum implicitumque capillis Vltra praeteriens nodatum uertice liquit. Suspensum quidam uidit currensque Ioabum Effecit certum. Contracta fronte Ioabus 295 "Miles iners," inquit "cur illum caede merentem Afficere es veritus? Cuius fera pectora ferro Si transfixisses, siclis donatus abires Bis quinque argenti. Lumbos argentea zona Cingeret inde tuos."—"Haud tanti dona, Ioabe," 300 Respondit "sunt haec, ut nostra regia proles Occumbat dextra. Nunquid non talia nobis Rex mandata dabat, quum nos spectaret ab urbe Propensis animis ad praelia Martis euntes: 'Absalona meum nullis ego laedier armis 305 Praecipio, parili si non succumbere fato Me quoque percupitis'?"—"Mitte" inquit "uana" Ioabus "Argumenta modo! Dic: quo manet ipse locorum Sic pendens?" Tunc ille manum porrexit et ipsum Ostendit digito. Rapiens tria pila Ioabus 310 Absalon occiditur Accessit propius, quae uibrans torsit in illum, Perforat et trina pendentis cuspide pectus. Atque ubi iam moriens agitaret in aere crura Motibus alternis, eductis ensibus illum Armigeri pariter feriunt caeduntque Ioabi, 315 Donec distento dilapsa est corpore uita. Hanc illata patri passa est iniuria poenam! Denique sublato tunc Absalone Ioabus, Nolens reliquias fugientis perdere turbae, Insonuit cornu raucoque reducta canore 320 Agmina caessarunt armis urgere fugatos. Absalon exanimis depostus ab arbore, terrae Redditur et lapidum deformi tectus aceruo Marmoreo caruit post talia fata sepulchro, Qui cupidus regni genitori bella mouere 325 nota Ausus erat demens. I nunc et regna, superbe, Non iuste quaesita para, grauis esto parenti, Tale impune scelus si pertulit Absalon ipse! Absalonis colossus Quanuis ille sibi non longe a moenibus urbis Nomen marmoreo, laudem famamque colosso 330 Quaesierit posito. Quis non simulachra uidendo Rettulit ad mentem uel tanti criminis ausum, Vel plectente deo tam dignam crimine poenam? Quum iam reliquias uictae certamine gentis Ad patrium rediisse solum constaret, Achimas 335 Sadochides petiit, domitos ut nunciet hostes, Passibus ad regem gradiens Dauida citatis. "Nolo," Ioabus ait "nolo, charissime Achima, Nuncius ut fias casus sortisque dolendae, Dauidis quoniam crudeli uulnere natus 340 Absalon interiit. Regi tamen omnia narret Chusus Arachites." Dixit dictumque recepit Chusus et exurgens cursu transmittere campos Incepit Dauida petens. Permissus Achimas Currere post illum, compendia nota uiarum 345 Corripit et plenis praecurrit passibus ultra Ac prior adueniens ad limina prima sedenti Iesseidae regi superatos nunciat hostes. At rex solicitus de nati nosse periclo. Narranti occurrens "Hem, quid meus Absalon," inquit 350 Achimas "Anne satis sanus?" Cauit mala dicere Achimas Atque ait: "Armorum nondum reticente tumultu Nosse nihil potui. Veni, uictoria tantum Vt tibi nota foret." Dum talia fatur Achimas, Chusus Applicuit Chusus. Sed pectore fessus anhello, 355 Vix uerba euoluens referebat et ipse phalanges Aduersas mundi rectore fauente fugatas. Sitne puer sanus, Dauid rogat. Ille parumper Cunctatus dixit: "Patiatur talia quisquis Hostiles animos in te, rex inclyte, gestat! 360 Dauid dolet Absalonis necem Absalon interiit." Dauidis corda dolorem Concaepere grauem, fortunae oblita secundae. Hinc abiens summae supra coenacula portae Absalona suum moesto clamore uocabat Et frustra ingeminans iterumque iterumque uocabat. 365 Morte sua cupiens defuncto reddere uitam Si posset nato, quanuis offensus ab illo. Huius tristitiae diffusus rumor ad ipsum Induperatorem clarum uirtute Ioabum Peruenit primum, mox agmina tota repleuit 370 Laetaque turbabat uictricis corda cateruae. Demissis uenere animis atque ore silenti Illorum in morem, qui duro Marte fugati Amisso ad patrios redeunt ductore penates. Iamque indignati nolebant moenibus urbis 375 Introferre pedem sparsusque per agmina murmur Ibat damnantum regem dubitansque Ioabus, Ab Dauide uelitne iam secedere miles Iratusque alium sibi tandem quaerere regem, Ingreditur portas et adhuc Dauida gementem 380 Talibus affatur dictis atque increpat ultro: Ioabus ad Dauidem "Quo tibi mens abiit tantum indulgere dolori, O rex, ut nolis laetos admittere laeto Victores uultu? Turbat nanque ista maniplos, Quam praefers, facies. Tibi fidos uertis in iram. 385 Haeccine dona uiris reddis, qui sanguine uitam Seruauere suo tibi, rex, regnumque dedere Iam pene amissum? Quod si modo uictor abisset, Cuius fata doles, sceptro potiretur et omnem Delesset populum tua, Dauid, signa secutum. 390 Exi igitur gentique tuae magis ore fauenti Atque hilari occurras. Quod si cunctatus id ipsum Distuleris, sperni se credent protinus omnes Indigneque ferent et te (mihi crede) relicto Constituent alium, cuius mox iussa sequantur." 395 Talibus auditis, iam facto fine querelae, Descendit Dauid portaeque ad limina sedit Purpureae uestis iocundo tectus amictu. Conspicuus cunctis, diademate tempora cinctus, Aurea sceptra tenens, inuito gaudia uultu 400 Ostentans caelansque suo sub corde dolorem. Conuenere uiri uictricia signa ferentes Belligerique duces et coram rege coacti Vna omnes illum laeto clamore salutant. Israhelitanae timuit pars altera plebis, 405 Altera spe ueniae sese sustentat et inquit: "Quid sumus expauidi, quod fauimus Absaloni? Absalon in bello periit, peccauimus isti, Quem tetigit pietas nati sibi regna parati Eripere et uitam, cur non miserebitur idem 410 Nostri etiam? Tantum submissa uoce precemur Errori ueniam. Placatus cuncta remittet Ille suo populo, pro quo tot praelia gessit Quemque Palestinis toties tutatus ab armis Cum uultus sudore sui est capitisque periclo." 415 Talia dum iactant suspensi speque metuque Et nec adhuc parci sibi poscunt, nuncius illis Dauid omnibus pepercit, qui Absalonem secuti fuerant Aduenit regis Sadochus et Abiatharus. Hi dixere simul: "Vobis timor omnis abesto! 420 Omnibus offensam Dauid dimittit et addit: 'Omnes ecce sumus coniuncto sanguine fratres Fraternoque libens omnes amplector amore. Amasas Non Amasas metuat ductoris munere functus Me contra, nostrae uolo sit dux ille cohortis 425 Et collega meo noto uirtute Ioabo. Ergo securi ueniant regemque reducant. Prima tribus Iuda accedat reliquaeque sequantur, Victores uictique simul. Rex omnibus unus Quum sit, cuncti unum comitantes moenibus urbis 430 Illatum Solymae iusto uenerentur honore.'" His dictis pulsi uerterunt terga timores Praeuenitque preces cunctorum gratia regis Et concessa prius uenia est, quam uocibus ullis Implorata foret. Tanto spirante fauore 435 Securi uenere omnes nomenque tulere Dauidis super astra pii clamore secundo, Quem nullis solitum superari scilicet armis Ingenerata suo cordi clementia uicit.

<Liber XII>

ARGVMENTVM

Regum lib. II, cap. XIX. Dauidi Hierosolymam reuertenti prima occurrit tribus Iuda. Semeus pro maledictis impetrat ueniam. Occurrit et Siba cum filiis. Venit Miphiboseth habitu lugubri. De Siba seruo questus est coram rege. Rex iussit, ut diuidant inter se bona. Berzelaus Galadites, inuitatus ut Hierosolymis habitaret cum rege, excusauit aetatem et regi filium Chamaam reliquit. Reliquae tribus altercantur cum Iuda, quod sine se occurrerit regi. XX. Seba mouit seditionem. Rex ingreditur urbem, Concubinas ab Absalone pollutas a se separat. Ducibus iniungit, ut persequantur Sebam. Ioab Amasam collegam per amiciciae simulationem interimit et cum Abisa fratre profectus obsedit Abellam, quo Seba confugerat. Seba mulieris persuasu a ciuibus interempto reccessit et reuersus est Hierosolymam. XXI. Fames triennis fuit, eo quod Saul non seruauerat iusiurandum a Iosuo Gabaonitis datum. Dauid tradidit eis septem uiros de domo Saulis, quos illi suspenderunt. Respha mater ibi sedit custodiens eorum corpora. Dauid transtulit ossa Saulis et Ionathae a Iabitis ad terram Beniamin et cessauit fames. Pugna inita cum Palestinis Iesbenodob percussurus regem excipitur telo Abisae et cadit. Dauid ultra non est permissus exire ad praelium. Secunda pugna Saboch interimit Zaphum. Tertia Adeodatus Goliam. Quarta Ionathas, Samae filius, hominem XXIIII digitos habentem.

Lib. XII

Iam noctis tenebris Phoebo surgente fugatis, Mane Quum tamen in tenera staret ros lucidus herba Et nec adhuc radiis haustus solaribus humor Deficeret, Dauid Castris post terga relictis 5 Ibat ouans Solymas, cunctis comitantibus ipsum. Tribus Iuda Primaque Iuda tribus properauit praepete cursu Ad Iordanis aquas et sacra repente fluenta Irrumpens, regem transuexit protinus ultra. Dum rex aduersae iam staret in aggere ripae, 10 Semeus Aduenit Semeus, comitatus gentibus urbis Baurinae, quos mille uiros adiunxerat illi Beniamina tribus. Tum culpae conscius idem. Prostratus coram submissa uoce profatur: Semeus poscit ueniam "Peccaui, fateor tibi, rex, infanda locutus 15 Te contra, ueniam supplex peto. Parcere tanto Laus tibi maior erit, mea quanto maior habetur Improbitas. Igitur superet clementia crimen In te commissum. Nequaquam iniuria, Dauid, Vlla, reor, tanti est, ut non pietatis ob illam 20 Recordere tuae. Quando dimittere laesus, Non punire soles, quoties sua crimina fassus, Te quibus offendit, doluit reus et sibi supplex Ignosci petiit, nunquam non compos abiuit Ipse sui uoti. Spes me quoque talis adegit 25 Sub tua iura meam penitus committere uitam, Non minus esse ratus crimen diffidere de te Tam miti domino, quam uerbo laedere regem Tam magnum indigno." Sic fatus lenia regis Sperabat responsa dari, dum laeta uideret 30 Abisas Ora oblata sibi, quando turbatus Abisas Exclamans dixit: "Nunquid modo mitibus usus Verbis hic Semeus meritas euadere poenas Iussus erit? Cuius tanta est audacia mentis, Vt non sit ueritus probris discindere coram 35 Israhelitarum sacratum chrismate regem?" Dauidis clementia Ergo Dauid ait: "Quo nos euenit ouantes In patriam remeare die, damnabitur illo Hebrei generis quisquam mortemue subibit?" Et mox ad Semeum conuertens lumina: "Pone, 40 Gerra nate, metum" dixit. "Mala cuncta remitto, Quae commissa doles. Post haec peccare caueto: nota Supplicium grauius delicta iterata merentur." Siba etiam regi iocundos obtulit ultro Dauidi uultus, Tyrio quem palla colore 45 Ornabat, cui turba latus munibat utrumque, Viginti famuli, nati ter quinque, uideri Dum uellet magnus. Seruorum scilicet iste Superbia seruilis Naturae mos est, quoties emergere uili Conditione datur, pompato incedere fastu, 50 Diuitias iactare suas, gaudere popelli Plausibus et uulgi mirantis uana susurro. Assentari omnes et claram spargere uocem Coeperunt: "Viuat per plurima saecula felix Rex Dauid, domitor regum uictorque uirorum!" 55 Miphibosetus Affuit et pedibus malesanus Miphibosetus, Saulica progenies, inculto squalidus ore. Crinibus impexis, demissa in pectore barba, Vestibus illotis. Cui Dauid: "Miphibosete, Cur mea non fueris fugientis terga secutus? 60 Miphibosetus ad Dauidem Ille imo de corde miser suspiria ducens "Fraudibus illusus serui, rex optime, Sibae, Extra ferre pedem Solymasque exire nequiui," Inquit "quum uellem. Quid enim mihi gratius unquam Quam tua terga sequi, seu praelia saeua facessas 65 Seu meditere fugam? Te uiuo uiuere uellem, Te moriente mori. Sed enim quia corpore claudo Carpere iter plantis tecumque exire pedester Nequaquam poteram, Sibae isti mando, pararet Afferretque mihi, qui me peruectet, asellum. 70 Ast hic iumento fugit malefidus abacto Et falsi factus delator criminis, idem Exuit ecce bonis me tali fraude paternis. Hoc si fas iustumque putas, sit Siba peculi Totius dominus, tantum mea mensque fidesque 75 Ne fiat suspecta tibi. Te semper amaui, Te colui semper. Tibi me, dum uita superstes Sustinet hos artus, nunquam seruire pigebit. Deleri meruit Saulis genus omne nefandis Illius in te odiis, at te miseratio menti, 80 Rex, innata tuae sic flexit, non modo ut esses Offensae oblitus, sed me de Saule nepotem Adiutum uelles: fundos mihi caedis auitos Concaedisque tuae conuiuia dulcia mensae Perpetuoque foues, o rex, mea uiscera uictu, 85 Victu regalis luxus et frugis opimae. His meritis fateor dignas persoluere grates Non opis esse meae. Fidei sanctissima iura Inuiolata tamen seruabit Miphibosetus, Rex uenerande, tuus, donec uitalibus auris 90 Vsus erit pedibusque solum calcauerit istud." Dauid respondit Respondit Dauid: "Deceptum me quoque uerbis Confiteor Sibae. Nimium quod credulus illis Extiterim, doleo; piget et decreta mouere Iam firmata semel. Parti medeamur utrique: 95 Diuidite inter uos quicquid concessimus uni!" Illic Rogela Galadites urbe profectus Berzelaus erat, qui munera contulit ipsi Regi, quum fugeret natum Castrisque sederet, Diuies enim pecudum fuerat frugumque redundans. 100 Dauid ad Berzelaum Ad quem rex inquit: "Charissime Berzelae, Quum modo tu mecum non sis transire grauatus Iordanem, mecum Solymas accedere sanctas Vt dignere, rogo, laribus requiescere nostris Teque tuosque uelim. Tu nostra semper in aula 105 Respondet Post me primus eris."—"Grates ago, maxime regum," Berzelaus ait "quod tanti me facis unum, Sed me tale quidem prohibet mea grandior aetas Accipere oblatum, quanuis optabile, munus. Octuagena meae uitae iam uoluitur aestas 110 Iamque oculos uisus linquit gustusque palatum. Surdescunt aures, aegros tremor occupat artus Sanguineque exhausto totum frigescere corpus Incipit et mortem digito monstrare propinquam. Ergo meos sine me, quaeso, remeare penates, 115 Vt potius patrio ponam mea membra sepulchro Quam tibi mox oneri fiam turbaeque tuorum. Nanque aliud quid sim nisi stans uiuumque cadauer? Chamaas Hic tamen, hic nostrum Chamaam, rex inclyte, natum (A te ne totus uidear decedere) linquo. 120 Ipse abeat tecum, qui primae flore iuuentae Perfruitur, cuius iam uis satis apta labori Satque audax animus. Totos tibi seruiat annos Sitque tuus semper, quando memet quoque, Dauid, Esse tuum fateor." Correpta protinus ille 125 Dauid ad illum Ipsius dextra "Chamaam mihi" dixit "amice Accipio gaudens, ut, dum tua munera nobis Ante oblata nouo nunc accumulantur aceruo Plura referre parem. Chamaam uolo iungere natis Ex hoc ecce meis. Fidei monumenta paternae 130 Afferet, ante oculos quoties uersabitur istos. (Et simul elata tetigit sua lumina dextra Atque ait:) Huic talem me, Berzelae, futurum Spondeo, tu qualem fore uotis omnibus optas. Siquid et ipse petes, nullam patiere repulsam. 135 Promissi ingentis tibi sit mea dextera testis." His dictis illum, postquam dedit oscula, linquens Cum famulis patriae repetentem moenia terrae, Ad Solymas tendit Galileaque transmeat arua Agminibus septus totaque cohorte suorum. 140 Israhelitarum ueniens gens obuiat illi Atque tribum Iudam, quoniam traducere regem Prima sit ausa, palam uerbis obiurgat amaris. Tribus Iuda Ast illi contra "Generis" dixere "tribusque Rex Dauid nostrae est, censemur nomine Iudae 145 Nos atque ipse simul. Fungi ergo munere tali Cui mage conueniens fuerat? Traduximus illum Non prece, non precio flexi iussuue coacti, Sed solo obsequio studiisque ad honesta paratis. Non est, quod nobis irasci mente proterua 150 Debeat hinc quisquam uel quicquam triste minari." Israel Israhelita cohors, nec adhuc sedata, superba Voce magis clamat: "Gradibus quum excesserit omnes Nostra tribus denis, nos ante assistere regi Fas erat, et nostras uos ecce assumere partes 155 Ausi estis; nostrum cur surripuistis honorem?" Talia iactabant alterna iurgia lite Rege quidem coram, frustra conante malignos Rixantum strepitus miti cohibere loquella. Altius exurgens mentes accenderat ira, 160 Seba secessionis a rege autor Quando Seba satis Gemineo sanguine notus, Notior ingenio patranda ad crimina prono, Intonuit cornu cunctisque tacentibus inquit: "Linquamus Dauida suis! Abscedite, turmae Israhelitanae, maneant, quos praetulit ipse 165 Iesseides nobis, nos nostra ad tecta petamus!" Secessere tribus omnes et rege relicto Sebae terga sequi coeperunt agmine longo. Sed tantum gens sola quidem fidissima Iuda Permansit cum rege suo regemque secuta est 170 Atque ipsum Solymae regalibus aedibus urbis Intulit et solio considere fecit eburno. Separat Dauid a se mulieres ab Absalone stupratas Continuo Dauid mulieribus imperat illis, Quas Absalonis foetarant stupra nefanda, 175 De laribus transire suis longeque remoto Hospitio positis iussit quoque limina claudi, Carceris in morem. Nulli inde exire dabatur, Nulli aditus patuit. Ferro clatrata fenestra Prospectum tribuit uitaeque alimenta recaepit. 180 Hic intus mansere diu sine coniugis usu Blanditiisque thori, donec sua tempora Dauid Viuendo impleret gelidosque relinqueret artus. Post haec solicitus, Sebae discordia regni Ne turbet fines, Amasam uocat et simul illum 185 Rex Amasam iubet cum Ioabo persequi Sebam Talibus affatur: "Ductor charissime nobis, Nonne uides, Amasa, quanto mihi Seba superbus Extiterit probro? Mea nam consortia liquit Submouitque tribus. Vereor, ne nostra molestet Absalone magis bellorum turbine regna. 190 Quare age, perge, tribum solers tibi collige Iudam. Tertia punicea quum luce aurora rubere Coeperit, hic adsint omnes, qui nomine Iudae Censentur, muniti armis ac tela gerentes." Tertia punicea de caelo lampade terras 195 Aurora in roseis lustrabat lutea bigis, Quando Iuda cohors Amasa duce uenit ad ipsum Dauidis limen, Liciis instructa sagittis, Arcubus Ithireis, fundis Balearibus, hastis Cuspidis Etholae, gladiis, quos Norica tellus 200 Quosque Calibs gelida fulgentes mittit ab Arcto. Hos ita munitos iussit rex agmina Abisae Iam dudum dimissa sequi cuneosque Ioabi, Viribus ut iunctis Sebae molimina frangant Marte magis facili. Portis glomerantur apertis 205 Armataeque ruunt Amasa moderante phalanges Lataque festinis permensae passibus arua, Gabaon Perueniunt Gabaon, mediis ubi saxea campis Exurgit moles et sydera uertice pulsat. Illic occurrens Amasae collega Ioabus 210 Succinctus gladio "Salue, charissime" dixit Amasam dolo perimit Ioab Apposuitque manum mento, quasi grata daturus Oscula, sed ferro, cui se manus altera iunxit, Perforat aduersi uentrem. Tunc corpore aperto Intestina fluunt, trepidat percussus et albo 215 Ore petit terram perfusaque sanguine membra Voluit humi et subita depressus morte quieuit. Inuidia Proh scelus! Inuidiam quis digne carpserit? Illa Imbuti insidias, fraudes, incendia, caedes Immeritos contra meditantur. Quippe Ioabus 220 Collati socium sibi consortemque nequiuit Ferre magisterii, miserum nil tale timentem Innocuumque Amasam ficto decaepit amore Et nimis indigna properauit perdere morte. Non alia Abnerum donauerat ante salute, 225 Blanditiis fallens, donec transuerberet ipsum nota Incautum ferro. Semper metuenda dolosi Ergo hominis fraus est, fuerit mens perfida cuius Nota semel: laqueos palpando callidus aptat, Melle uenena linit, ientacula mittit in hamo, 230 Oscula dans perimit. Media recubare cadauer Conspexere uia. Quidam magis ore procaci Insultans misero "Vade," inquit "quaere Ioabi Esse loco et primos, Amasa, tibi poscito honores!" Indeque sublatos extincti transtulit artus 235 Veste tegens, ne plebs gressum compesceret ipso Illic conspecto, qua transitus esset eunti Ad bellum turmae. Submotaque agmina mora Hac inter inceptum peragunt post signa Ioabi Postque sui pariter uestigia fratris Abisae. 240 Qui Sebam Sebaeque manum gentemque superbam Marte sequi iussi infestoque inquirere bello, Bethmaca regione suas posuere cohortes, Ioabus obsidet Sebam in Abella Turritas circum structuras urbis Abellae. Illic inclusum toto conamine Sebam 245 Oppugnant. Duris tandem coepere dolabris Subruere urbanae sublimia moenia molis, Vimineis tecti pluteis et crate saligna. BOMBARDA Nondum terribiles duro formata metallo Aedebant sclopos uentris tormenta cauati, 250 In quo sulphureus conclusus dum furit ignis Dumque agitat flammas, ora obturata repente Laxat et emissas iaculatus turbine pilas Fulmineo, quarum ui multa concitus ictus Ferratos frangit postes, procumbere turres 255 Cogit et aequoreo naues subsidere fundo, Concidere armatas acies. Crudele profecto Inuentum dignumque suus quo concidat autor, Vt quondam cecidisse ferum Salmonea dicunt, Dum caeli tonitrus demens imitatur et ignem 260 Aetherium. Minus ille nocens, magis iste cruentus, Inuento similis, meruit sic plectier ergo, Vt seu maiorem seu poenam ferret eandem. Sed dum non segni studio laceratur Abella, Principibus matrona uiris aequanda, feroci 265 Nixa animo dubiisque simul bene prouida rebus, Inscendit muros, patriae poscente periclo, Et clamore ducem propius uocat inde Ioabum. Mox ita de summis affatur turribus illum: Muliear Abellaana ad Ioabum "O praestans multa uirtutis laude Ioabe, 270 Cur fidam regi subuertere funditus urbem Aggrederis? Tentanda, prius quam bella moueres, Conditio tibi pacis erat, sic lege iubente. Cur nondum experta pergis nos perdere pace? Quid petis his armis? Nunquid peccauimus omnes, 275 Omnes ut duro statuas delere duello? Quando seu dicto seu facto laesimus ullo Vel te uel regem, mala talia culpa mereri Ioabus respondet Nostra ut credatur?" Respondit ad ista Ioabus: "Nullius uestrum, mulier, me crimen adegit, 280 Vt uobis haec bella feram uel moenia uexem Vestra modo. Si non istam fugisset in urbem Seba satus Bochro, cuius mens perfida regem Offendit grauiter, nequaquam milite muros Oppugnare suos uidisset Abella Ioabum. 285 Sebam posco mihi: quem si conceditis unum, Haec procul a laribus discedent agmina uestris." Foemina responsum iocundo tale Ioabi Excipiens uultu "Sebae caput ecce, Ioabe, Ne dubita, dabitur" dixit retroque reuersa, 290 Consuluit populo uerbis sapientibus ipsi. Seba occiditur Illius monitis commoti, protinus armis Circumstant perimuntque uirum truncantque cadauer Abscissumque caput de muro in castra Ioabi Proiiciunt et "Tolle," aiunt "quod iure petisti, 295 Magne uirum ductor! Sic sic, quicumque molesti Dauidi fuerint, pereant et crimina tali Caede luant." Vidit Sebae tunc ora Ioabus Sanguine foeda suo reliquisque carentia membris. Hoc quoque iudicio factum reor esse Tonantis, 300 Diuiso ut iaceat tumulans corpore, cuius Seditione pium plebis pars altera regem Deserere ausa fuit seruoque fauere superbo. Iamque sui compos uoti laetusque Ioabus Dat signum clangore tubae properatque recessum. 305 Impedimenta legunt iussi, uexilla reuellunt, Conuertunt currus, fustes uallosque refigunt, Obsidione leuant urbem retroque uolutis Passibus abscedunt. Tandem peana canendo Ingressi Solymas, regem clamore salutant. 310 Praefectura datur totius militiai Post confecta quidem iam talia bella Ioabo. Ast ipsis tantum Celetheis et Pheletheis Banaias Banaias praefectus erat, non tardus ad arma, Ioiada genitore satus. Sed cura tributi 315 Aduranus Fertur Adurano commissa fuisse legendi. Iosaphat Natus Ahiudo Iosaphatus gesta notare Annua iussus erat. Scribarum maximus unus Siba Sadoch Nomine Siba fuit. Curabant sacra Sadochus Abiathar Atque Abiatharus, sed primus honore sacerdos 320 Hiram Hiramus fuerat, qui dicitur Iraithes. Hi tunc atque alii magni moderamina regni Rite gubernabant, homines sine fraude fideles, Dauid in utraque fortuna probatus Cum Dauide suo, fortuna utraque probato. Instabilis quoniam diuersa uolumina sortis 325 Non semel expertus, tulit atri turbinis ictus Forti animo, et laetis rerum successibus usus, Elata nunquam processit fronte superbus. Perdomito Seba tristis felicia fata Expulit euentus. Pluuias dare denegat aether, 330 Terra satas fruges. Pallentes carpere uultus Fames Coepit dira fames. Reuoluto cardine caeli Vnus et uni alter similis successerat annus. Tertia deterior peiorque prioribus aestas Venit, et ingentes plebis Dauida querelae 335 Induxere piis oracula poscere uotis Immensumque rogare deum, quae causa negati Victus, cur steriles tota trieteride glebae, Irrita spes hominum toties cassique labores. Tunc demum uox lapsa polo peruenit ad imum 340 Deus ad Dauidem Vsque solum, dicente deo: "Si libera tali Peste tui cupias foecunda noualia regni, In Gabaonitas scelus acre ulciscere Saulis. Quam uitam seruare illis iuratus Iesus Pollicitus fuerat, Saul abstulit." Ergo uocatis 345 Rex Gabaonitis: "Ceciderunt crimina Saulis In caput ecce meum! Quia non punita reliqui, Esuriem patimur, uacuos et frugibus annos. In uos ille fuit crudelis: poscite poenas Aduersus genus omne suum stirpemque cruentam, 350 Quandoquidem diuum sedet haec sententia regi, Vt Saulis facinus purgetur caede suorum. Oro, meo tantum uos parcite Miphiboseto, Quem genuit Ionathas, mihi fidus semper amicus." Gabaonitae ad regem Tunc illi memores, quae quondam funera passi, 355 Quas hominum clades, contra ipsos Saule furente, "Rex uenerande uiris, rex" aiunt "omnipotenti Chare deo, nobis aequum iustumque uidetur Pro morte illata poenas exposcere mortis. Ergo satis poteris nostrae fecisse ruinae, 360 Saulini generis si nobis corpora septem Caesseris. Illa quidem crucibus suspensa dolatis Quum fuerint, saeuire dei mox desinet ira." Hos ubi cognouit Dauid sic esse locutos Numinis instinctu, se dixit cuncta daturum, 365 Quae peterent, iussitque duos de Saule creatos, Septem de Saulis genere dati Gabaonitis ad necem Quos illi genuit coniux mitissima Respha, Adduci coram. Quibus addit corpora quinque Natorum, peperit Saulis quos nata Merobe, Hadrihelis coniux, et quos germana Merobes 370 Nutrierat tuleratque sibi formosa Michola. Hos septem morti addictos ductosque repente Ad Gabaon gens illa tulit montisque supremo Vertice suspensos auibus liquere ferisque. Tempus erat, quo iam maturae germina messis 375 Falce secanda solent uiridem mutare colorem Tostaque curuatis tandem flauescere aristis. Respha Saulis uxor Affuit hic genitrix natorum Respha duorum. Traxerat hanc pietas. Haec talia fata suorum Tristibus heu lachrymis oculos perfusa dolebat 380 Pendentes spectans natos spectansque nepotes. Ancillis comitata suis noctesque diesque Perstitit infelix pendentum sub cruce custos, Ne forte exanimes rostris mordacibus artus Dilanient corui. Donec deposta referri 385 Corpora uidisset, nunquam discessit ab illo Moesta loco potuitue suos finire dolores. Substrato recubans de uili stamine panno Aspera saxa super, uentos tolerabat et imbres, Aedibus usa prius regalibus usaque supra 390 Molles aurati plumas requiescere lecti. nota Sic mutat fortuna uices: quae rege marito Gaudebat quondam, nunc caelo tristis aperto Exigit insomnes in terrae puluere noctes. Resphae gesta pii turbarunt uiscera regis, 395 Quum fora peruolitans atque urbis compita rumor Illius patulas tandem uenisset ad aures. Tam miseranda igitur commotus sorte, Iabinam, Quae regione sita est Gallada, pergere certos Iussit et his mandat, non digno condita quondam 400 Illic ossa loco Ionathae Ionathaeque parentis Vt tollant. Etenim Gelboo monte peremptos Turma Palestinae Bethsanam transtulit urbem Suspenditque foro medio, furtimque Iabitae Sublatos tulerant secum tumuloque locarant. 405 Hos terra euulsos, illos de stipite raptos Regia missa manus portauit Beniaminae Ad loca nota tribus, ubi Cisi tecta recumbunt Ossa patris, posuitque suis propiore sepulchro Marmoribus, patriae careant ne sedis honore, 410 Sic mandante pio mitique per omnia rege. Talibus aetherio placato numine sacris Terra suas fruges fudit magis ubere laeto Lataque collectae ruperunt horrea messes Vndantesque lacus grauidis dedit uua racemis. 415 Agricolae uotis descendens nubibus imber Respondere quidem coepit certisque diebus Irrorare satas caelesti flumine terras. Nullus, ut ante, famis mansit pauor: omnia pleno Pabula uitai tribuit noua copia cornu. 420 nota Tantum iussa dei prodest implere piisque Officiis miseros solari opibusque iuuare. Inde Palestinae rursum fera bella cateruae Iudeis inferre parant. Se credere pugnae Dauid pugnat cum Palestinis Iesseides ausus, magno discrimine uitae 425 Horrendum certamen init. Dum praelia miscet, Illum terribili petit hasta Iesbidenobus, Stirpe Gygantea monstroso corpore uastus. Hastae eius ferrum centum grauitate quadrantes Aequabat pariterque grauem succinxerat ensem. 430 Victus erat Dauid, si non in tempore Abisas Subsidium ferret, qui uulnere Iesbidenobum Lethali feriens ipsum Dauida periclo Eripuit fatoque citus subtraxit acerbo. Iesseida saluo uictoque exercitus hoste 435 Se non passuros iurant, ut prodeat ultra Ad bellum Dauid subeatue pericula secum, Israhelitanae pereat ne gloria gentis Ipso uno amisso. Reuoluto tempore paruo Iterum pugna Ecce iterum Gobio concurrunt agmina campo. 440 Inde Palestinae gentes, hinc turba cohortis Israhelitanae. Zaphum ferit ense Sabochus, Vsathia regione satus, uiditque cadentem Ipsa Palestinae gentis manus atque repente Fugit uersa retro. Nam Zaphus magnus et ipse 445 Esse Gyganteae ferebatur stirpis alumnus. Rursum Iudei superant Tertia palma loco Iudeis contigit illo: Hinc illinc magno surgebant praelia motu, Hostes terga tamen rursum uertere pauentes, Quum conspexissent fortem cecidisse Goliam 450 Ense Deodati, Bethlemis clarus in oris Quem genuit Salthus praestantem robore multo Corporis atque animi. Non est hic ille Golias, Sed par ferme illi, quem Dauid uerbere fundae Quarta uictoria Prostrauit pastor. Quarti uictoria belli 455 Hostibus ex istis Getheo morte perempto Constitit. Ante alios statura ingentior illi, Terribiles artus et brachia singula senos Tendebant digitos, eadem quoque summa supremis In pedibus fuerat reliquique simillima forma 460 Corporis erecto priscorum more colosso. Hunc alacer Ionathas, Sameae notissima proles Dauidisque nepos, contento perculit arcu, Et penetrans costas intra praecordia ferrum Delituit. Tunc ille ferox immania torquens 465 Membra dedit tristes gemitus uictusque dolore Corruit et uitam lapsus dispersit in auras.

<Liber XIII>

ARGVMENTVM

Regum lib. II, cap. XXII. Dauid ab omnibus inimicis liber cecinit laudes Domino et pro beneficiis gratias egit. XXIII. Iam morti proximus psalmos cantauit, in quibus mysteria Christi praedixit. Contexit cathalogum robustissimorum in Israel. XXIIII. Ioab iussus numerat uiros bello idoneos per omnes tribus. Dauid hac in re se peccasse fatetur. In poenam peccati proposita trium malorum optione eligit pestilentiam. Vidit angelum percutientem. Statuit altare in area Areunae. Obtulit holocausta, et cessauit morbus. Regum lib. III, cap. I. Dauid senex refrixit. Abisac Sunamitis dormiebat cum illo, ut ipsum calefaceret. Ipse uero inuiolatam reliquit.

Lib. XIII

Iam post bella quies, iam saeua et tristia finem Pax Accepere suum, iam nubila tetra serenae Caesserunt luci. Nihil est, quod regna lacessat, Quod populum turbet, quod regis corda fatiget. 5 Exin laetitiae tactus dulcedine Dauid Sustulit exutam curis ad sydera mentem Arreptaque lyra cordas pulsare canoras Diuinasque referre pio modulamine laudes Coepit et has sacro depromere pectore uoces: 10 Dauid deo laudes cecinit "O deus, aetherii uirtus et gloria regni, Principium sine principio, sine fine perennis Maiestas! Tibi laetus ago, pater optime, grates, Qui me iampridem sceptri dignatus honore, Casibus aduersis defenderis et mihi contra 15 Multorum insidias fueris tutamen et idem Omnibus in bellis fauor, in certamine uirtus. Tu mihi spes ueniae, tu legis gratia laesae Offensaeque grauis mihi tu placabile numen, Tu lux in tenebris, nostrorum cura laborum 20 Et tranquilla quies. Meritis maiora dedisti Praemia tu nostris nobis, tu crimina poena Expurgare pius uoluisti nostra minore Quam qua dignus eram. Tua me miseratio nunquam Deseruit. Nunc, oro, meae miserere senectae! 25 Perpetua da pace fruar sedesque quietas Huic animae concede, deus, da, dona salutis Expectata diu capiam. Quum tempora saecli Incipient melius promisso currere fato, Tunc Dauida tuum cum gente et plebe fideli 30 Transfer ad aetherias aeterni luminis arces, Vt iam, quando tuos dabitur mihi cernere uultus, Tecum perpetuo uiuam feliciter aeuo Angelicosque inter cuneos noua gaudia carpens Sedibus in superis maneam sine fine beatus." 35 His aliisque modis dum cantat, spiritus illum Diuinus penetrans uenturi pandere iussit Temporis euentum donique arcana superni. Inde magis dulci permulcens aera cantu Prophetat spiritu sancto plenus "Ecce deus praesens" inquit "mea pectora replet, 40 Eloquio mouet ora nouo cantusque ministrat Aetherios. Magnus mundi dominator et autor Lucidior Sole est, quum caelo mane sereno Oritur et radios per terram spargere late Incipiens toto caecas fugat orbe tenebras. 45 Fertilior terra est, pluuio quae rore madentes Explicuit glebas, fructus mortalibus almos Suppeditans uarii generis gratique saporis. Non Dauidis erat tanti domus, omnibus unam Vt praeferre pares, o rerum conditor, illam 50 Aeternaeque uelis matrem firmare salutis. Exulta iam, Iuda tribus, tibi virginis almae Christus Debetur partus! Gaude, Iesseia radix, Germen quippe tuum peccati morte peremptos Restituet uitae, lapsum simul eriget orbem! 55 Flete, quibus male firma fides errore labascit, Quorum diuino mens est incredula uerbo! Auulsi patria de sede peribitis omnes Spinarum in morem, quae falce secantur acuta Suppositoque igni flamma crepitante cremantur 60 Et cinis immundus fiunt, immane furentis Huc illuc subito spargendus turbine uenti." Haec ait. Inde uidens opus altae robore mentis Esse quidem nobis, nequando blanda uoluptas Illecebris adoperta suis nos temnere cogens 65 Vitalis uirtutis iter perque inuia ductos Calcata ratione trahat sub iura prophanae Mortis et incautos ad tristia Tartara mittat, Contexit seriem clarorum Marte uirorum, Vt uelut hi magnis connixi uiribus hostem 70 Corporis oppressum superantes, praemia laudis Indepti fuerint, sic nos certamina contra Demonis atque dolos pugnemus, corda tegendo Et fidei nunquam difracta casside sanctae Et thorace spei semperque calentis amori. 75 Huc Dauid referens heroum facta suorum Commemorat cantu sacroque ita digerit ore: Cathalogus fortium "Insignes uirtute uiros cantemus et armis, Quorum praecipue ductu uictoria gentis Constitit Hebreae et palmae decora alta cupitae. 80 Dauid Me primum uoluit summi clementia regis In numero residere trium uirtute priorum. Corporis et mentis uires mihi praestitit ille, Illius hoc donum est, illi sit gloria laudis Ista meae semper, cuius sunt omnia munus. 85 Eius ope adiuti pugnantum corpora contra Octingenta uirum congressu uicimus uno. Iesbanus Iesbanus laudis dignus mercede secundae, Ahamo genitore satus uictorque phalangis Ter centum primo fusorum Marte uirorum. 90 Eleazar Hunc Eleazarus sequitur, qui sanguine iunctus Illi et laude fuit. Nam magno natus Ahabo, Iesbani patruo, confertos irruit hostes Hos illos feriens, sternebat corpora ferro Obuia quaeque uirum, donec tot caedibus actis 95 Lassatus rediit uictor peperitque salutem Iam uictae plebi, quosque ante coegerat horror Vertere terga fuga, redierunt atque peremptae Exuuias turmae tuti laetique tulere. Semmas Post illum Semmas Ararites, filius Aggae, 100 Laudetur, quoniam sociis fugientibus ille Castra Palestinae nisuque animoque feroci Irrumpens gentis, uallos deiecit et hostem Compulit ense furens decaedere protinus aruo, In quo tunc paruae lentis sata laeta uirebant, 105 Iamque suos uictos hic solus uincere fecit. Soli tres isti facinus memorabile semper Aedere sunt ausi: Quum uertice rupis Odolae Ipse cohorsque simul sederemus, ualle propinqua Castra Palestinae gentis firmata manebant. 110 Me uexare sitis coepit, 'Quis deferet' inquam 'Bethlemo e puteo dulcis mihi pocula lymphae?' Clauserat hostis iter, nusquam uia tuta patebat. Audax ergo trium manus haec mucrone corusco Dispescens medias acies transiuit et undam 115 Attulit ex illo, quo dixi, fonte bibendam Porrexitque mihi. Memet reprendere coepi, Quod tam praestantes in aperta pericula passus Ire uiros fuerim. 'Nunquid potabimus' inquam 'Sanguineum laticem, uitae discrimine partum? 120 Abstinui potu delataque pocula libo Caelicolum regi. Coepit minus esse molesta Ipsa sitis, gaudente animo uirtute uirorum, Quorum nulla quidem reticebunt saecula laudem. Praeterea reliqui fortes certamine belli 125 Cantandi occurrunt, tribus his sed laude minores: Ioab Saruiades nostri dux agminis ipse Ioabus Bellator robustus erat, qui saepius istam Hostibus euictis gaudens remeauit ad urbem. Sed quia fraude suos astuque peremit amicos, 130 Corrupit laudis uitii foetore decorem. Abisas Illo igitur maior censendus frater Abisas, Qui quondam forti uibrans hastile lacerto Hostilem fudit cuneum strauitque trecentos. Banaias Et tu Ioiadae, Banaias, uiuida proles, 135 Tu Moabitarum geminos, acerrima quorum Vis erat, audaci potuisti uincere pugna. Tu cum terribili solus certasse leone In foueam saliens, in quam delapsus et ille Forte fuit, uictorque fera rediisse perempta 140 Diceris. O uires animis praestantibus aequas! Tu post haec hominem procero corpore, Nili Ad ripas genitum, nodosae robore clauae Aggressus, gladio, quem tunc sua dextra gerebat, Extorto feriens, uitam illi atque arma tulisti. 145 Reliqui XXX Restant praeterea post hos memoranda uirorum Nomina ter denum, quorum promptissima bello Semper dextra fuit: frater sociusque Ioabi Asahel atque illi cognato iure propinquus Eleanan magnus, magnus quoque nomine Semma, 150 Finibus ex Araris. Quibus annumeremus Elicham, Arodia de gente satum, de Phaltibus Ellen, Hiramum Thecuae clarum natalibus urbis Atque Abiezerum cognominis Anathotitem. Isatheum post hos notum uirtute Mobonam, 155 Ahoia Salmona simul regione creatum, Quos quoque Machareus comitetur Nethophatites Et cum fratre suo pariter censendus Elepho Ribaides Ithais cumque illo Pharatonites Banais ingenti uirtute et corpore paruo. 160 Heldaus a torrente Gaa, simul Arbachites Albiadon dictus, Beronites Asamonetus, Heliab Albonius cumque his referendus et ipse Orodius Semmas. Chaias simul Arothites Et simul Elipheleth, proles generosa parentis 165 Asbai. Post hos Gelonites acer Helias, Essatus pariter, Carmeli montis alumnus, Farrais Arbites, Igais, confinia Sobae Quo genito gaudent, et Gadda natus in urbe Bonnius et Selech, cultor regionis Amonae, 170 Naraisque, ducem gestans post arma Ioabum, Hiras et Gareb, terrae Chiatritidis ambo, Aetheusque meis lachrymis deflendus Vrias." Talia commemorans clarorum gesta uirorum Clarorumque minus rex Dauid nomina tantum 175 Fortes in fide Enumerans, signat Christi uexilla sequentum Esse duas acies. Primi mage fortibus armis Pugnantes superant uafri Cacodemonis artes Perfecti Affectusque malos, quos uitae blanda uoluptas Suggerit humanae. Nam paupertatis amore 180 Omne facultatum studium curamque relinquunt, Corporis et casti uoto consortia uitant Diuersi sexus, ipsa et connubia temnunt. Victa cupido illis terreni languet honoris Sub pedibusque iacet, sancti quia subdere malunt 185 Seruitii sua colla iugo quam sceptra tenere Terrarumque simul toti dominarier orbi. Nonne igitur mundum tibi iam uicisse uidentur, Quando cupidinibus, quarum quoque sub iuga reges Ire solent, uictis ducunt ex hoste triumphos 190 Ascenduntque hilares non ad Capitolia curru Caesareo, quae longa potest uastare uetustas, Erruere hostilis furor et consummere flamma, Sed gradibus uerae uirtutis ad alta beatum Regna, quibus uis nulla quidem nocitura timetur, 195 Nec finem positura dies, quae plena bonorum Semper erunt penitusque malis obnoxia nullis? Illis sancte actae perstant rata praemia uitae, Caelestis domini nutu firmata perenni, Quae superant linguae fatus quorumque decorem 200 Vis nulla humanae potis est comprendere mentis. Illuc fida cohors omnis compellitur. At non Est eadem cunctis merces. Vt lumina caeli Diuerso fulgore nitent, sic praemia iustos Non aequata manent, quoniam maiora merentur 205 Quos mage commendat uitae superata cupido Mollius utendae. Tamen est et turba beatum Minus perfecti Et felix uulgus, quorum quia gesta tacentur Non ideo exclusos caelesti credimus aula, Sed legis plene seruatae dona mereri, 210 Coniugii dum iura colunt foedusque pudici, Dum formare suos diuino dogmate natos Soliciti curant, dum castigare suorum Nil errata timent, miseros solantur et idem Sancta dei toto dum iussa facessere nisu 215 Contendunt et lege suos componere mores, Nulli odium serunt, offensas denique censent Velle referre nefas, uitiis seruire recusant Virtutique student, quanuis non illa capessant Exequata polo perfectae culmina uitae. 220 nota Sed, puto, nulli hominum mortali in corpore mores Esse adeo exacti possunt, quin labe notentur Comparatio Interdum culpae. Leuato lucida ferro Arma squalent tactu, candentia uela uapore Pulueris aut fumi, rursum polita priorem 225 Accipiunt uultum, sic iusti uita cadendo Non perimit iusti nomen meritumue bonorum Ante peractorum. Nam protinus ille relicta Surgit humo tollitque suum de puluere corpus Efficiturque magis post nota pericula cautus. 230 Dauid Hinc etiam Dauid, quanuis uirtutibus ingens Et pietate foret, peccasse aliquando refertur, Sed semper fecisse satis pro crimine fusis Ante deum lachrymis culpamque leuasse dolore. Numerare iubet populum Nunc quoque subuersus tumidae tentigine mentis 235 Atque supercilio laudis per uana cupitae, Partes regni omnes iussit peragrare Ioabum, Vt numeret populos a Dani fontibus usque Bersabae fines, perlustrans omnia late Oppida cum uicis hominum non indiga cultu, 240 Scilicet ut pateat, quam multis milibus unus Imperet et quanti pariter sua iussa facessant. Ast animum dictis aduertens ipse Ioabus Deque animi fastu noscens ea uerba uenire, Hoc salubre et prudens responsum reddidit illi: 245 Ioabus ad Dauidem "Augeat innumeris tua gentibus, optime princeps, Regna deus tribuatque tibi felicius aeuum Quam tua uota petunt! Quorsum tamen ista cupido Irrepsit menti? Quid enim numerare necesse est Tot coetus hominum sedatis undique bellis? 250 Nonne istud fiet captatio laudis inanis, Ira digna dei?" Frustra decreta Ioabus Inconsulta sui nisus dissoluere regis, Mandatis paret comitatusque agmine magno Transit Iordanem, transit uallem quoque Gaddam, 255 Vrbis Aroerae non longe a sede iacentem, Pazerosque adiit campos montisque Galadi Oppida lustrauit. Protentis passibus ultra Per loca Sydoniis Tyriisque propinqua uagatus, Venit ad Aetheos campos Chananeaque regna 260 Australemque plagam et Bersabae circuit oras. Donec cunctarum tribuum loca singula lustrat Enumeratque uiros, nouies repleuerat orbem Luna suum, nouies argentea lampade terras Lustrarat, bis dena dies processerat ultra. 265 Tum demum Solymas rebus rediere peractis. Nomina per multas porrexit scripta papyros Iesseidae regi ductor numeranda Ioabus. Israhelitarum bello matura iuuentus Robustique uiri, numerus quorum inde repertus 270 Millia mille fuit cum centum milibus una Et quingenta, tribus post illos milia Iudae. Beniamina cohors turbae subducitur isti Gensque Leuitarum sacris arisque dicata. Pertransisse quidem numerum tunc fertur eorum 275 Improba pertesus Dauidis iussa Ioabus Et posuisse minus quam quod numeratio plena Sufficeret plenusque daret tunc calculus illi. Nomina quum legeret reuolutis scripta libellis Tam grandis numeri, sensit se mente proterua 280 Iussisse hoc Dauid. Delicti conscius ergo Protinus has moesto profudit pectore uoces: Dauid peccati conscius poscit ueniam "Peccaui, fateor, tibi, mundi maxime rector, Praesenti hoc facto. Doleo peccasse rogoque, Stulticiis ignosce meis errataque flenti 285 Da ueniam, dignare scelus dimittere fasso." Talibus orabat tendens ad sydera palmas, Ora lauans lachrymis, quum tandem uenit ad illum Gad propheta Gaddus, iussa dei portans crudelia, uates: "Ecce trium tibi, rex, diuino numine rerum 290 Optio proposita est, crimen populique tuumque Vt purgetur,siue annos improba septem Duratura fames dabitur, seu durius hostes Vrgentes tua terga suis patiere sarissis Mensibus ipse tribus, seu morbus pestifer isti 295 Incumbet regno et ternis mors saeua diebus Sanguineo caedet mortalia membra flagello. Ellige quod mauis uel quod minus esse uidetur Acre malum, summi sic stat sententia regis. Ellige, ne differ, qui me tibi misit, ut illi 300 Iam responsa feram." Demisso flebilis ore Dauid Dauid ait: "Quo me nunc uertam, nescio, uel quid Optem, Gadde, prius, tam sunt heu tristia cuncta! Ne tamen infidae gentes gaudere fidelis Caede queant populi, ne sese Aegyptia tellus 305 Iactare, huc fruges nobis si miserit ullas, Nos totum debere simul, quod uiuimus, illi, Meque meosque omnes malo submittere dextrae Caelestis domini, cuius miseratio multa Et facilis pietas et iam placabilis ira. 310 Hic nos percutiat, nobis medeatur hic idem!" Pestilentia Vix ea finierat, quum uis teterrima morbi Grassari in populos uacuareque ciuibus urbes, Stagna suis nautis coepit camposque colonis. Comparatio Sternuntur miseri, ueluti succisa securi 315 Frondea silua cadit, flammis fomenta datura, Siue rates pelago, domibus seu tigna futuris. Atra lues nulli prorsus parcebat, in omnem Aetatem sexumque simul furibunda ruebat. Planctus ubique sonat tristisque ululatus ubique. 320 Funere nulla suo caruit domus. Orba parentem Turba gemit, genitor priuatus prole reclamat Contra fata dei, quod non decessit alumnos Grandior ante suos. Natis orbata capillos Dilacerat mater, secat unguibus ora cruentis, 325 Verberat et pugnis pectus similisque furenti Intento clamore tonat, dum nomine quenque Inuocat extinctum, dum pignora muta loquellis Affatur uanis uitamque in morte requirit. Ingemit infelix fratrem soror, ille sororem 330 Effert cum lachrymis. Tumulo qui condere portant Corpora, mox eodem fracti langore peribant Perque uias passim aegri defunctique iacebant. Defecere manus, tam multa cadauera terrae Reddere quae possent scrobibusque inferre cauatis. 335 Hoc tanto exitio longe lateque uagato Per regni fines, per gentis tecta superbae, Millia dena hominum septem consumpta feruntur A Sole exorto, donec sua conderet ora Deuexo fugiens supter maris aequora curru. 340 Atque haec tanta fuit tam paruo tempore clades Facta uirum casu morbi et numinis ira. Rexque patresque simul cilicino tegmine operti Deiectique solo lachrymis precibusque uacabant, Quando leuans oculos Dauid moerore grauatos 345 Territus horrendo uisu est: demissus ab alto Dauidi appparuit angelus Angelus eductum uibrabat flammeus ensem, A terra pendens bis denis altior ulnis In Solymasque minax saeuos protenderat ictus. Tunc igitur Dauid gelido perculsa pauore 350 Corda gerens, tales trepido dabat ore loquellas: Dauidis preces "Desinat ira, precor! Saeuum compesce furorem In populum, rex magne, tuum. Dic, cuspis acuta Angelicusque calibs aduersus meque meamque Saeuiat usque domum. Tua solus numina laesi, 355 Solus perpetiar mala talia. Cesset ab istis, Quorum simplicitas muti gregis instar habetur, Cesset ab his gladius, cesset!" Nec plura locutus Ore petit terram prono pauidusque tremiscit, Comparatio Non secus ac ualidis qui tempestatibus actus 360 Dimittit regimen puppis tacitusque moratur Horrisonos inter fremitus extrema minantes, Expectans, donec tumido ratis obruta fluctu Subsidat penitus, pereat simul ipse sub undis. Iam desperabat tantos finire labores 365 Ante diem Dauid precibusque instare pigebat, Propositi nisi quum uenisset temporis hora. Sed deus omnipotens miseratus funera plebis Israhelitanae, Solymas ne caederet ultra, Ensifero iubet ipse suo, saeuire parato, 370 Donec terna dies transiret. Nanque statutum Vindictae sic tempus erat, nisi mulcta dolore Compensanda foret sub lucis tempore primae Delictum lugente reo. Peccata merebant nota Supplicium tridui, sed poenam temperat omnem 375 Pro male commissis dolor acer sponte receptus. Praeterea pietas Dauidis tanta mereri Quid iam non potuit, populum qui morte suorum Atque sua cupiit dira de labe redemptum? Ad Dauida die properans accessit in illo 380 Gad ad regem Fatidicus Gaddus dixitque: "Altare dicandum Pone deo. Locus altari decernitur isti Hospitis Arreunae breuis area Iebusei." Exurgit Dauid placando numine laetus Arreuna Et loca nota petit. Cernens Arreuna uenire 385 Tunc Dauida, nimis secum miratur et illi Pergit in aduersum. Propior iam factus adorat Submittitque caput "Salue, clarissime regum Quis te casus" ait "compellit uisere serui Tecta tui? Tali quis me dignatur honore, 390 Vt merear paruo tam magni nominis archon Excipere hospitio? Non hoc sine numine summi Euenisse dei mihi donum credere par est." Dauid ad Arreunam Respondit Dauid: "Virtus me non mea magnum, Sed multa aeterni fecit clementia regis. 395 Cui certe ut statuam candentis marmoris aram, Est mercanda tui modo nobis area campi. Atque ideo nunc ipse tuos, Arreuna, penates Accessi cupiens haec illi reddere uota, Pestifer ut cesset placato numine morbus." 400 Respondet Ille sub hoc: "O rex, nulla mercede petitum Accipe ponendis sacris altaribus agrum Et positis offer poscentia munera pacem. Ecce boues etiam gratis tibi soluo iugales, Do stiuam, burim, temonem: suscipe aratri 405 Instrumenta mei, ne desit uictima neue Ligna focis, rebusque tui, rex, utere serui!" Dauid Rursum rex inquit: "Nequaquam talia gratis Accipiam! Proprio placandum munere numen, Et non sponte dato restat mihi." Dixit et illi 410 Quinquaginta dari signata numismata siclos Pro mercede boum, sed plus pro iugere campi Iussit et extructa quadrati marmoris ara Sacra offerre deo coepit ueniamque precari, Fila mouere lyrae et modulatos dicere cantus. 415 Placatum numen depulsa nube malorum Iam claro Hebreas spectabat lumine terras. Ille aetate grauis fractusque senilibus annis Sustentata leui gestabat membra bacillo. Frigidus atque tremens. Nulla ratione calere 420 Quum posset, medicis placuit debere requiri Florentem tenera uiridique aetate puellam, Quae cum rege cubet. Quibus addita cura negoci Huius erat, primae gaudentem flore iuuentae Abisac Vultusque ante alias Abisacam orisque decore 425 Praestantem ueterisque satam intra moenia Sunae Adducunt regi. Frigentia membra tepebant Fomento tali lecto recubantis in uno. Et licet illius strictis amplexibus usus Tota nocte foret, Veneris tamen acta refugit 430 Illicitosque animi motus; constantia tanta Iam senioris erat. Sic multum protulit aeui, Sic usque extremos uiuendo uenit ad annos.

<Liber XIIII>

ARGVMENTVM

Regum lib. III, cap. I. Adonias, Dauidis filius ex Agila, appetiit regnum. Bersabe coram rege queritur quod Adonias regnet, quum ipse iurauerit Salomonem post se regnaturum. Salomon igitur iussu Dauidis ungitur in regem et in solio collocatur. Qui cum Adonia erant, territi fugerunt. Adonias ad tabernaculum confugiens impetrat ueniam, egressus Salomonem adorat. II. Dauid moriens dat praecepta Salomoni: ut deum colat, ut in Ioabum animaduertat, qui in pace duos principes: Abnerum et Amasam interemerat, ut Semeum, maledicum et seditiosum hominem, metu poenae compescat, peccantem puniat, ut Berzelai filios charos habeat, optime de se meritos. Obiit et sepultus est in arce Syon. Regnauit annos XL: in Hebron VII, Hierosolymis XXXIII.

Adonias appetit regnum Vidit Adonias, Agita de coniuge natus Dauidi, multa confectum aetate parentem Ad metam duxisse suae curricula uitae, Et mente elatus regnique cupidine captus 5 Aedificat currus, equitum peditumque cateruam Comparat et iussit, se iam pro rege salutent. Praecipui fuerant illius signa secuti Militiae princeps dimisso rege Ioabus Atque Abiatharus pura cum ueste sacerdos. 10 At uero fidei sanctae mentisque probatae Inuenti, firmata quibus sententia mansit, Ab Dauide suo nunquam discedere rege: Banaias, Sadoch Ioiada natus Banaias atque Sadochus Nathanus Flamen cumque illo uates Nathanus et ipsi, 15 Celethi, Phelethi Nomine Celethos quos dicunt atque Phelethos, Noti Marte uiri belloque experta iuuentus Partis regis erant. Fonti uicina Rogello Stabat acuta silex: Zeletham nomine dicunt. Hanc prope Adonias sacris de more litatis 20 Conuenire iubet Dauidis germina fratres Atque tribus Iudae partem sociosque patrandi Audacis facti, cuius manifesta cucurrit Suspicio. Quoniam, quos nouerat esse fideles Dauidi, piguit tunc illos uelle uocare, 25 Hoc est Nathanum Sadochumque et Banaiam Atque ipsum, promissa patris quem sceptra manebant, Bersaba genitum Salomonem, et caetera fidae Pectora militiae. Salomonis matre uocata Nathanus uates scelus hoc et facta nefanda 30 Nathan ad Bersabam Detestatus ait: "Num te, Bersaba, latere Debet, Adonias quid iam molitur? En ipse Regnat, et est facti talis mens inscia regis. Consiliis nunc usa meis i, dicito regi: 'O rex, uiue diu! Num te iurasse pigebit 35 Ancillae quandoque tuae Salomona futurum, Quem tibi progenui, tua iam post funera regem? Regnat Adonias.' Te sic cum rege loquentem Adueniens sermone meo uerbisque iuuabo." Aeger erat senio Dauid lectoque iacenti, 40 Quicquid opus fuerat, solers Abisaca ferebat. Venit Bersabe regisque ingressa cubile, Inclinat submissa caput. Rex coniuge uisa, Quid uellet, rogat ipse prior. Cui protinus illa Bersabe ad regem Sic est orsa loqui: "Regum sanctissime, salue, 45 Cuius ueridico rerum certissima quaeque Ore fluunt falsique nihil depromitur unquam. Per caeleste mihi iurasti numen, et istud Mente gero memori, quum te decaedere terris Fata uolent, regni quod sit recturus habenas 50 Et solio Salomon post te sessurus in alto. Promissum turbare tuum pactumque fidele Ausus, Adonias regnat. Tu nescius horum, Quae nunc te uiuo fiunt. Mactauit opimos Ecce boues ouiumque gregem fratresque uocauit 55 Militiaeque ducem praecepit adesse Ioabum Atque Abiatharum. Spreuit Salomona superbus Ille tuum pariterque meum spretumque reliquit. Ergo tuo post te sceptro potietur et idem Nos tua proiectos longe de sede repellet?" 60 Nondum cessarant Bersabes uerba loquentis, Nathan Quando Nathanus captato tempore uates Affuit ad limen ueniens portamque cubilis. Hoc referunt regi iussusque intrare propheta Venit et ad terram Dauidem pronus adorat: 65 "Aeternum, rex, uiue," inquit "cui summa potestas Israhelitani populi data munere magni Et firmata dei est. Nunquid tua iussa secutus Regnat Adonias? Nunquid concesseris illi Sceptra uolens soliumque tuum? Nam tempore in isto 70 Mactauit pingues uitulos ouiumque bidentum Veruecumque gregem, mensis epulisque paratis Iussit adesse suos lauta ad conuiuia fratres Egregiosque uiros, curandis Abiatharum Addictum sacris bellatoremque Ioabum. 75 Vescentum uox illa fuit: Rex omnibus unus Praesit Adonias! Quos fidos esse sciebat Ipse tibi, cauit tales ad sacra uocare: Ioiada genitum Banaiam meque tuumque Sadochum, cui sunt adolenda altaria curae, 80 Atque abs te genitum Salomonem. Talia forsan Permissu sunt acta tuo, nec dicere nobis, Rex, tibi cura fuit, quem post te sceptra tenere Decernas regni solioque sedere superbo." Haec ubi dicta dedit Nathanus, protinus ille 85 Imperat acciri Bersaben. Caesserat ipsa Hinc etenim, fieret quo libera copia fandi Nathano, quicquid uellet. Coramque uocata Astitit atque ipsi respondit talia Dauid: Rex ad Bersaben "Nil dubites, Bersaba, modo! Tibi numina testor 90 Sancta dei, qui me tandem seruauit ab omni Sorte mali seruumque suum miseratus et urbem Erruit aduersis, sicut Salomona futurum Post mea fata tibi regem dominumque spopondi Astrinxique fidem iurans, sic fiet in ista 95 Te spectante die." Submisso uertice grates Egit Bersabe et Dauidi saecula multa Optauit uitae. Rex inde repente uocatis Principibus Nathano et Sadocho et Banaia Dauid "Ite," inquit "nostram uobis adiungite gentem 100 Et super instratam phalerato tegmine mulam Ponentes Salomona meum, deducite laeti Ad Gyonis fontes, et tu, Sadoche sacerdos, Tu, Nathane, simul, uenturi conscie fati, Vngite uos illum diuino chrismate regem, 105 Increpitate tubis hilares et dicite: 'Viuat, Viuat rex Salomon!' Quem rursum moenibus istis Reddite et in solio nostro residere iubete, Vt pro me regnet sceptroque innixus eburno Israhelitanam gentem regat, imperet unus 110 Omnibus, unius simul omnes iussa facessant." His illi auditis, "Animo" dixere "libenti Paremus tibi, rex. Firmet tua dicta supernum Numen et ipse deus, qui te seruare periclis Consuerat fortesque tibi qui subdidit hostes, 115 Ipse tuum Salomona iuuet, sublimius illum Euehat euexit quam te, quem fama per orbem Concelebrat uirtusque super quem sydera tollit." Nec mora, tres isti collecto milite pergunt, In medio Salomon dorso supereminet alto 120 Compositus mulae, magna glomerante caterua. Aequora permensi celeri siluestria cursu, Ad Gyonis leni labentes agmine lymphas Perueniunt. Salomon pecoris frenauit equini Gressum desiliens circumque stetere manipli, 125 Sanctaque Sadochus sumens unguenta sacerdos, SALOMON REX Bersaba genitrice satum Salomona perunxit. Ille magis gratum spirauit inunctus odorem Sacra unctio Quam succi, quos iactat Arabs Babylonque superba Assyriumque solum. Non sic opobalsama fragrant, 130 Non nardus, non myrrha simul, non thura Sabeis Lecta iugis. Etenim superant diapasmata sacra Vnguenti genus omne suo dulcore prophani. Sacrato Salomone cauae clangore canoro Intonuere tubae, psalmos cecinere Leuitae 135 Belligerique uiri laetas ad sydera uoces Iactarunt pariter: "Salomon regnator in omnes Aspirante deo uiuat feliciter annos!" Ille hinc principibus Solymas comitatus abibat, Omnis post illum populi pia cantica coetus 140 Vocibus elatis aedunt et cymbala pulsant. Pars bifores calamos buccis spirantibus inflant Et pars fila lyrae plectro radente cientes In uarios rumpunt sonitus, uulgaria turba Verbere multiplici Berecinthia tympana tundunt. 145 Hinc reboant siluae, colles clamore resultant Et rupes egressa cauas simul assonat eccho. Vrbana intrarunt cum tali tecta triumpho. Sensit Adonias, cuncti sensere tumultum Conuiuae. Fuerant lecti mensaeque remotae. 150 Inde Ioabus ait: "Quorsum nunc clamor in urbe Ille uirum clangorque tubae? Quidnam ista requirit Laetitiae species?" Nec adhuc cessauerat ipse Velle loqui, nunc hoc, nunc illud mente uolutans, Ecce Ionathanus, sacri puer Abiathari, 155 A Solymis ueniens illuc accessit, et ipsi Adonias Dixit Adonias: "Huc adsis, sancte Leuita, Nuncius esto boni, felicis et omine sortis Consolare tuos, quando fortuna secundo Successu mea uota fouet." Respondit at ille: 160 Ionathan "Fallit, Adonia, tua te spes, optime, fallit, Aduersa est fortuna tibi. Salomona locauit In solio Dauid. Sadochus quippe sacerdos Et Nathanus eum uates ad Gyona ductum Vnguine sacrarunt sancto regemque uocarunt 165 Ingressique urbem solio statuere paterno. Laetitia incessit populos. Peruenit ad aures, Credo, etiam uestras sonitus clangorque tubarum Atque hominum clamor. Primatum coetus adorat Innixum sceptro. Gaudens post talia grates 170 Dauid agit superum regi, pro munere magno Accipiens, hodie quod uiuens uiderit illum In sedem sedisse suam regisque tulisse Insigne et populi plausum meruisse fauentis." Haec illo dicente palam conterrita mens est 175 Cunctorum gelidusque pauor praecordia pressit. Auertunt sese taciti diuersa petentes Effugia, ut tutum iam tum sibi quisque putabat. Comparatio Non secus atque acies, quum bello fracta refugit, Spargit se campo: proiectis ocius armis 180 Praecipites currunt, illi montana capessunt, Hi latebras siluae, compendia nota uiarum Arripiunt alii, breuior qua cursus ad arcem, Tutior aut callis pateat. Sic omnibus istis Contigit, et quem laeta modo ad conuiuia regem 185 Vnanimes fecere sibi, pulsante relinquunt Corda metu, obliti fidei iurisque sacrati. Adonias Solus Adonias, quo se conuertat, ab omni Iam spe depositus, nescit pactoque suorum Deceptus pariter. Tandem tentoria sacra 190 Irruit et cornu stantis complectitur arae. Illic ille quidem iam tali tutus asyllo Exposcit ueniam. Quanto nunc tutius esse Confugium debent nobis iam sanguine Christi Templa sacrata pio, pecudum si sparsa cruore 195 Confugium ad ecclesiam Tutata est hominem manifesti criminis ara? Non quod praestari debet fauor ullus iniquis, Sed quod multa locis danda est reuerentia sacris, Nec uiolenta manus templis adhibenda dicatis, Sponte repurgando sceleri, non caede luendo. 200 Nuncius ad regem sic est Salomona locutus: Adonias poscit ueniam "Fugit Adonias arcae ad tentoria sacrae Atque altare tenens ueniam uitamque precatur Et rogat, ut regni crimen dignere cupiti Condonare sibi, si te simul ulla cupido 205 Regnandi tenuit, quum nondum sceptra teneres." Respondit Salomon: "Si post haec nulla dolosae Crimina molitur mentis, promittimus illi Omnia tuta quidem; uiuat formidinis expers Securusque mali. Sin quicquam fecerit ultra 210 Supplicio dignum, referet pro crimine poenam." Promissis istis fidens arasque relinquens, Venit Adonias et fratrem frater adorat. Pro uenia grates egit, seruire paratum Sese illi dixit, cui fata sedere dedissent 215 Regali in solio et populo dare iura uolenti. Ast illi Salomon "Rebus praestare necesse est, Quod spondes uerbis." inquit "si praemia ferre Pro meritis cupias dignosque acquirere honores." Vesper His dictis Agita natus, iam sole cadente Consuetasque uices fuscis caedente tenebris, 220 Rege salutato sua se sub tecta recaepit. Dauidis de Christo uaticinia Dauid uicinus fini mortique propinquus, Terrenae fecis iam expers liberque futurus, Caelesti magis atque magis fulgere fauore Coepit diuinumque piis componere carmen 225 Vocibus aggressus, psalmos cantauit et hymnos. Et uentura nouae prospectans tempora legis, Omnia de Christo praedixit in orbe futura: Christi mysteria Vt caelo genitus, terra generandus in ista Virgineo partu, genitor foret ipse salutis 230 Humanae, Hebreos inter uicturus, at ipsis Ignotus, plebi noscendus uana colenti Falsorum simulachra deum, quibus omnibus ultro Abiectis, ad pura sui baptismata Christi Concurrent pariter dominumque deumque uocabunt, 235 Quem stabulo genitum nudumque et rebus egenum Eoi proceres thus, myrrham aurumque ferentes Ore colent prono delataque munera tradent. Cuius in aduentu leges ritusque uetusti Obliterari habeant, luci caedentibus umbris 240 Expediet surdis aures, uestigia claudis, Donabit caecis uisum mutisque loquellam Et solo lepram uerbo morbosque repellet. Quodque magis mirum fiet, iam morte solutis Restituet uitam rursumque animata resurgent 245 Corpora, diuinas hominis testantia uires. At neque tam miris gens impia credula gestis, Inuidiae stimulis agitata, insurget in illum. Criminis insontem damnabit, uincula collo Iniiciet sacro, conuitia congeret illi 250 Et sputa et colaphos nudataque membra flagellis Pertundet spinisque caput compunget acutis Affixumque cruci suspendet, pocula felis Faucibus apponet sitientis, cuspide pectus Transadiget dominumque pium per saeua peremptum 255 Supplicia angusto condent claudentque sepulchro. Sed pro multorum qui talem ferre salute Adueniet mortem, postquam monstrabit in istis Esse hominem uerum sese, testabitur inde Esse deum uerum: clauso qui nempe sepulchro 260 Exibit uiuus, uiuum lux tertia cernet Ostendetque suis. Ipsos solatus abibit, Angelico comitante choro, laetantibus astris, Ad cunctis repleta bonis caelestia regna Sydereamque domum, lucis loca clara perennis. 265 Inde iterum ueniet, circumdatus agmine multo Spirituum coetuque patrum uatumque piorum. Quos quoque discipulos sibi legerat ipse magister Et quos poenarum fecit patientia regno Aetherio dignos et qui, sua iussa secuti, 270 Inter sanctorum meruerunt agmina poni. Omnes circa illum stabunt infraque supraque, In dextrum leuumque latus cum lumine multo. Ille super niuea sublimis nube sedebit, Maiestate potens, patria uirtute uerendus, 275 Numine conspicuus, terrarum ut iudicet orbem. Completo arbitrio iustos ad sydera ducet, Iniustum prauumque genus sub Tartara mittet. Talia diuino cantauit carmine Dauid Inque suis psalmis nobis cantanda reliquit. 280 Illic perlegitur quicquid uenisse fatemur, Quicquid uenturum postremo creditur aeuo, Tam certo euentu, sanctis ut et ipse prophetis Asscribi mereat, trino iam dignus honore: Dauid bellator, rex, propheta Belliger inuictus, regum rex optimus, idem 285 Veridicus uates. — Postquam sentire supremum Coepit adesse diem membrisque incumbere mortem Affectis senio, Salomoni sancta uocato Sic orsus mandata dabat uerbisque docebat: "Natorum Salomon charissime nate meorum 290 Vltimus ecce meae consumpto tempore uitae Iste dies agitur neque me decedere fas est, Si non ante tibi iam nostra in sede locato Expediam monitus, quos serues. Accipe tandem Quae nunc praecipio et memori tibi mente teneto! 295 Dat praecepta Salomoni Iussa dei primum tibi cuncta capessere curae Sit uolo, diuinae legi parere memento. Consulere hanc studeas, fuerint seu sacra ferenda Grata deo, fuerint dubiae seu iurgia litis Arbitrio tollenda tuo. Committere noli, 300 Committi quod iure nequit nec legibus aequis. Promissis confide dei, nil uerius unquam Esse putes illo, quod sancti numinis ore Noueris emissum. Si sic moderabere uitae Ipse tuae sicque ipse tuos componere mores 305 Contendes, promissa deus rata stare iubebit, Quae tribuit dicens: 'Si recto tramite uitae Ire tuos natos uerumque fouere iuuabit Tota animi et mentis uirtute, paterna dabuntur Sceptra illis generique tuo prolique tuorum 310 Perpetuo gaudere throno concessa potestas, Dauid, erit.' Conare igitur, nequando querantur, Mi Salomon, nostri de conditione nepotes In te finita, si talia foedera franges Et pia scita dei uitio dominante repelles. 315 Ergo memor legis cura punire nocentes Et seruare pios. Causas examine iusto Ioab Perpendas semper. Facinus crudele Ioabi Nosti, credo, satis, fuerit quam perfidus ille Israhelitanae geminis ductoribus alae: 320 Alloquio miti et uultu simulante fidelem Ambobus nutum decaeptos perdidit ictu Mucronis duri, qui tunc sub ueste latebat. Hinc uelut ille ducum tranquilla in pace cruorem Fundere non timuit, sic idem sanguine poenas 325 Fac luat atque imas Herebi descendat ad umbras. Semeus Est etiam Semeus, Geminina stirpe superbus, Qui me sacrilego laesit temerarius ore, Probra uomens, maledicta tonans, conuitia fundens, Quando iter arripui Castrorum moenia uersus. 330 Talia dimittas, quoniam Iordanis ad amnem Occurrit supplex nobis ueniamque precanti Ignoui crimen. Sed quid, rogo, moribus istis Ignouisse iuuat? Freno compesce pauoris Dissidiis assuetum animum turbasque cientem. 335 Imperio parere tuo si desinet, illum Dede neci, multos male ne contaminet unus. At bene de nobis meritis est gratia multa nota Persoluenda fide. Quum sit culpabile cunctis Accepti ex aliis memorem non esse fauoris, 340 Tum dominis id turpe magis foedumque putatur. Nam qui plura queunt, debent quoque plura referre Multo quam accipiunt. Natos tibi Berzelai Nunc Galladitis commendo. Semper in aula Fac illos habitare tua mensamque sedere 345 Ante tuam semper. Socii comitesque fuere Hi mihi, quum fugerem Absalonis tela furentis, Fratris tela tui. Magno se offerre periclo Sunt ausi mecumque fide mansere perenni. Praeterea terrae dominator et aetheris alti 350 Vt templum condat Te sibi condendi lato fundamine templi Deligit autorem. Tali te donat honore, Quum sis pacis amans, non me, quia bella gerendo Foedaui humano pollutam sanguine dextram. Fac opus eximium, tanto fac numine dignum, 355 Hic ubi parua sedet moles altaris in aruo Arreunae, dudum quod nostro est aere paratum. Ecce ego materiam summis de montibus omnis Collegi generis, cariem spernentia ligna: Aerias cedros, hebeni noua robora fusci 360 Fraxineasque trabes, ingentia marmora, multas Saxorum moles, auri argentique talenta Et ferri multos et multos aeris aceruos Fusaque de uario quam plurima uasa metallo. Illa sacrare deo facies temploque peracto 365 Atque adytis templi diuinam protinus arcam Induces, populi circumplaudente corona Et caua linigeris inflantibus aera ministris. Ipsam conueniet sanctis portare Leuitis, Sacra nefas aliis contingere. Diuidat ordo 370 Officia in cunctos: alii pia dogmata legum Expediant, alii diuinas carmine laudes Cantent, hi foribus praesint, custodia gazae Vasorumque illis detur. Solertia tali Cuncta gubernentur te praeside, nullus in aede 375 Vt locus errori reliquus sit, nullus in urbe. Sis felix, tua regna deus sublimet, ab armis Defendat, det pace frui, tibi proroget aeuum, Mittat et ex alto diuinae lumina mentis Sinceramque fidem, firmam stabilemque bonorum 380 Spem promissorum, feruentem semper amorem Religione sui, ut legem praeceptaque serues, Quae patribus Mosyque dedit; seruantibus ampla Accedet merces, transgressis poena parata est." Inde deo sese commendans atque supino 385 Dauid obiit Spectans ore polum, languentia1) membra tetendit Per thalami stratum tacitaque in morte quieuit. Regia magnifico celebrarunt funera luxu, Cum moerore graui plebis luctuque suorum. Arx Syon ubi sepultus Dauid Arx erat alta iugo montis fabricata Syonis 390 Illius munita manu laudique dicata, Vrbis praesidium Solymae: tunc cassa calore Ossa suo et propriis exutos sensibus artus Traiiciunt illo, liquidis et odoribus unctos Depositosque nouo tandem texere sepulchro. 395 Regnauit annos XL Lustra decem lustris regnans minus ille duobus, Hebronae septem sceptrum gestauerat annos, Tres et triginta sanctam translatus in urbem, Vrbem praecipuae longinqua per oppida famae, Sed mage Dauidis celebratam nomine regis. 400 Conclusio operis Hic operis longo deducti syrmate finis, Hic suspensa tholo sileat lyra. Diximus ecce Quicquid bella gerens et quicquid pace quiescens Egit Iesseides, quam fortis saeua ferendo Extitit et mitis fato meliore fruendo, 405 Quam cito commissum doluit scelus, impia passus Iurgia quam facilis dimittere tota roganti Saepe fuit quantaque deum pietate colebat. Talia facta uiri nullus decerpere liuor Nullaque saeclorum poterit delere uetustas. 410 Stabunt, Sole dies donec ueniente nitebit, Donec terra parens cum frugibus efferet herbas, Aera dum uolucres percurrent, aequora pisces. Virtutum meritis nunc felix ille suarum, Pro fragili regno stabili dominatur in aula 415 Conspicuus consorsque sui super aethera Christi. Haec mihi cantanti non doctus fauit Apollo, Non Helicon, non turba nouem celebrata sororum, Sed sacer aetheria delapsus spiritus arce Impleuit nostram diuino lumine mentem 420 Et uersu memorare dedit non ficta poetum Prodigia aut uarias hominum diuumque figuras, Sed quae nostra fides scriptis testata uetustis Hausit et arguto conata est promere cantu. Illi ego Spiritui pro tali munere grates 425 Semper agam sanctaque simul delatus ab aura Littus ad optatum subducta puppe quiescam.

FINIS


1) (laguentia Gt)