Euangelistarii Liber primus fidei.
De fide Deo pręstanda
. Caput I
Primus igitur sperandę beatitatis gradus fides est.
Credamus Deo,
credamus Dei Filio |
et quicquid Spiritu Sancto instructi diuini homines de iis quę non uidimus, nobis testati sunt, indubitatę credulitatis assensu suscipiamus.
Ut iacto rectę fidei fundamento |
cęteras quibus beata uita comparatur, uirtutes superędificare possimus
|
et de nobis dici queat:
Jo. 20.
Beati qui non uiderunt, et crediderunt!
Vnde etiam sacramentum corporis et sanguinis sui Dominus
sub panis uini-que specie instituit,
ut non quod cernimus |
neque quod tangimus,
sed quod credimus in terra adorantes,
hoc ipsum uidere in cęlo mereamur exultantes.
Et quoniam unus fidei nostrę finis est,
diuino frui conspectu,
consulens nobis ipse Saluator noster ait:
Mar. 1.
Penitemini et credite
Euangelio.
Tunc enim plurimum prodest Euangelii fides,
cum nos delictorum, quibus Deum homines-que offendimus, penitet .
Idem alibi pręcipit
dicens:
Mar. 10
Habete fidem Dei
.
qui fidem Dei habent,
hi non humanę solertię callide inuentis argute-que conclusis credunt,
sed soli ueritati diuinitus reuelatę firmiter adhęrent,
humanam doctrinam diuinę semper posthabentes.
Iccirco quidem et ad Samaritanam mulierem,
id est ad animam per fidem saluandam
ipse ueritatis magister Christus dixit:
Jo. 4.
crede mihi mulier
quasi diceret:
mihi crede qui Dei sapientia sum,
non philosophis qui humana sapiunt,
non poetis priscę fatuitatis scriptoribus, qui in deorum vix numeranda
multitudine delyrant .
neque Iudeis qui Trinitatem denegant | non intelligentes in una
simplici-que substantia personarum pluralitatem, quam et ipse sanctus
propheta Dauid uidit dicens:
ps. 109
Dixit Dominus Domino meo sede a dextris meis.
et alibi:
ps. 41
verbo Dei cęli firmati sunt |
et spiritu oris eius omnis uirtus eorum.
Quod si recte acciperent,
etiam in ueteribus Scripturis mysterium sanctę Trinitatis contineri
faterentur |
et nobiscum simul sentirent.
Crede mihi
inquit.
distantiam quidam faciunt |
inter credere Deo |
et credere in Deum ,
ut credere in Deum sit per fidem operari |
et eius cui credimus pręcepta exequi.
Hinc idem ait:
Joan. 6.
hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille
Prius tamen credimus,
deinde operi accingimur.
alterum sine altero nihil proficit ad salutem.
Cęterum fieri solet, ut ad sectę huius professionem accedentes
nonnihil suspensum animum primitus gerant,
deinde (si tamen dignoscendę ueritatis proposito hoc agunt) magis
illuminati |
nihil uerius esse existimant quam quod Sacrarum Litterarum monumentis contineri cognoscunt.
Qui ita in fide stabiliri cupiunt
(omnes autem cupere debent)
Deo supplicent |
et hominem illum imitentur, qui in Euangelio ait:
Mar. 9.
credo Domine adiuua incredulitatem meam.
Simul enim et credebat |
et quasi incredulus nutabat.
Et quoniam experimento iam didicerat |
suam credulitatem omnino infirmam esse et imbecillem,
nisi auxilio iuuetur diuino,
a Domino opem petiit,
ut perfectius crederet.
Porro qui iam de religione nihil dubitant,
continuo de Iudea ad montes transmigrare cupiunt,
ad altiora uirtutum culmina conscendere nituntur |
et credendo in Filium peruenire festinant ad Patrem |
ipso Filio dicente:
Jo. 12.
Qui credit in me,
non credit in me,
sed in eum qui misit me
.
Fide enim penetramus usque ad inuisibilia Dei.
Ne autem ipsum qui est missus, minus aliquid habere putares |
quam eum qui mittit,
rursum ait:
Jo. 14
creditis in Deum, et in me credite!
ęqualem se illi testatur,
dum eandem ipse de se fidem exigit, quę habetur de Deo Patre.
Cui sententię et illud dictum congruit:
Jo. 10.
Ego et Pater unum sumus;
non propter assumptam humanitatem, in qua minor sum Patre,
sed propter substantię unitatem, in qua illi ęqualis sum.
Cum ergo Patris et Filii et Spiritus Sancti unam eandem-que deitatem
confessi fuerimus,
consequens est, ut de ipsius Filii doctrina nihil hęsitemus.
Postquam autem omnes prorsus ambiguitatis tenebrę cordis latebras
excesserint,
Figurativan način
izražavanja.
tunc reliquum erit, ut nobis ad bene beate-que uiuendum et cupiditas
accendatur |
et detur facultas.
Quod quidem futurum pollicetur Dominus dicens:
Matth. 13
Qui habet, dabitur ei et habundabit .
hoc est, qui habet fidem,
merebitur gratiam |
et fructibus exuberabit uirtutum.
15
Sic et luxurioso prodigo-que filio,
post offensam ad patrem reuertenti petenti-que ueniam
non solum ignoscitur,
sed etiam datur stola, ut ueteri homine deposito nouum induat.
annulus in manu, ut iustitię operibus incumbat.
calciamenta in pedibus, ut ipse firmiter incedens |
aliis quoque se itineris, quo ad Christum peruenitur, ducem pręstet |
atque alios doceat, quod ipse prius et didicerit et fecerit.
Semper tamen meminerit |
ad fidei perfectionem non nisi Deo adiuuante se posse peruenire.
cum Saluator dicat:
Joan. 6.
Nemo potest uenire ad me, nisi Pater qui misit me, traxerit eum.
Illi ad Christum trahuntur,
qui trahi uolunt |
qui-que orant ut trahantur.
nemo saluatur inuitus.
Vt uelimus nostrum est,
ut autem uelimus et possimus, Dei est.
Joa. 7
Siquis sitit inquit,
ueniat ad me et bibat.
Sitiant igitur et esuriant iustitiam,
qui iustitię pabulo saturari uolunt |
et tunc demum ex abundantia cordis os loquetur.
Ipse enim subiungit dicens:
qui credit in me, sicut dicit Scriptura,
flumina de uentre eius fluent aquę uiuę.
quod exponens euangelista ait:
hoc autem dixit de Spiritu,
quem accepturi erant credentes in eum
.
Fidelis ergo Christianus ueritatis et intelligentię impletur Spiritu,
quo iam plenus saluberrimis uitę pręceptis incipit scaturire.
Minime quippe ociosi sunt,
qui diuino aguntur Spiritu.
Hic idem Christum Dominum in se manentem habet |
dicente illo:
Jo. 15.
manete in me,
et ego in uobis.
et rursum:
qui manet in me,
et ego in eo.
Quantum autem boni ex hoc consequamur ,
continuo declarat dicens:
hic fert fructum multum.
Ne quis tamen quicquam suę libertatis arbitrio magis |
quam gratię tribuat diuinę,
subiunxit:
quia sine me nihil potestis facere.
Itaque ut possimus,
ut ualeamus ad uitę melioris perfectioris-que
statum peruenire,
futuri ędificii fundamenta non alibi ponenda sunt |
quam supra firmissimam petram Christum ,
qui de semet loquens ait:
Matth. 16
Et super hanc petram ędificabo Ecclesiam meam.
Quam petram ille qui primus confessus est,
Petri nomen accipere meruit.
et inter apostolos tenere principatum.
Hoc igitur quod Iudeis dictum est:
Jo. 8.
Si filii Abrahę estis,
opera Abrahę facite,
nobis quoque dictum putemus.
gen. 15.
Credidit Abraham Deo,
et reputatum est ei ad iustitiam
.
Fides sola nunquam ei ad iustitiam reputaretur,
nisi congruis fidei uirtutum ornamentis sese excoluisset.
Et hoc est quidem quod alibi ait Dominus:
Jo. 14.
Qui credit in me,
opera quę ego facio,
et ipse faciet,
et maiora horum faciet.
Maius enim est |
pie iuste-que uiuere |
quam miracula facere, quę etiam per impios quandoque fiunt.
Sed Jo. 18.
qui ex ueritate est inquit,
audit uocem meam.
hoc est,
qui in me credit,
qui sum ueritas,
hic pręceptis meis obtemperat |
et me imitari pro uiribus contendit.
De fidei constantia et virtute.
Caput II
Cęterum nisi rectę religionis fides semel suscepta constanter teneatur,
uirtutes quoque effluere ac dissipari necesse est.
Conuulso quippe fundamento |
quicquid superędificatum fuerit, corruet.
Firma sane fides fuit cęcorum illorum,
qui increpati ut tacerent, magis clamabant:
Luc. 18.
Domine miserere nostri fili Dauid.
Mar. 10.
Matth. 20.
Chananeę quoque mulieris inconcussa permansit credulitas,
quam ipsa ne contempta quidem dimisit,
et quod credendo atque sperando poposcerat,
perseuerando impetrauit.
Inuicta denique fuit ipsorum martyrum in credendo constantia.
Cęde, ure, occide inquiunt.
cuncta quę homini inferri possunt tormenta |
prius in corpore nostro perferemus |
quam Christum negabimus.
Matth. 15.
Hi ergo fuere, qui domum sibi non in terra, sed in cęlo ędificare
uolentes,
fidei suę fundamentum supra firmam petram posuerant.
atque ideo domus illa nec fluminis illisione |
nec ualidis uentorum flatibus potuit moueri.
Sed hanc quoque in credendo constantiam a Deo petendam esse docet
Dominus,
dum ad Petrum conuersus ait:
Luc. 22.
Ego rogaui pro te, ut non deficiat fides tua.
Stabilitę autem in Deo fidei quanta uis uirtus-que sit, quis explicet?
Matth. 15.
Chananea credens responsum accipit:
Fiat tibi sicut uis.
quod multo plus est, quam si audisset: fiat tibi sicut petisti.
Minus enim interdum petimus quam uolumus, ne impudens uideatur petitio.
Et illud profecto ad credulos est dictum:
Io. 8.
cognoscetis ueritatem, et ueritas liberabit uos
.
Casso nimirum labore tota gentilium philosophorum schola desudauit in quęrenda ueritate, quam sola Christi aperuit fides.
Frustra Romani liberos se esse iactitarunt,
dum orbi terrarum dominarentur.
Fidei enim Christianę ueritas uere liberos reddidit credentes,
non potentię fastus terrenę.
Sola quippe ex corruptibilibus incorruptos et ex mortalibus facit immortales.
Virtus etiam fidei in eo enituit,
quod ex tam infirmo principio tantum roboris concepit,
ut humiles homines, pauperes, inermes |
neque persecutionibus |
neque cędibus cohiberi potuerint,
quin longe late-que reuelatę diuinitus ueritatis uerba disseminarent.
ps. 18
In omnem terram exiuit sonus eorum,
et in fines orbis terrę uerba eorum.
Matth. 15.
Hoc sane fuit granum illud synapis quod minimum erat omnium seminum,
postquam autem creuit,
maius factum est omnibus oleribus |
euasit-que arbor grandis, in cuius ramis uolucres cęli habitarunt.
Nusquam enim alibi cęlestia contemplantium mentes iocundius
conquiescunt |
quam in ipsa euangelicę doctrinę lectione.
Matth. 17
Mar. 4
Luc. 13.
Luc. 17
Si habueritis inquit fidem |
sicut est granum synapis.
Ad naturam seminis referendum est, ex quo fit arbor magna.
Magna igitur fide opus est, ut magna operemur, et credentibus nihil impossibile sit.
Etenim perfecte credentes nihil inutiliter petent |
ideo nec montes transtulisse feruntur,
non quia nequiuerint,
sed quia non expedierit.
Non minus autem mirabile fuit |
mortuos suscitasse, quod quidem fecerunt,
quam montes transtulisse; quod fecissent, si utile fore censuissent.
Vnde alibi etiam Dominus ait:
Mar. 9.
Si potes credere,
omnia possibilia sunt credenti.
Sed uideamus quę-nam sunt ista omnia quę factu possibilia dicat.
Centurionis fides seruum suum paraliticum
sanat,
dum ipse a Domino audit:
Matth. 8.
vade et sicut credidisti fiat tibi!
Fides mulieris emoroidas
patientis ipsam morbo liberauit:
fimbriam tetigit Saluatoris nihil de omnipotentia eius hęsitans,
et meruit audire:
Luc. 7
Filia fides tua te saluam fecit.
Fides leprosos mundauit,
et ei qui reuersus pro beneficio accepto gratias egit dicitur:
Luc. 8
surge uade quia fides tua te saluum fecit.
Fides cęcum illuminauit.
qui dum misericordiam implorat ut uideret, statim audiuit:
Luc. 17
Respice, fides tua te saluum fecit
|
Luc. 18
et confestim uidit.
atque ut benefactori gratiam quam poterat
referret,
sequebatur illum (ut euangelista ait) et magnificabat Deum.
Matt. 9
Fides Iairi synagogę principis filiam eius mortuam uitę restituit.
Domino enim iubente ut surgeret,
quę iam exanimis plangebatur,
uiua in pedes se erexit .
Fidei denique merito Martha et Maria Lazarum fratrem,
quem mortuum sepultum-que et iam fetentem fleuerant,
iterum uiuum receperunt.
dicente Domino:
Joan. 11
qui credit in me,
etiam si mortuus fuerit uiuet.
et rursum:
Si credideritis inquit,
uidebitis gloriam Dei
.
Pręcessit ergo fides,
et subsecutus est tam grandis miraculi effectus.
Omnium tamen quę per fidem Christi facta sunt |
quę-que fiunt fient-ue,
hoc maximum quidem est,
quod per eam ipsi credentes de mundi huius miseriis ad cęlestem transferantur beatitudinem | perpetuo-que felices efficiantur.
Matth.10
Mar. 8.
Luc. 12.
Omnis inquit qui confitebitur me coram hominibus,
confitebor et ego eum coram Patre meo qui in cęlis est
.
Si ergo in terra, ut oportet crediderimus,
illic certe in cęlesti gloria coronabimur, ut optamus.
Luc. 7.
Beatus inquit qui non fuerit scandalizatus in me!
Scandalizantur illi qui dubitant | nec satis credunt.
Vnde Apostolus:
Ad Corin. prima 1.
Nos ait prędicamus Christum crucifixum,
Iudeis quidem scandalum,
gentibus autem stultitiam ,
ipsis autem uocatis Iudeis atque Gręcis Christum Dei uirtutem et Dei sapientiam.
Sed post Christum quid quęso beatius matre Christi?
et ipsa tamen ideo beata prędicatur,
quia de nuncio sibi cęlitus allato nihil dubitauit .
Sic enim Spiritus Sanctus per os Elisabeth eius cognatę ad eam dixit:
Luc. 1.
beata quę credidisti quoniam perficientur ea quę dicta sunt tibi a Domino
.
Porro nequis quasi propinquę ad propinquam dictum cauilletur,
audiat ipsum Dominum dicentem:
Joan. 5.
Amen amen dico uobis, quia qui uerbum meum audit |
et credit ei qui misit me ,
habet uitam ęternam,
et in iudicium non uenit,
sed transit a morte in uitam.
Vnde etiam latroni in cruce credenti atque confitenti respondit:
Luc. 23,43
hodie mecum eris in paradiso.
In paradiso utique omnium bonorum pleno |
et nulli unquam obnoxio molestię, nulli quęrelę.
Cum iterum Veritas Dei dicat:
Joan. 6.
Qui uenit ad me, non esuriet,
et qui credit in me, non sitiet in ęternum.
et paulo post:
Joan. 6.
Hęc est inquit uoluntas Patris mei, qui misit me,
ut omnis qui uidet Filium et credit in eum habeat uitam ęternam,
et ego resuscitabo eum in nouissimo die;
ut uidelicet non solum in anima beatus sit, sed etiam in corpore.
Atque ut se esse Filium hunc, in quem credere oporteat ostenderet,
postea intulit:
Joan. 6.
qui credit in me, habet uitam ęternam.
Pręsentis temporis uerbo utitur,
ut credentes | et secundum ea quę credunt uiuentes
iam beatę ęternitati prędestinatos monstraret.
Ne autem minus recte credendo ab ipsa Patris diuinitate Filium
separemus |
Arrianę impietati assentientes,
alibi idem ad Patrem conuersus dixit:
Joan. 17.
hęc est autem uita ęterna:
ut cognoscant te solum Deum uerum et quem misisti Iesum Christum.
Pater igitur et Filius | et utrique communis Spiritus Sanctus
solus uerus Deus est, trinus in personis, unus in substantia.
Et si hoc credere uita ęterna est,
profecto qui sanctę Trinitatis fidem non tenent,
licet unum Deum, unum Dominum et credant et prędicent,
uitam ęternam habere non poterunt.
De fide sine operibus. Caput III
Vt autem fides nostra ex omni parte perfecta sit,
operibus compleatur iustitię.
Vt quid enim Euangelio credimus,
si secundum Euangelium non uiuimus?
quid Christum confitemur,
si pręceptis eius non obedimus?
Talis fides |
iuxta Iacobi apostoli sententiam mortua est.
Mortui sunt ergo illi, qui quod uerbis credere se aiunt, factis non probant.
de quibus Dominus ait:
Matth13
Dicunt, et non faciunt.
Illis utique comparandi, qui Christum spinis coronatum
genuflexi adorabant,
non ut eum uenerarentur,
sed ut deriderent;
uel etiam illis simillimi, qui eidem sitienti uinum quidem
porrigebant,
sed felle mixtum.
27
Quare autem ille uinum illud gustauit et bibere noluit?
quia licet diligat confitentium fidem,
fidei tamen pręceptis aduersantes non recipit.
22
Quanuis enim aliquis ad nuptias fidei inuitatus ueniat,
uestem tamen nuptialem, hoc est uirtutum ornamenta non habens |
de ędibus eliminatur |
et quod deterius est, manibus pedibus-que ligatis proiicitur in tenebras exteriores.
Ibi erit inquit, fletus et stridor
dentium;
ut discas eos damnandos esse,
qui uel per ocium | uel per malitiam |
beatitudine fidelibus promissa se fecerint indignos.
25
Quos etiam cum fatuis uirginibus in Euangelio conferre possumus.
virginitatem quippe fidei habent,
quia sincere credunt,
sed pię rectę-que actionis oleum, quo fides ipsa illustratur, non habent.
Frustra itaque clamant:
Matth
Domine Domine aperi nobis.
ipso Domino aditum pręcludente ac respondente:
Matth
Amen dico uobis nescio uos
.
Quid quęso infelicius, quid calamitosius |
quam ab illo ignorari, qui solus nouit omnia?
Illos autem nescire dicitur Deus,
quos a se reiicit | et procul a beatorum repellit consortio.
vnde ait:
Matth 7
Non omnis qui dicit mihi Domine Domine intrabit
in regnum cęlorum,
sed qui facit uoluntatem Patris mei, qui in cęlis est, ipse intrabit in regnum cęlorum
.
Nemo itaque sibi de sola fide plaudat.
iustitiam iungat fidei, si uitę ęternę pręmia consequi desyderat.
alioquin ne miracula quidem aliquando fecisse illi proderit, a quo abest iustitia.
Ideo subditur:
Matth7
Multi dicent mihi in illa die: Domine Domine nonne in nomine
tuo demonia eiecimus?
et in nomine tuo uirtutes multas fecimus?
Et tunc confitebor illis quia nunquam noui uos |
discedite a me omnes qui operamini iniquitatem!
Hoc idem Apostoli uerba docent dicentis:
Cor1.13
Si fidem habuero, ita ut montes transferam,
charitatem autem non habuero, nihil sum.
Cęterum hoc quoque mali credentibus et non operantibus contingit,
quod cum sese ocio dederint, etiam fide deficere incipiant.
Matth21
Hoc in illa fici arbore apparuit quę quoniam fructibus carebat,
maledicto Domini arefacta etiam folia quę sola habebat amisit.
Exiccato autem omni humore |
nulli usui apta nisi ignibus fuit.
Ita nonnulli qui Christiano censentur nomine,
cum sese ignauia corruperint,
siquid Christianitatis conceperant,
totum consummunt |
ęternis-que ardoribus digni efficiuntur |
cum infidelibus cruciandi nisi poenitentiam egerint |
et ante uitam correxerint |
quam iusti Iudicis sententiam subire cogantur.
Sed si neque fides actionibus bonis carens a morte liberat,
quanto damnabiliorem putabimus perfidiam?
De perfidia.
Caput IV
Nunc ergo quam perniciosum sit |
ab euangelica ueritate dissentire,
ipsorum Euangeliorum testimoniis probare conabimur,
ut cum aduersariorum mens pertinacior nullis argumentis flecti queat,
saltem nostri ea secum consyderantes |
in proposito fidelis professionis
intentius perseuerent
fortius-que stabiliantur.
Mar16
Qui non crediderit inquit, condemnabitur;
ne uidelicet bona consequatur fidelibus promissa,
sed poena infidelibus proposita puniatur.
Poenę autem uel maxima pars erit meminisse ęternę beatitudinis quam
amiserunt |
minas Domini contemnendo dicentis:
Luc9
Qui me erubuerit et meos sermones,
hunc Filius hominis erubescet,
cum uenerit in maiestate sua et Patris et sanctorum angelorum.
et iterum:
Luc12
Qui negauerit me inquit coram hominibus,
negabitur coram angelis Dei.
Hoc ipsum est, quod de illis qui inuitati uenire neglexerant dixit:
Luc14
Nemo uirorum illorum qui uocati sunt gustabunt coenam meam.
Et cum summi boni participes esse nullo modo possunt increduli,
additur dolori cumulus,
quod continuo post uitę huius finem summum malum subire cogantur.
Matth22
Hoc quoque tibi indicat ille in Euangelio,
qui non habens uestem nuptialem,
idest fidei lauacro carens
non solum propellitur e conuiuio,
sed etiam ligatis manibus ac pedibus in tenebras mittitur exteriores |
Luc17
veh etiam illi dicitur,
quo fidei aduersante fideli alicui scandalum oritur,
et melius cum ipso actum iri,
si molari lapide ad collum alligato in mare proiiciatur.
Etenim remissior poena eum manet, qui per incredulitatem se solum
perdit |
et peruersa suasione alios non inquinat.
Quamuis autem leuius crucietur,
ęternę tamen morti,
sicut et illi, qui alienę subuersionis autores sunt, obnoxius est.
Si non credideritis inquit, quia ego sum, in
peccato uestro moriemini.
Quid sit ita mori, Ioannes in Apocalypsi ostendit dicens:
Apoc21
timidis et incredulis et execratis et homicidis et
fornicatoribus et ueneficis et idolatris et omnibus mendacibus |
pars illorum erit in stagno ardenti igne et sulphure, quod est mors
secunda.
Qui ergo in peccato incredulitatis moriuntur,
inferni ardoribus traditi sunt.
Hoc ut magis manifestum faceret Dominus ait:
Io15
Siquis in me non manserit,
mittetur foras sicut palmes;
et arescet, et colligent eum, et in ignem mittent, et ardet.
Tritici pręterea et zizaniorum parabola distantiam fidelis et infidelis demonstrat.
dicente Domino:
Matth13
Colligite primum zizania |
et alligate in fasciculos ad comburendum.
triticum autem congregate in oreum meum
.
Alteri ergo in ignem proiicientur,
alteri ad usum Domini in thesauris cęlestibus translati seruabuntur.
Quamobrem de nobis solicitus Saluator noster, ut
hereticorum doctrinam deuitemus hortatur et ait |
Matth16
cauete a fermento phariseorum et sadduceorum!
Parum enim fermenti (ut Apostolus inquit) totam massam corrumpit
.
Idem rursum ait:
Mar13
Videte ne quis uos seducat.
Multi enim uenient in nomine meo |
dicentes quia ego sum, et multos seducent.
Cum hęreticis igitur et bonarum mentium
seductoribus perniciosa est conuersatio.
Mar14
Si quos ergo diuinitati Christi derogare uideris,
eos non Christianos esse existima, sed Antichristos,
non minus execrandos illis, qui in domo Caiphę in eum spuere et faciem
eius uelare |
qui-que caput ipsius et spinis compungere |
et harundine ausi sunt uerberare.
Nam Christi caput Deus, Christus autem caput nostrum est.
Rursum siquem circa humanitatem
eius errare senseris,
eum sic existima, quasi qui ipsum uestibus exuat et nudum extentum-que
affigere cruci non dubitet.
heretici.
Talis Manicheorum fuit impietas,
qui Christum non ex Virgine natum dicebant,
sed tantummodo in phantasmate uisum.
Horum profecto et his similium fugiendum est consortium.
Sunt enim in pellibus ouium lupi rapaces,
dum simulatione credulitatis fidelibus insidiantur.
Sunt abominatio desolationis stans in loco sancto.
Fingunt enim se cum Ecclesia Christi sentire, et tamen malignę
argumentationis machinis eam destruere
et euertere conantur | et sancta eius prophanare.
Male interpretantur Scripturas diuersi-que sensus dogmata conscribunt,
et se ueritatis assertores esse prędicant,
ut Iudam imitati osculo Christum prodant |
et spongiam fellis calamo impositam ori eius offerant,
illis ipsis qui olim hoc egerunt deteriores.
Siquid eos petieris, porrigent tibi
pro pane lapidem,
pro pisce serpentem,
pro ouo scorpionem.
pro bono uidelicet malum,
pro ueritate mendacium,
pro antidoto uenenum.
Quo autem facilius illos declines,
audi Dominum dicentem:
Matth 7
Ex fructibus eorum cognoscetis eos.
Aut enim terrenarum rerum studiosi cęlestia contemnunt |
ociosi-que in foro negociantur,
et in uinea Domini operari nolunt.
Matth.
aut uoluptatibus et impudicicię seruiunt |
porcis illis similes,
qui receptis intra se immundicię spiritibus in profundum maris
pręcipites iere.
Aut auaritię student |
cum Iuda uendentes Dominum |
et cum custodibus accepta pecunia negantes eius resurrectionem.
aut de omnibus dubii atque animo suspensi nihil affirmare audent.
quibus dicitur:
Mar4
Quare timidi estis? Necdum habetis fidem?
aut procaces sunt |
ut illi qui prętereuntes Christum in cruce pendentem blasphemabant.
aut iniqui et in omne scelus proni, Sathanę primogeniti,
quibus dicere possis:
Vos ex patre diabolo estis.
aut prorsus in errore ita obdurati,
ut nec ratione | nec autoritate | nec miraculis moueantur,
facti lapides, in quibus semen uerbi Dei arescit,
et spinę in quibus pręfocatur,
et uia in qua conculcatur.
quibus Dominus ait:
Io3
Quod scimus loquimur,
et quod uidimus testamur,
et testamentum nostrum non accipitis.
Hi sunt qui lapides cordis sui tollunt,
ut his obstinationis telis Christum repellant |
et ipse abscondit se, nequando ueritatem
agnoscant,
qui mendacio iam occalluerunt.
quibus si ipse sua uoce dixerit:
Ego sum,
retrorsum abibunt |
et in eodem corruent luto uitiorum, quo tam nequiter infecti sunt.
Et quoniam obcęcauit eos ipsa animi malignitas,
cum etiam ab aliquo fideli doctore quę uera sunt audierint,
non satis intelligunt,
et tenebris repleti lucis disciplinam suscipere nequeunt.
In tenebris ergo et in umbra mortis sedent |
et diligunt magis tenebras quam lucem.
quibus ait Dominus:
Io 13
quęritis me, et non
inuenietis.
Quęrentes quippe eum in Scripturis,
dum sanę intelligentię sensum peruertunt,
minime ipsum inueniunt |
terrenarum-que rerum impediti curis cęlestia capere nequeunt.
mundum-que magis quam mundi dominum diligentes |
non iam mundani, sed mundus appellantur .
Domino ita de illis ad Patrem dicente:
Pater iuste mundus te non cognouit.
Huius mundi dominus diabolus est.
Apostolus enim cum de diabolo loqueretur, Princeps mundi huius
inquit.
et ne incertum esset de quo mundo diceret, addidit:
Eph6
Mundi tenebrarum harum.
Ille itaque qui pertinaciter errat,
et mundus tenebrarum est | et diaboli seruus.
Dei creatura es, o homo,
Dei iuris es,
cur auerteris ab eo cuius es,
et illi te tradis cuius non es?
Dictum est: Date Deo quę Dei sunt.
Et tu quę Dei sunt, porrigis diabolo?
Quid tunc dicturus es,
cum ipsum, cuius doctrinam contemnis,
te iudicantem uideris?
tibi-que dicentem audieris:
Jo. 1
In propria ueni et mei me non receperunt.
Qua fronte, qua fiducia tunc rogabis,
ut ipse te recipiat,
quem omnino negare non poteris |
abs te receptum non fuisse?
Quid de illorum incredulitate dicam,
qui ne miraculis quidem mouentur.
quos tamen admonens Dominus ait:
Jo. 10
Si mihi non uultis credere, operibus credite.
quę si ab homine fieri nullo modo possunt,
cur non creditis in me aliquid esse supra hominem?
Cęci uident,
claudi ambulant,
leprosi mundantur,
mortui resurgunt,
et uos me hominem esse confitemini, Deum negatis.
Talia et ab hominibus facta sunt inquiunt.
sed qui hoc fatentur, nonne uerius dicerent |
non ab hominibus sed per homines facta fuisse,
si consyderare uellent,
in cuius nomine, quo inuocato facta sint.
Quod si hęc miracula, ut debent, facta esse a Deo credunt |
et per quos ea ipse fecerit, ueraces et sanctos fuisse non negant,
dicant quis unquam illorum | se uel Deum | uel Dei filium esse confessus sit?
Et si eum se esse Christus affirmauerit, cur ei non credunt?
cur eius uerbis fidem non pręstant?
cum etiam ipsi homines, quibus talia agendi data fuit potestas,
in nomine Christi ea se egisse nunquam dissimularint.
Quibus certe si crederent,
et in Christum, qui ab iisdem prędicatus est, crederent.
Porro cum nec operibus uolunt credere,
audiant inclamantem:
Matth 11
Veh tibi Corozain,
veh tibi Bethsaida |
quia si in Tyro et Sydone factę fuissent uirtutes, quę factę sunt in
uobis,
olim in cilicio et cinere poenitentiam egissent.
veruntamen dico uobis |
Tyro et Sydoni remissius erit in die iudicii quam uobis.
Tyrus et Sydon ciuitates idolatrę erant |
uitiis-que deditę,
et tamen his acerbius punientur illi,
qui cum per inuocationem Christi non pauca prodigia facta uiderint,
Christum non ut Deum recipiunt |
et minus aliquid Patre habere affirmare non dubitant.
In illos qui de miraculis quę scripta sunt dubitant.
Caput V
Sunt qui signa illa quidem facta fuisse
legunt,
sed an uere facta fuerint, animo suspensi sunt |
ac simile aliquid suis ipsi oculis | intueri spectare-que affectant.
quibus respondens Dominus ait:
Matth. 12
Generatio praua et adultera signum quęrit.
et quoniam qui dubitant, indigni sunt ut tale aliquid cernant:
Signum inquit non dabitur ei nisi signum Ionę prophetę.
Quęri potest, cur dictum sit:
et signum non dabitur ei
,
cum Iudeis incredulis multa signa data fuerint?
Sed qui signo,
id est miraculo Dominicę resurrectionis,
cuius typus Ionas fuit,
non crediderunt,
quod maximum erat ,
multo minus aliis non ita magnis credere poterant.
Maius est enim semet a morte reuocare ad uitam quam alios,
et ad uitam incorruptibilem atque immortalem |
quam ad corruptibilem et mortalem.
Non est ergo eis datum signum efficacius ad credendum Christo |
quam ipsa resurrectio Christi.
quam tamen subornatis per largitionem custodibus denegare conati sunt.
Eorum perfidiam imitantur,
qui miracula ipsi cernere quęrunt |
et de illis quę in Euangelio recensentur dubitant.
Matth. 16
phariseis quoque et Saduceis infidis comparandi
qui de cęlo signum sibi ostendi petierunt |
non satis habentes ea, quę facta coram se in terra uiderant.
Iure igitur et merito talibus exprobrauit Dominus dicens:
Nisi signa et prodigia uideritis, non creditis.
Et, si non credideritis inquit, quia ego sum,
moriemini in peccato uestro.
mori autem in peccato (ut supra ostendimus) omni alia morte peius
est.
Qui dubitat, Christi aduersarius esse conuincitur | ipso dicente:
Io.4 / 8
Qui non est mecum, contra me est.
Matth. 12
Petrus dubitando coepit mergi.
discipuli non potuerunt eiicere demonium.
Zacharias factus est mutus.
et hi quidem quod dubitando amiserant, credendo recuperarunt.
Tu quoque nisi dubitare desieris,
non poteris euitare demonum dolos |
nec loqui ea quę tibi saluti esse possent,
nec iam emergere de abysso inferni
si modo cum corde isto dubio tibi decedere contigerit.
Quod si cum Thoma hactenus dubitasti,
iam et cum eodem credens Christum confitere dicens:
Dominus meus et Deus meus!
Alioquin ne illa quidem quę bene egeris,
prodesse tibi poterunt ad salutem.
Nisi enim firma petra, quę est Christus
fundamentum tui ędificii fuerit,
quicquid operis extructum erit corruet.
Vt autem operis tui labor non sit irritus,
crede Deo non hominibus,
Apostolis non philosophis,
ecclesię dei non diaboli synagogę.
cum dei filius dicat:
Omnis plantatio, quam non plantauit Pater meus
cęlestis eradicabitur.
hoc est omnis religio,
omne dogma,
quod alio pręterquam Deo autore inductum fuerit, diu stare non poterit.
De ecclesia fide fundata.
Caput VI
Per hanc ergo fidem diuinitus nobis reuelatam ędificata est Ecclesia
supra firmissimam petram Christum,
Dei Filium,
Dominum nostrum.
Si fideles simus ipsi sanctę Dei Ecclesię |
cujus caput est Christus,
membra corporis Christi sumus.
Qui autem non credit Ecclesię |
nec potestati eius subjicitur,
ille abscisus et abiectus est |
atque cum mortuis computatus,
nisi forte poenituerit eum erroris |
ac rursum per fidem iunxerit se Ecclesię mandata-que ejus perfecerit.
Solo enim fidei glutino corporis huius membra ferruminantur,
spe firmantur,
charitate perficiuntur.
Igitur quicquid catholicę apostolicę-que Ecclesię recepit autoritas,
et te illud citra omnem cordis hęsitationem recipere oportet |
et quicquid seruandum constituit, obseruare,
si cum Christo uiuere mauis |
quam cum infidelibus interire.
Mar 6
Ecclesia nauis illa apostolorum est,
quę fluctibus et procellis multarum heresum inquietabatur |
sed dum fideles in remigando laborarent,
hoc est in tuenda defendenda-que ueritate fatigarentur,
ope adiuti diuina superiores euasere.
Suscepto enim Iesu in naui cessauit uentus |
et turbines errorum dissipati sunt.
Sed obserua, quod ad laborantes uenit Saluator,
non ad desides et pigros et a iustis operibus ociosos.
Qui ergo quod per se facere potest non omittit, facile impetrabit,
ut etiam illa quę per se facere nequit, efficiat.
Porro primę ab initio Ecclesię illa in Euangelio parabola est:
Luc. 20
Homo plantauit uineam,
id est Deus Pater domum Israel .
circumdedit illam sepe.
custodia muniuit angelorum.
posuit in ea lacum siue torcular.
id est legem pręceptis uitę redundantem.
ędificauit turrim,
id est templum.
Turris quippe arx est urbis,
ita oratoria nobis munimenta sunt,
ad quę confugientes | carnis demonum-que impugnationes minus timemus,
orationis armis accincti et cęlestis contemplationis fide protecti.
Sequitur:
Et peregre profectus est.
non discedendo sed permittendo,
ut in utranque partem libera sit operandi facultas.
Misit deinde seruos ad fructus uineę colligendos
;
misit enim prophetas, qui mandatorum Dei obedientiam exigerent. sed
agricolę
id est, Iudei proterui | et nullius bonę discipline
patientes,
nec Dei sui nunciis pepercerunt,
alium afficiendo uerberibus
ut Micheam,
alium uulnerando ac perimendo
ut Esaiam , Hieremiam, Zachariam et alios non
paucos prophetas,
neminem prorsus uitiorum suorum reprehensorem ęquo animo tolerantes.
Post prophetas misit filium suum
charissimum et unigenitum dicens:
Reuerebuntur Filium meum.
non quia ignoraret quid facturi essent,
sed innuens quid facere deberent.
At illi:
Hic est hęres, inquiunt | venite occidamus eum.
occiderunt et ejecerunt extra uineam id est extra Hierusalem.
extra ciuitatem enim crucifixerunt Dominum Iesum.
uel extra uineam, extra Iudeorum ecclesiam.
ut ab ipsis eiectus exciperetur colendus a nobis.
Sequitur enim:
Quid ergo faciet dominus uineę?
malos male perdet, et uineam locabit aliis.
hoc est, omnibus in Christum credentibus, tam gentilibus quam Iudeis |
ueteribus noua copulans
Christus lapis angularis, illa implens et ista incohans
.
Veruntamen quantum intersit inter Ecclesiam et synagogam,
ipsa nominum interpretatio declarat.
Synagoga Gręce, Latine congregatio dicitur.
ecclesia autem conuocatio interpretatur.
hęc propria naturę rationalis, illa etiam ad pecudes pertinet.
Itaque Ecclesię sicut magis singulare nomen,
ita dignitas major et gratia plenior.
Hęc ergo ciuitas illa in quam mittuntur apostoli ut Domino parent
Pascha.
hoc est cibum, de quo ipse ait:
Mar. 14
Caro mea uere est cibus |
et sanguis meus uere est potus.
In ecclesia quippe carni et sanguini Domini
communicamus |
Luc19
accedentes ad coenaculum grande stratum
id est ad altare | nomini eius consecratum,
ut non nostro quod exiguum est
sed Christi merito uitam consequamur ęternam.
In ecclesia Deo preces offerimus |
dicente Domino:
Io. 10
Domus mea domus orationis est.
Luc. 10
In ecclesia per baptismum renouamur |
et encęnia facimus,
Io. 16
dum nouum hominem induimur,
qui secundum Christum natus est.
In ecclesia peccatorum nobis vincula relaxantur.
Hęc est enim stabulum illud,
in quod homo a latronibus in uia uulneratus | curandus infertur.
In ecclesia laborantium | in cęlo requies est.
quibus dicitur:
Vos autem contristabimini,
sed tristitia uestra vertetur in gaudium.
Ecclesia est ergo
mulier parturiens, quę (ut in Euangelio scriptum est) tristitiam habet, quia uenit hora eius.
Cum autem peperit puerum,
iam non meminit pręssurę propter gaudium,
quia natus est homo in mundum
.
Tristitia quidem afficitur, dum persecutiones tolerat |
siue corporis |
siue animi.
Sed cum ab imis ad superna se transfert,
tanto perfunditur gaudio,
ut pręcedentis angustię prorsus obliuiscatur.
Quia natus est homo in mundum
.
hoc est, quia filii Ecclesię iam immortalitatis natiuitate lętantur,
translati de mundo isto corruptibili ad mundum incorruptionis |
et de terreno habitaculo ad cęleste regnum.
Cuius immensam et ineffabilem gloriam nunc in Ecclesia laboribus
occupata constituti cogitatione comminiscimur,
dum solemnia sacra celebramus,
Luc. 10
Mariam imitando, quę sedens ad pedes Domini sermonum eius dulcedine pascebatur,
ut cum ipsa postea dicere possimus
Vidi Dominum et hęc dixit mihi
.
In eos qui in ecclesia nequiter se habent.
Caput VII
Cęterum meminisse debemus |
illis in ecclesia non esse locum,
qui terrenis intenti negociis |
corpus non animum in eam afferunt.
ne tunc quidem uanis colloquiis et nugis inutilibus abstinentes |
iocis-que et risu,
cum a Sacerdote diuina peraguntur.
Sciant eos minus fortasse culpabiles fuisse ,
qui Domini flagello eiecti fuere de templo dicentis:
Jo. 2.
Nolite facere domum Patris mei |
domum negociationis!
Illi uero eam latronum speluncam faciunt,
qui ineffrenatę libidinis ardore,
nulla loci aut sacrificiorum habita ratione
pudicicię insidiantur alienę
uel oris nutu |
uel oculorum nictu |
uel impudenti aliquo uerborum prolatu.
Melius cum iis ageretur, si nunquam domum Dei adiissent |
quam ut ingressi sic in ea quasi in prostibulo uersari non dubitent.
Deterius tamen adhuc peccant, qui ea mente illuc conueniunt,
ut simpliciorum fidem perniciosis quęstionibus peruertant,
zizania superiacientes, ubi satum est triticum.
Jo. 18
Hi scindunt tunicam Domini inconsutilem |
Ecclesię turbantes unitatem |
se-que ipsos deprauato Scripturarum sensu in errorem implicantes.
Longe sese ab his faciat,
qui matris Ecclesię,
cuius Christus sponsus est,
filius esse desyderat.
De lege et euangelio.
Caput VIII
Ecclesię uero sanctę fortissimi parietes sunt | Lex et Euangelium.
Nihil enim (ut Apostolus ait) ad perfectum adduxit Lex.
Luc. 18
Ille qui Christo Domino Legis
pręcepta se custodisse dixerat,
audit unum sibi adhuc deesse,
ut bonis quę habebat, in usus pauperum distractis
cęlestes diuitias parare sibi maturet.
hoc ergo Legi deesse apparuit,
ut terrenarum rerum cura contempta
cęlestibus tantum bonis comparandis inhiemus.
Lex enim et prophetę usque ad Ioannem,
quia illi pręsentem tantummodo felicitatem obseruatoribus Legis promittebant |
Ioannes autem primus regnum cęlorum coepit euangelizare.
Atque ideo dicitur:
Luc16
A diebus Ioannis usque nunc regnum cęlorum uim patitur,
et uiolenti rapiunt illud.
Tunc enim primum uim intulimus cęlesti regno,
cum pro nobis pugnante Christo uictus est
ille,
qui omnes ab Adam descendentes ob delictum uinctos tenuit.
Disce tamen quod uiolenti rapiunt illud non ignaui |
nec qui a uitiis superantur,
sed qui his repugnando uictores euadunt.
Nullibi autem certior uincendi spes quam in Euangelio,
in quo certantibus suffragatur gratia.
Io 1
Quia Lex per Moysen data est,
gratia et ueritas per Iesum Christum facta est.
Hoc certe optimum uinum in fine conuiuii reseruauit nobis benignissimus sponsus, cui dicitur:
Io2
Tu autem seruasti bonum uinum usque adhuc,
id est usque ad sextam ętatem, quam sex hydrię figurabant.
Prima enim ętas fuit ab Adam usque ad Noe,
secunda a Noe ad Abraham,
tertia ab Abraham ad Dauid,
quarta a Dauid ad transmigrationem Babylonis,
quinta a transmigratione ad Ioannem,
sexta a Ioanne usque in finem seculi .
In hac igitur postrema ętate, in qua nos sumus,
aquę uersę sunt in uinum,
quia Scripturarum litteralis intelligentia alegorici sensus recepit saporem.
Iam de plenis hydriis haurimus Christi mysteria,
quę diu sub uerborum uelamento latuerant.
Luc. 13
Et tunc quidem granum synapis minimum erat,
quod postea acceptum homo misit in hortum suum, et creuit |
et factum est in arborem magnam.
In omnem enim terram sparsit se ueri Dei sonus,
qui prius Judeę tantum finibus arctabatur.
Et uolucres cęli inquit, requieuerunt in ramis eius.
Illis quippe in Euangelio iocunda quies est,
qui spem suam de terra tollentes in cęlo collocant.
neque quicquam de promissionibus Christi dubitantes aiunt:
Io. 17
Sermo tuus ueritas est.
Luc. 13
Cauent itaque a fermento phariseorum,
quod est perniciosa hereticorum doctrina,
et ei fermento penitus inhęrent,
quod acceptum mulier abscondit in farinę satis tribus.
hoc est, ad illam intelligentiam dictorum tota credulitate accedunt,
quam approbauit Ecclesia | triplici-que sensu distinxit:
historico, morali, spiritali.
donec fermentetur totum,
donec totum sane recte-que intelligatur,
ita ut nullus errori supersit locus.
Cęterum licet pręferamus Euangelium Legi,
utriusque tamen unum autorem Deum confitemur,
utranque approbamus.
Nec solui Legem per Euangelium dicimus sed adimpleri.
in illa figuras esse,
in hoc ueritatem.
in illa promissionem,
in hoc perfectionem.
Luc16
Facilius est inquit cęlum et terram pręterire |
quam de Lege unum apicem cadere.
Quicquid ergo cerimonię, sacrificia, prophetę futurum nunciabant,
partim impletum est in primo Christi aduentu,
partim in secundo implendum expectamus.
nequis frustra aliquid scriptum aut significatum putet.
Quicquid autem in Lege ad uitę morum-que institutionem spectat,
sicut ueteribus ita et nouis hominibus est obseruandum |
et cum Euangelio communicandum.
ac de utriusque Scripturę moralibus pręceptis cum psalmista dicendum:
ps. 11
Eloquia Domini, eloquia casta,
argentum igne examinatum,
probatum terrę,
purgatum septuplum.
Nihil est his pręciosius ,
nihil suauius.
Quod idem tibi testatur ad Dominum dicens:
ps. 118
Bonum mihi lex oris tui, super milia auri et argenti.
et:
ps. 118
Quam dulcia faucibus meis eloquia tua | super mel ori meo.
Nihil ita sedat iracundiam
moderet-que affectus
et in uiam ęqui honesti-que animum dirigit.
ps. eodem
Pax multa inquit, diligentibus legem tuam, et non est illis
scandalum.
Lucerna pedibus meis uerbum tuum |
et lumen semitis meis.
Multa quidem et ipsi sapientię professores philosophi ad componendos
animi mores uere rationabiliter-que pręceperunt,
sed cum diuinis humana conferri nequeunt.
Potentius ista influunt, si fideliter suscipiantur,
efficacius mouent,
tenacius hęrent,
fęcundius fructificant,
felicius ad optatum prouehunt finem |
et cum incommutabili bono nos coniungunt.
Luc10
Vetus igitur Noua-que Lex duo denarii sunt stabulario dati, id est
ecclesię pręsidi,
ut his peccatorum nostrorum uulnera curentur.
Luc12
Sunt etiam duo gladiii, quos in medium proferentibus apostolis |
satis esse dixit Dominus,
cum utriusque Testamenti doctrina satis super-que sit aduersus quasque
repellendas diaboli insidias |
ac prauas ab animo abscindendas cupidines.
Vetus tamen Testamentum fuit Agar ancilla in seruitute generans,
et Nouum Sarra liberę
prolis mater,
qua libertate donauit nos Christus.
Ad Gala. 4
Ideo-que Dominus quinque panes ordeaceos turbę dedit seruili,
ueluti quinque libros Moysi.
Nos autem pane qui de cęlo descendit
uescimur,
ut cum eodem qui nos liberauit, ascendamus in cęlum.
Denique Legis Pascha cum lactucis agrestibus quę amarissimę sunt, comedebatur.
Luc. 24
at in Euangelio pars piscis assi cum fauo mellis Domino a mortuis
resurgenti offertur.
Vnde et Apostolus clamat dicens:
Ad Coloss. 3
Si consurrexistis cum Christo, quę sursum sunt quęrite,
ubi Christus est ad dexteram Dei sedens |
quę sursum sunt sapite, non quę super terram!
In contemptores legis vel evangelii.
Caput IX
Sed neque Legis contemptoribus impune erit,
cum diuinus sermo dicat:
Prov. 28
Qui declinat aures suas ne audiat Legem,
oratio eius erit execrabilis.
Frustra enim Deum precatur,
qui Dei iussa parui ęstimat.
Hoc idem per Hieremiam Spiritus Sanctus affirmat dicens:
Hier6
Ecce ego adducam mala super populum istum,
fructum cogitationum eius,
quia uerba mea non audierunt,
et legem meam proiecerunt.
Post hęc denunciat illis captiuitatem futuram,
ut qui ad Legis pręscriptum sponte seruire Deo neglexerunt,
nuiti seruiant inimicis Dei genti-que infideli.
Et si talia Legis pręuaricatoribus debentur,
quanto magis aduersus Euangelii sui irrisores indignatio desęuiet Christi?
Horum autem qui Euangelium despicere uidentur, tria genera sunt.
Alii quippe ne audire quidem uolunt diuinos,
qui in ecclesia recitantur sermones.
alii autem audiunt,
sed quę pręcipiuntur,
ea exequi aspernantur.
alii uero magis temerario ausu ita audiunt,
ut ea econtrario arguere pręsumant,
et ueritatis uerba quę non intelligunt,
peruertere aliquo modo conantur.
De primis conqueritur Dominus ad eosdem dicens:
Io. 8
Quare loquelam meam non cognoscitis?
quia non potestis audire sermonem meum.
Et ut ostenderet eos, qui audire diuina dedignantur, ex parte diaboli
esse:
Mar. 7
Qui ex Deo est inquit, uerba Dei audit.
propterea uos non auditis, quia ex Deo non estis.
Hi ergo et surdi sunt et muti,
cum nec aures accomodent Ecclesię doctoribus |
ec quicquam tale aliquando loquantur.
Qui nisi conuersi postremo sese offerant Christo,
ita ut ipse digito tangat eorum aurem | et saliua palatum,
nunquam sanitatem consequentur .
semper ad ea quę salutis sunt, surdi et muti erunt.
atque ut ita etiam ad malum sicut ad bonum surdi et muti forent.
sed ut deterius peccent,
et leuam aurem habent, qua ea quę carnis sunt auidissime auriant ,
et sinistram linguam, qua uel nugas garriant |
uel alios infament
uel proximo maledicant.
Quod nisi tandem ad Christum adduci se permiserint,
qui labefactata solo uerbo instaurat,
quis eos curare poterit?
De istis (ut reor) prophetauit Apostolus cum diceret:
Ad Timo. scda. 4
Sanam doctrinam non sustinebunt,
sed ad sua desyderia coaceruabunt sibi magistros prurientes auribus
et a ueritate quidem auditum auertent,
ad fabulas autem conuertentur.
Sunt quippe in his plurimi,
qui pudendis gentilium poetarum cantibus tota die operam impendunt |
et ne horam quidem diuinarum in ecclesia recitationum uacare auditionibus queunt.
Transeamus ad eos, quos auditores tantum et non factores uerbi esse
diximus,
de quibus Domini sententia est :
Luc6
Qui audit et non facit, similis est homini ędificanti (domum suam) add. super terram sine
fundamento,
in quam illisus est fluuius,
et continuo cecidit et facta est ruina domus eius magna
.
Audire enim et nolle facere deficere est.
Deficiens autem |
et se sibi non restituens |
quotidie deterior fit patet-que omnibus diaboli insidiis
nulla circumspectę mentis uirtute munitus:
tanto-que facilius supplantatur,
quanto se putat magis tutum.
Nam sicut arborem uentorum pulsatam procellis ruere necesse est,
cuius radix uitiosa fuerit,
ita illum labi quoties uoluptatum illecebris prouocabitur necesse
erit.
Neque minus in istos qui facere nolunt,
quam in illos qui audire negligunt,
exclamant prophetę, apostoli, euangelistę, omnes catholici doctores:
Matth 11
Cecinimus uobis et non saltastis,
lamentauimus et non planxistis.
Quid enim aliud omnes diuinę continent Scripturę |
nisi uirtutum laudem uitiorum-que detestationem atque querelam ?
Porro, ipsis etiam, qui sacra eloquia uel audire renuunt |
uel si audiant, secundum ea uiuere nolunt,
nequiores sunt, qui eadem audiendo coram arguere |
atque iisdem petulanter obtrectare audent |
et sophismatum strophis docere |
ipsa Dei pręcepta uel impossibilia factu |
uel inter se pugnantia |
uel aliqua in parte minus rationi consentanea esse.
quasi uero quicquam rationabilius, consultius, iustius homo possit
indagare |
quam hominum opifex pręcipere?
Siquis tam prophana pręsumptione ducitur,
inter hereticos erit habendus |
et de fidelium coetu repellendus,
ne sanum gregem morbida contaminet pecus.
Adeunt ecclesiam,
audiunt epistolas,
audiunt euangelia
et sicut in Ioanne scriptum est, dicunt:
Io6
Durus est hic sermo | quis potest eum audire?
Nihil credunt nisi quod naturę consentaneum putant,
et nesciunt omnium auctorem supra naturam esse |
et ut se talem probet, super naturalia loqui operari-que solere.
Quibus qui non adhibuerit fidem,
necesse est, ut Dei omnipotentiam deneget |
fateatur-que quod naturaliter fieri nequit,
id nec diuinitus fieri posse.
Qua in re naturam deum alterum constituere uidentur,
si nihil maius Deo quam naturę tribuendum censent.
Quibus Dei uerbum respondens ait:
Jo. 8
quęritis me interficere,
quia sermo meus non capit in uobis;
hoc est, quia non estis capaces a me prędicatę ueritatis,
ideo in me diuinitatem natura potentiorem |
et humani ingenii captu maiorem esse non creditis.
Io9
Ego autem quod uidi apud Patrem hoc
loquor.
Ego enim et Pater unum sumus,
una substantia,
eadem natura licet non eadem persona.
alia quippe persona est geniti, alia genitoris,
et tamen utriusque una eadem-que diuinitas,
eadem uis et gloria cum Sancto Spiritu,
quem ambo simul spirant, sibi ęqualem sibi-que consubstantialem.
Quod sanctę Trinitatis mysterium in una deitate,
nisi fides teneat,
lingua non explicat.
Ob hoc quidam, quia comprehendere nequeunt, retro cedunt,
cum potius persuadere sibi deberent |
tanto ea magis Deo tribuenda esse,
quanto minus a nobis, qui homines non dii sumus,
possint intelligi.
Alioquin fateri oporteret,
quod nemo unquam ausus est dicere,
aut Deum non esse homine maiorem |
aut hominem Deo esse ęqualem,
si ad omnia quę Dei sunt,
humani uis intellectus posset penetrare.
Sunt tamen nonnulli ,
qui in peruersitatis suę proposito ita obdurant,
ut credulitatem nostram etiam irridere non dubitent.
atque hi fere sunt, qui gentilium philosophorum argutias secuti
nihil credendum putant, quod ipsa hominis ratio nequeat inuestigare,
et suorum ambagibus argumentorum usi, quicquid non
satis intelligunt,
id uerum esse denegant.
A quibus euangelicę ueritatis assertores auersi,
ne in tam duro solo frustra uerbi semen iaciant,
nullam frugem facturum, dicunt:
Act13
Quia repellitis uerbum Dei |
et indignos uos judicatis ęternę uitę,
ecce conuertimur ad gentes.
Quę uidelicet et audiunt Euangelii prędicationes |
et quod audiunt credunt |
et quod credunt opere complere pro uiribus nituntur.
Vos uero increduli mementote ab ipsa ueritate id est a Dei Filio dictum:
Luc9
Qui me erubuerit et meos sermones,
hunc Filius hominis erubescet,
cum uenerit in maiestate sua et Patris et sanctorum angelorum
.
Huius autem hominis infelicitati,
quem Christus erubescet,
nulla uitę pręsentis infelicitas potest comparari.
Nam qui receptus a Deo non fuerit in gratiam,
a diabolo recipietur in damnationem supplicium-que sempiternum.
De conuersis ad Deum.
Caput X
Vt autem alterum ex his euitemus,
alterum sequamur,
sarcina peccatorum deposita, quę nos in abyssum deprimit inferni,
ad illa conuertamur quę de terra erigunt pauperem
et in cęlo collocant.
Mar14
Imitemur Symonem leprosum,
ut flagitiorum lepra curati mereamur hospitem habere Christum.
Neque nos prioris uitę pudor impediat |
aut horror in desperationem trahat.
Luc14
benignissimus est, qui ad coenam inuitari iubet
pauperes, debiles, cęcos | et claudos
id est omni scelerum genere inquinatos,
et neminem prorsus repudiat ad se cum peccatorum
poenitudine accedentem.
Luc15
Hic est qui prodigum filium,
cum bona paterna peregre profectus dilapidasset,
ad se reuersum osculo excepit,
amplexibus fouit |
et lętatus est, quod ille qui perierat inuentus esset,
et qui mortuus fuerat reuixisset.
Diu multum-que in nequitię coeno immersus iacuisti,
expergiscere tandem et erige te ut munderis.
Mar9
Mulier quę duodecim annos profluuio sanguinis laborauerat,
cum Christi fimbriam tetigisset,
sana discessit.
Luc13
Altera duodeuiginti annos morbi ui inclinata,
Domino manum ei imponente curatur |
et cęlum aspicere incipit,
quę tanto tempore pecudum more terram tantum spectauerat.
Io5
Plus dicam: octo et triginta annorum languorem sustinuit ille quem ad
probaticam piscinam sanum surgere iussit Dominus.
ita ut qui tam diu fracto debilitato-que corpore immobilis in lectulo
decubuerat,
illum ipsum lectulum, quo ferebatur,
ipse humeris suis referret | domum-que rediret,
non solum sanitati, uerum etiam uigori uiribus-que restitutus.
His autem curationibus tam diutina tabe marcescentium corporum
significauit tibi Dominus,
quod ipse medicus animorum sit,
quanuis ad multam ętatem in peccatis uersati fuerint,
tantum ut curari cupiant et rogent.
Non enim sanat ille nisi uolentem.
Nam et hunc prius interrogasse dicitur,
an uellet sanus fieri,
atque ut uelle audiuit,
non distulit, quin statim sanum redderet.
Nemo ergo desperet;
quamdiu uiuimus, misericordię locus est.
tunc judicamur,
cum morimur.
et si ante impetratę uenię priuilegium
nobiscum deferimus hinc decedentes ,
in electorum numero ascribimur.
Sin uero sine illo uitam obimus,
ad mortem nunquam intermorituram descendimus
Luc3 |
ad tenebras exteriores, ubi est fletus et stridor dentium |
et poenarum finis omnino nullus.
Beati igitur illi, quorum antequam iudicabuntur,
erunt praua in directa et aspera in uias
planas.
qui priusquam opera ipsorum iustitię libra
examinabuntur,
luporum feritatem quam induerunt, cum agnorum mansuetudine
commutabunt.
Nunc ergo tempus acceptabile,
nunc dies salutis,
nunc accessus ad eum datur, a quo dictum est:
Io6
Qui uenit ad me non eiiciam foras.
Non aliter ad eum uenitur |
nisi desinendo a malis et quod bonum est operando.
Itaque non solum iniqui,
sed etiam ocio indulgentes |
ab eo qui saluare potest, procul sunt.
Mar18
Io1
Ficum illam quę foliorum tantum luxuria exuberans fructu carebat,
maledicendo Dominus ariditate damnauit.
Sub qua cum lateret Nathanael Israhelita licet dolo carens,
non poterat loqui cum Iesu.
egressus autem et magis alacris animi affectu Saluatoris quęrens
conspectum,
eum ipsum quem scribę et pharisei cognoscere nequiuerunt,
confiteri coepit dicens:
Rabbi tu es Filius Dei, tu es rex Israel !
Verum tamen si sensus quoque non satis sanos
habeas,
quicquid illis blanditur, mortiferum puta
et illa quę Deo placent, iis indulge.
Si uisus te ad peccandum solicitat,
cęcus es.
Mar10
cum Barthimeo perge inuocare Iesum et petere ut uideas.
tunc ipso imperante discedent ab oculis tenebrę illę,
in quibus spectandarum mulierum concupiscentia habitabat |
uel delectatio aliquam uanitatem uidendi uersabatur,
cęlum-que ac sydera contueri incipies |
et per ea quę uidentur ipsa Dei inuisibilia contemplari.
Quod si te auditus et loquendi intemperies in malum pręcipitant,
surdus et mutus es.
quia, dum te audire uel loqui ea quę mundi sunt nimium delectat,
ab his quę Dei sunt,
et aures auertis ne audias,
et os comprimis ne loquaris.
Cum surdo igitur et muto a Domino posce remedium |
Ille huiusmodi | hominis aures digito tetigit et saliua linguam,
atque is qui utroque malo affectus fuerat,
utroque liberatus abiit.
Mar7
Statim enim
(ut Marcus ait) apertę sunt aures eius,
et solutum est uinculum linguę eius,
et loquebatur recte.
Postremo quibuscunque uitiis corruptus uiuis,
ita ut mortuus sis cum uiuas,
quantum potes ad illum qui uiuificat mortuos te uerte.
Io10
Nam et mortui audient uocem Filii Dei |
et qui audierint uiuent.
modo ne tardes tibi iam in morte posito quęrere salutem,
dum inueniri potest.
Fugit tempus,
dies aduentat extremus |
atque hic fortasse crastinus est aut hodiernus,
et tu tibi tutum putas diferre turpis uitę correctionem?
Noli iuuentę confidere.
omni ętati communis est mors.
nec prosperę ualetudini crede.
quidam dum rident,
dum iocantur,
dum cum aliis colloquuntur,
repente concidere.
Pelle igitur moras omnes |
et prauas cupidines de pectore proiicere
festina |
atque de spelunca latronum fac domum orationis
in qua habitare dignetur Christus.
Hoc pacto qui nunc nouissimus es apud Deum,
iam inter primos computaberis .
In nouissimis erant Mattheus, Zacheus, latro,
sed conuersi ad Dominum | primi facti sunt.
Mattheus reliquit teloneum, et fit apostolus.
Zacheus auariciam largitate mutauit,
et salus facta est domui eius, cum Christum suscepisset hospitio.
Latronem aliena per uim rapuisse penituit ,
et Saluatori se commendans meruit de cruce transferri in paradisum.
Audi Christum clamantem:
Matth11
Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis,
et ego reficiam uos.
Hinc tu tandem ad uocantem conuersus dic:
Iniquitates meę supergressę sunt caput meum,
et sicut onus graue grauatę sunt super me.
Tunc ille occurrens tibi |
protinus te omni fasce liberabit |
et expeditum ad se trahere incipiet.
ut qui flagitiis coopertus mergebaris in profundum,
iam his omnibus emundatus ascendas in cęlum.
De aversis a Deo.
Caput XI
Et cum tanta felicitas sit eorum, qui ad Deum conuersi mores suos
corrigunt,
non ambigimus ęque grandem esse miseriam illorum qui obdurantur.
Prędica, argue,
obsecra, increpa |
opportune importune |
nihil proficis,
cum in spinis, quę sementem uerbi Dei pręfocant seminas |
uel super lapide, ubi semen radices agere non ualens arescit,
uel in uia ubi conculcatur et atteritur.
Coram praua assuetudine corruptis hominibus
quoties de Deo, de sanctis, de uitę honestate incidit sermo,
corrugant nares, contrahunt frontem,
os distorquent, uultum auertunt,
et taciti etiam dicere uidentur:
Io6
Durus est hic sermo | quis potest eum audire?
Tales erant pharisei illi ac Legis periti,
quorum scelera cum argueret Dominus, coeperunt (ut Lucas ait)
Luc11
grauiter insistere et os eius opprimere.
De quibus in Ioanne conquęritur Saluator et ait:
Io8
Non potestis audire sermonem meum.
Dextera igitur aure carent,
ne bona audiant,
ueluti Malchus ille cum a Petro uulnus accepisset.
Is tamen adduci ad Iesum ut curaretur sustinuit |
Isti uero peruicatius auditum obdurasse
uidentur, ut aspis,
ne intelligant uocem sapienter incantantis.
Quod si ultra eis pręcepta salutis ingerere perseueraueris
indignantur | et iam in contumeliam prorumpunt.
Ioa9
Totus in peccatis natus es inquiunt
et doces nos?
Vnde autem fit, quod tam obstinato proposito cęlestem aspernentur
disciplinam,
parabola Euangelii de nuptiis recitata docet.
Ad quas inuitati | quoniam uenire noluerunt,
Matth22
alius inquit abiit in uillam suam,
alius ad negotiationem suam.
Delicię quippe hujus sęculi et ipsa terrenarum
opum cupiditas
auertunt animum a cęlestium contemplatione |
et caduca bona ęternis pręferre compellunt ,
quia hęc futura expectantur,
illa uero pręsenti uoluptate deliniunt.
ita ut quę nondum habentur,
iam uel non esse omnino |
uel haberi non posse credantur.
Illi ergo qui tam impie subuersi sunt,
nec fidei certę | nec firmę spei sunt.
Alii luxurię, alii auaritię student |
et cum sensuum suorum affectibus seruiant,
uirtutibus uacui et ad uitia proni efficiuntur.
Matth24
Recedente enim Domino de templo cordis eorum
non relinquitur lapis super lapidem, qui non destruatur.
vsque adeo Barrabam, id est diabolum sibi dimitti gaudent, |
ut eundem Christo Domino, qui pro ipsis crucifixus est, anteferre non dubitent.
Attendant tamen, si nondum penitus obsurduerunt,
et cognoscant | ad se quidem omnia illa pertinere,
quę salutarem doctrinam nolentibus admittere | minatus est Christus Dominus.
Ad illos enim quos iustitię suę doctores constituit |
et ad prędicandum gentibus destinauit dixit:
Matth10
Quicunque non receperint uos |
neque audierint sermones uestros,
exeuntes foras de domo uel ciuitate |
excutite puluerem de pedibus uestris.
Amen dico uobis |
tolerabilius erit terrę Sodomorum et Gomorreorum in die iudicii
quam illi ciuitati.
Sodoma enim et Gomorra ante Euangelium subuersę sunt,
at isti ultro oblatum respuunt ac repellunt,
dum pręceptis eius contraria operantur.
O miram mentis peruersę cecitatem!
non uident quam labile bonum sit mundanę luxurię uoluptas cui
adhęrent,
quam firmum et stabile celęste regnum quod contemnunt,
quam graue perpetuum-que malum infernalis cruciatus, quem mox subire coguntur.
Sed iam istos in damnationis interitum tam pertinaciter currentes relinquamus,
cum etiam ab ipso omnium Domino relicti esse uideantur.
et illis pro tempore consulamus, qui ad capessendas accedunt uirtutes,
ut in eo bono quod semel sibi proposuerint constanter perseuerent.
Sicut enim in uitiis obdurare perniciosissimum est,
ita in beneuiuendi cura minus esse constantem |
turpe indecorum-que habetur.
De animi constantia.
Caput XII
Firmum ac stabilem esse oportet Dei seruum |
nec iniuria lacessitum irasci |
nec laudatum insolenter efferri.
Matth. 15
Vtrunque pręstitit mulier illa Chananea.
Cum enim canibus compararetur, quibus non erat concedendus panis
filiorum,
non est indignata,
sed magis semet submisit dicens,
quod etiam catelli micas panis comedant, quę de mensa cadunt dominorum.
Rursum cum responsum Domini accepisset:
Matth. 15.
Magna est fides tua,
fiat tibi sicut uis.
Nequaquam tantę commendationis gloria sese extulit,
sed potius eandem humilitatem, quam contempta non deseruerat,
egregie deinde probata conseruauit,
fidei suę magnitudinem magis ad diuine largitatis gratiam referens |
quam ad arbitrii sui libertatem.
Quod si quicquam ex eo sibi iactanter arrogasset,
filiam pro qua supplicauerat, sanam non recepisset.
Et nos igitur si ab iis quę nequiter commisimus purgari cupimus,
modis omnibus caueamus, ne in eodem relabamur luto.
alioquin per inconstantię uitium |
nec satis creduli esse arguemur |
nec ipsa quę intra nos est, sanari filia poterit.
Est autem constantis animi repugnare cupiditatibus,
a bono instituto nunquam deflecti,
et cum semel ad colendam ęqui honesti-que uirtutem conuersus fueris,
nusquam ab ea discedere uelle.
Profecto qui sic sibi constiterit,
intrepidus uitę finem expectabit,
spe certissima firmatus de morte se transiturum ad immortalitatem |
et illam beatitudinem, quam nec fando exprimere |
nec cogitando possumus complecti.
Luc6
Nos ergo tantę mercedis cupiditate flagrantes,
cum sanctius uiuendi domum ędificare cęperimus ,
fundamentum eius supra petram stabiliamus.
et ipsam uirtutum structuram nec malignorum spirituum uenti concutere
poterunt
nec pręsentium aduersitatum flumina obruere.
immobilis inuicta-que perstabit,
donec ad culmen usque perducatur summę perpetuę-que integritatis.
Frustra autem Christum in cordis nostri monumento condimus,
si constantię lapidem ad ostium monumenti non admouemus,
ut eo aditum inimicis Christi, quantum in nobis est, prohibeamus.
Qui sunt isti inimici procul longe-que
abigendi |
nisi uitia ipsa, quę salutaribus uitę monitis reluctantur atque
obsistunt |
et quicquid probe laudabiliter-que ędificatum fuerit, destruere festinant.
Ab his quidem quicunque se illęsum incontaminatum-que custodierit,
hic uere Christi discipulus erit.
cui idem Dominus iure ac merito dicere poterit:
Matth16
Tu es Petrus et super hanc petram ędificabo Ecclesiam meam.
Ille enim uere petra est supra petram,
qui dum Christi uestigiis innititur,
in his in finem usque fixus perseuerat |
et in Domino confidens, sicut mons Syon non mouetur in ęternum.
Vt autem ista constantię uirtus quanta sit magis patescat,
instabilitatis quoque uitium quam execrandum habeatur consyderemus
.
De animi inconstantia.
Caput XIII
Quemadmodum firmum et constantem animum supra petrę soliditatem
ędificare diximus |
et id quod ab eo fabricatum fuerit,
tam contra demonum pręualere certamina
quam aduersus malorum, quę mortalibus contingunt, acerbitatem.
ita e contrario debilem
et in proposito minus persistentem
domui illi comparandum esse arbitramur,
quam moli arenę impositam
et uentorum concutit flatus |
et impetus subruit fluuiorum |
atque ad solum usque concidere compellit.
Is enim qui inconstans fuerit,
facile quidem et fraudibus diaboli cędet
et uiolentię persecutionum |
et fastui ambitionis |
et cumulandarum opum cupidini.
Seruabit fortasse fidem, quam diu nemo
aduersabitur,
sed siqua foedę uoluptatis appetitione cor
titillare serpentis antiqui calliditas coeperit,
si tyrannus minari necem,
si collati magistratus dignitas efferre,
si animum habendi auiditas inquietare,
adulterio inquinabitur ut Herodes,
metu ad negandum subuertetur ut Petrus,
optimum quenque contemnet | ut pontifices et scribę Christum |
et dum lucra sectatur ut Iudas, nec furtis abstinebit nec sacrilegio.
quam autem turpissimum sit, cum bene coeperis male desinere |
et nunc hoc nunc aliud uelle,
alię quoque in Euangelio similitudines indicio sunt.
Matth11
Inconstantis quippe hominis uolubilitas comparatur arundini uento
agitatę,
dum Ioannes Baptista talis non esse asseritur.
Adde quod arundo ipsa et fragile lignum sit |
et infructuosum uacuum-que intus
ac nodis quidem plurimis intersectum.
Ita uir sibi minus constans |
tentationibus succumbit,
bonarum actionum sterilis est,
uanitatibus affluit |
et multorum uinculis innodatur peccatorum.
Matth18
Eundem lunatico illi conferre possumus,
quem nunc in ignem | nunc in aquam cadere solere dixerunt.
Inconstans igitur ut luna mutatur |
et cum iam pene plenus bonorum creditur,
tunc deficere incipit.
cum-que alternis moribus agitetur |
et nunc igne charitatis incalescat nunc aqua malicię frigeat,
promptius tamen ad id quod malum est rapitur | et ad peccata declinat.
Quam autem difficulter ne in scelere perseueret effici queat disce.
Lunaticum hunc apostoli curare non poterant;
a Christo sanatus est.
qui ipsis mirantibus, quare sibi id non licuerit,
dixit | hoc demoniorum genus non posse eiici |
nisi per orationem et ieiunium.
ostendens grauissimam quidem esse animi ęgritudinem inconstantiam.
Hanc pręterea rotarum instabilitati comparat Scriptura:
Eccl33
Pręcordia fatui inquit, quasi rota carri,
et quasi axis uersatilis cogitatus illius.
Et quoniam rota ista non solum instabilis est,
sed etiam dum tracto curru uertitur, magnos edit stridores,
et crebra reuolutione atteritur ac deperit,
sic hominis inconstantis leuitas quicquid benefecerit ,
ipse suas laudationes iactabundus garrit |
et facinus illud, quo meritum aliquod aput Deum
consequi sibi potuisset,
euacuat inanis glorię cupiditate.
deinde hanc ipsam gloriam prauis operibus, ad quę semper pronior est
destruit |
et in suimet infamiam turpiter conuertit.
Nam quanuis aliquando etiam non improbi ingenii esse uideatur,
nunquam tamen non majore sui parte malus est.
de quo Iacobus apostolus:
Vir inquit duplex animo inconstans est in omnibus uiis suis.
Quippe qui nunc hoc | nunc illud appetit,
cui quod modo placuit, modo displicet,
et rursum quod displicebat placet.
Qui si quando boni aliquid agere aggreditur,
semper antequam perficiat cessat.
atque idem nec sedere | nec stare diu potest.
multiplex, uarius, discors est,
secum pugnans sibi-que-met contrarius |
nec in uerbis nec in factis idem.
Profecto qui talis est,
nunquam aliquo honestioris uitę studio proficere poterit.
immo cum in seculi huius pelago uela faciens frequenter naufragetur,
mergendum tandem in profundo inferni facile coniici potest.
Nunquam enim sic respicit ,
ut non cras deterior quam hodie sit.
Nos ergo ne quando ad ejus tam damnosam animi mobilitatem tam periculi plenam declinemus,
discamus post constantiam etiam fortes esse |
et iam de ipsa fortitudinis uirtute,
prout nobis diuinus Euangelii sermo suggerit disseramus.
De animi fortitudine.
Caput XIV
Fortis animo is est, qui nulli rerum fragilium cupidini succumbit |
et neque aduersitatibus frangitur | neque prosperitatibus insolescit;
cęlestibus tantummodo bonis adipiscendis inheat ,
cętera contemnit.
Fortis est igitur qui uincit auaritiam | et audit Dominum dicentem:
Luc12
Cauete ab omni auaritia,
quia non in abundantia cuiusquam uita eius
ex iis quę possidet.
Superata autem auaritia ad munificentiam
liberalitatem-que se confert |
et ea quę habet indigentibus dilargitur,
dum ad perfectioris uitę sublimitatem ascendere festinat.
iuxta illud Saluatoris dictum:
Matth19
Si uis perfectus esse,
uade et uende omnia quę habes, et da pauperibus,
et habebis thesaurum in cęlo,
et ueni sequere me!
Non erat perfectio contemnere diuitias,
nisi addidisset Dominus:
Veni sequere me!
Omnibus abundare uirtutibus quęrit, qui Christum imitari decernit.
Christi enim imitator quamprimum ueterem exuit hominem et induit
nouum,
superbiam mutat humilitate,
iracundiam lenitate,
incontinentiam castitate |
et breuiter uitium uirtute .
Atque ita malarum passionum uictor eficitur,
cum ad diuersas ab his actiones animum conuertere coeperit.
In his deinde confirmatus omnes pręsentium tribulationum ictus excipit
clypeo patientię,
de omnibus Deo gratias agens |
minus-que se pati confitens quam peccata sua mereantur.
Hoc est ilud quod precipit Dominus et ait:
Matth. 17
Qui uult uenire post me,
abneget semetipsum,
et tollat crucem suam,
et sequatur me!
Ac ne quis crucis nomine,
quod dura aspera-que significat turbetur,
discipulos suos consolatus est dicens:
Jo. 16
In mundo pressuram habebitis, sed confidite, ego uici mundum.
quasi diceret:
Sicut ego propria uirtute calcaui mundi huius erumnas ,
ita et uobis uincendi facultatem conferam,
ut per me mala omnia magno animo perferendo |
illis omnibus fortiores potentiores-que sitis;
tantum non in uobis sed in me spem fiduciam-que habeatis.
Hunc pręterea fortis animi uirum | Christi-que Domini sectatorem,
quemadmodum aduersa non deiiciunt,
ita nec secunda arroganter erigunt .
Frustra enim in aduersis uinceret,
si in prosperis per inanis glorie appetentiam superaretur.
Itaque in dignitate constitutus non sibi blanditur,
sed aliis prodesse affectat |
nec tam prępositum se esse meminit |
quam eorum quibus pręest ministrum,
a Domino admonitus dicente:
Matth20
Quicunque uoluerit inter uos maior fieri sit uester minister.
et qui uoluerit inter uos primus esse, erit uester seruus.
sicut Filius hominis non uenit ministrari sed ministrare |
et dare animam suam redemptionem pro multis.
Pręstantis autem ac strenui animi est |
dominandi cupidinem, quę sępe robustissimos uicit, superare.
ipsam-que regum pompam et principum luxuriam pro nihilo ducere |
atque in omnibus cum Christo humiliari.
Quid enim esse potest maius Christo?
qui ejuscemodi humilitatem sic in se commendauit,
ut Dei filius non dedignaretur esse hominis filius |
et formam serui assumere, cum esset omnium dominus.
Io6
denique fugisse dicitur in Euangelio,
cum eum regem facere uellent.
et
Io.18
non est regnum meum de hoc mundo
inquit.
ut suo exemplo non in terra regnare, sed in cęlo desyderemus.
Vnde et mercedem humilitatis |
et non humilitatis poenam proposuit dicens:
Matth10
Qui se humiliat exaltabitur,
et qui se exaltat humiliabitur.
Ad hanc animi fortitudinem pertinet |
ipsam etiam, quam pręcipue uulgus formidet ,
mortem contemnere |
nec ullo supplicii genere sic terreri,
ut a bono honesto-que discedas.
Nolite timere eos
inquit,
qui occidunt
corpus,
animam autem non possunt occidere,
sed potius eum timete,
qui potest corpus et animam perdere in gehennam!
Si ergo casus inciderit,
ut aut moriendum sit | aut peccandum,
eligatur potius mors corporis quam animę.
mors enim animę peccatum est.
Quod si metu mortis perculsus |
uitę fragili et uelis-nolis cito periturę tunc peperceris,
illam stabilem et immortalem, qua sancti fruuntur, amittes.
Ait enim:
Qui uoluerit animam suam saluam facere, perdet eam.
Nam siquis peccare mauult quam mori,
hic sibi uiuet | et Deo morietur.
deo autem mori est |
in inferi baratrum ruere |
et nullum cum iis qui uere uiuunt habere consortium.
Sequitur:
et qui perdiderit animam suam propter me, inueniet
eam.
Sed ne forte dubius et incertus quęras,
quo locorum inueniet eam,
ait:
Vbi ego sum, illic et minister meus erit.
Quid autem illo homine felicius,
qui merebitur esse socius Christi?
Sed si cum illo simul uiuere uolumus,
mundo moriamur,
nullum recusantes quo Deo gratificari possimus laborem,
nulli cedentes aduersantium persecutioni.
Nam dum tyrannus minatur necem,
Christus aperit paradisum,
dum homo impius tormentis cruciat,
clemens Deus refrigerii sempiterni sedem constanter tolerantibus parat
|
pręmii-que magnitudine tanto ampliat magis,
quanto grauius pro amore suo affligimur.
si tamen uindictam in eos qui affligunt, non appetimus,
sed econtrario bene illis facimus
bene-que optamus, a quibus male accipimur.
dicente Domino:
Matth5
Diligite inimicos uestros
et benefacite iis qui oderunt uos |
et orate pro persequentibus uos.
Hoc prior pręstitit ipse qui precepit ,
deinde serui eius, qui suis persecutoribus monstrabant uiam salutis.
et a quibus tormenta patiebantur, eis ignosci orabant.
Proprium itaque Christianę fortitudinis est |
seipsum uincere |
et affectibus contra rationem nitentibus imperare |
nec carni, sed spiritui obedire |
ipsum-que Dominum pro uiribus imitari |
ei-que sese quam simillimum reddere.
Sed iam fortitudini contrariam pusilli animi imbecillitatem in medium proferamus.
Fit enim ut magis elucescat uirtus ex comparatione uitiorum.
De animi imbecillitate.
Caput XV
Si eum fortem esse constituimus, qui cupiditatibus dominatur,
quis erit imbecillus et infirmus nisi qui sese his in seruitutem dederit?
Hęc autem seruitus multo turpior atque foedior est |
quam illa quam fecit captiuitas |
aut quam nascendi attulit conditio.
Neutra enim istarum officit quin etiam in ipsis magis liberi dominis nostris esse possimus.
Maior quippe libertas est |
non esse subiectum uitiis |
quam non esse hominis mancipium.
Vere igitur imbecillus est, quem superat auaritia |
uel fraudulentia |
uel simulatio |
uel arrogantia |
uel uanagloria |
uel ira |
uel gula |
uel luxuria |
uel libido |
uel inconstantia |
uel timor |
uel ociositas |
uel eorum quę ab Ecclesia recepta sunt incredulitas |
cętera-que id genus.
quę quoniam rationi naturęquę repugnant,
quis quis illis seruierit,
non iam inter homines computandus
sed inter pecudes erit numerandus.
Ratio enim propria hominis est.
bestiarum autem natura id tantum sequi,
quod suggerit appetitus |
nullum-que boni ac mali discrimen habere
in his quę appetuntur.
Imbecillus es igitur,
si iugo premeris auaritię,
cui seruiendo | non poteris seruire Deo.
Matth5
Non potestis inquit Deo seruire et mammonę.
hoc est Deo et diuiciis .
Syri enim diuitias mammonam appellant.
Qui autem diuitias pręferunt Christo |
et nihil egeno porrigunt,
ipso Dei Filio in fine iudicante |
audituri sunt:
Esuriui et non dedistis mihi manducare.
cuius criminis conuictus diues ille, qui se tantum pascebat, in
inferno sepelitur.
ut semper miser sit, quem miserorum non tetigit pietas,
dum sua cupide retinet |
et pecuniam magis quam Christum diligit.
Imbecillus item es,
quando alterum dolo seducere contendis.
ab iniustitię enim uitio superaris,
quoties alios fraude aliqua supplantare moliris.
Non poterit in eo pectore habitare Christus,
in quo domicilium sibi fecit dolus.
Nam ipse de eiusmodi homine dixit:
Matth8
Vulpes foueas habent et uolucres cęli nidos,
Filius autem hominis non habet ubi caput suum reclinet.
Non habet Christus ibi requiem,
ubi stabulantur uulpinę fraudes
et uolucrum instar alte se erigentis
hominis elatio.
fraudulentię autem comes est simulatio.
Semper enim simulationibus utitur fraudulentus,
aliud facie pręferens ,
aliud in corde occultans.
Qui licet homines fallat,
Deum non potest decipere.
Si modestum,
si pium,
si castum,
si denique iustum se esse finxerit,
cum longe alius sit,
nonne cum illis damnabitur,
quibus dictum est:
Matth23
Veh uobis scribę et pharisei hypocritę,
qui mundatis quod de foris est calicis et parapsidis ,
intus autem pleni estis rapina et immunditia!
veh uobis qui similes estis sepulchris dealbatis,
quę a foris apparent hominibus speciosa,
intus uero plena sunt ossibus mortuorum et spurcicia
.
Quanto igitur melius id esse quod apparere uis,
quam quod non es uideri uelle?
Imbecillus quoque es,
si committis ut te sibi subiiciat superbia |
te-que arroganter incedere cogat.
Ea superatus aliis pręferri concupisces |
et plus honoris quam quod mereris tibi exhiberi postulabis.
Quam rem scribis et phariseis exprobrans Dominus ait:
Matth. 23.
Omnia opera sua faciunt,
ut uideantur ab hominibus.
dilatant enim philateria sua |
et magnificant fimbrias.
amant autem primos recubitus in coenis |
et primas cathedras in synagogis |
et salutationes in foro |
et uocari ab hominibus rabbi
.
Ergo et inanis glorię cupido arrogantibus dominatur.
de quibus in Euangelio Ioannis dicitur:
Io11
Dilexerunt gloriam hominum magis quam gloriam Dei
.
Statuit ergo eos diabolus supra elatę iactantię pinnaculum ,
ut quo altius ascenderint,
grauius elidantur
cum ceciderint.
Vis nosse quam infirmi sint qui sic corruunt?
non ui coacti
sed uerbis deliniti
sua sponte labuntur.
Diabolus enim nisi imbecillior homine esset,
non ei quem supra templum posuerat dixisset:
Mitte te deorsum,
sed ipsemet eum pręcipitem dare tentasset.
Quis ergo corruit ,
nisi qui imbecillis inimici callidę suggestioni paret?
ut non inuitus sed uolens subuertatur et cadat.
A quo quidem casu eo difficilius exurgunt ambitiosi,
quo magis adulantium sibi palpatione delectantur.
Ideo in Euangelio dictum est:
Luc6
Veh uobis cum benedixerint uobis omnes homines!
et per prophetam Dominus:
Ese3
Popule meus, qui te beatum dicunt,
ipsi te decipiunt,
et uiam gressuum tuorum dissipant.
Veh ergo illis,
qui per adulationem ita allucinantur
ut se peccatores esse non agnoscant cum laudantur!
Cares pręterea mentis fortitudine,
si te iracundia occupat et furere compellit.
Talis fuit sacerdotum ille princeps,
qui cum audisset Iesum confitentem se a dextris Dei sedere,
in rabiem concitatus uestimenta scidit |
et in clamorem prorupit |
blasphemum eum uocans, qui assertor erat ueritatis.
Neque enim potuit quod uerum erat intelligere ira prępeditus |
aut quod rectum est iudicare.
usque adeo excęcari solent, qui supramodum irascuntur.
Sed neque ille fortis est habendus, qui uentri seruit |
et omne suum studium in cibo potu-que delicatius quam uitę ratio postulat comparando ponit.
Vt autem cognoscas quam perniciosa gulę
seruitus sit,
de manducante et bibente cum ebriosis in Euangelio est scriptum,
Matth24
quod diuidet eum dominus |
partem-que eius ponet cum hypocritis.
ut uidelicet ibi ficta crucietur abstinentia,
ubi simulata torquetur sanctitas.
Illic inquit erit fletus et stridor dentium.
ut miserabiliter lugeant qui in conuiuiis immoderate lętati sunt |
et esuriendo siccis crepitent dentibus, quos esculentis poculentis-que
resperserant crapulando.
atque ideo alibi dicitur:
Luc6
Veh uobis qui saturati estis, quia esurietis.
qui autem gulę atque uentri sese in seruitutem dedit,
idem luxurię libidinis-que uitio facile cedet.
Ventris enim repletione uenas inflari intumescere-que necesse est,
et inde pudenda ipsa in venerem concitari
et in turpem pruritum exardescere.
Quam autem male cum illo agitur, qui his affectibus est addictus,
prodigi filii in Euangelio miserabilis testatur euentus.
Luc15
Deuorasse dicitur substantiam suam cum meretricibus
et ad inopiam redactus pauisse porcos.
Etenim substantiam nostram deuoramus,
cum per peccatum diuinę gratię lumen in nobis consumimus.
atque ita porcos pascimus,
rem gratam faciendo immundis spiritibus,
qui nos ad impudiciciam stimulant |
et si peccato inquinatos uiderint gaudent.
Peccare autem non tantum opere libidinoso foedo-que,
verum etiam turpi cogitatione possumus,
dicente Domino:
Matth5
Omnis qui uiderit mulierem ad concupiscendam eam,
iam mechatus est eam in corde suo.
Hoc autem quod uiris dicitur,
etiam mulieres respicit.
quia caput mulieris uir est.
Ita fit, ut quod capiti uetitum est,
nec corpori licere intelligatur.
Pręterea imbecilli animi certissimum argumentum est |
uoluntas incerta.
nunc hoc nunc aliud placet,
proposito semper labanti et instabili
.
Quod si ille
qui bene institutus perseuerat usque in finem
saluus erit,
nonne is
qui in uia uitę multiplex ac uarius est,
procul erit a salute?
Profecto nihil prodest corrigi,
ubi contingit repente deprauari.
Sed cętera percurramus,
cum de isto inconstantię uitio abunde dictum est supra.
Igitur neque ille fortis erit, qui timore perterritus delinquit |
et dum uel rerum suarum
uel corporis detrimentum
uel uitę periculum cauet,
Deum offendere non ueretur.
Luc23
Timuit Pilatus Cęsarem,
quando Christum damnauit,
quem confessus erat esse innocentem.
Mar14
Timuerunt apostoli,
cum comprehendi uidissent Iesum,
et dum fragili uitę metuunt,
ueram deserendo fugerunt .
Timuit Petrus,
quando Dominum se nosse negauit.
pro quo postea Spiritu Sancto confirmatus mori non timuit.
Infirmi etiam atque abiecti animi indicium est ociositas.
Nonnulli quippe uirtutis operibus ideo exerceri nolunt,
quia uerentur ne labori succumbant.
malunt-que ignauo ocio torpescere |
quam ullam religiosę uitę fatigationem subire.
Io25
Hi sunt palmites illi infructuosi |
a uera uite abscindendi |
et cum nullum sanctę actionis humorem habentes exaruerint,
mittendi in ignem ut ardeant.
Tempus enim ad bene agendum datum |
nihil agendo consumpserunt.
defoderunt-que in terra talentum |
a Domino ideo commodatum ut rediens exigat illud cum foenore.
et si hac lege talentum istud accipimus,
quomodo restituemus, si lucri nihil fecerimus?
Postremo qui animo imbecillo est, ne fidelis quidem esse poterit.
Semper enim dubius pendet |
et dum errare metuit errat.
diuersarum gentium diuersas consyderat sectas |
et cui earum adhęrendum sit, incertus fluctuat.
Cum nulla uerior credibilior-que religio sit |
quam quę Deo autore tradita est hominibus.
Istos uero qui adhuc in ambiguo uersantes nihil affirmare audent,
pusilli animi esse declarat ipse Dominus,
qui discipulis tempestatem formidantibus:
Mar4
Quid inquit timidi estis |
necdum habetis fidem?
de talibus alibi ait:
Ad tempus credunt,
et in tempore tentationis recedunt.
Ac ne plura enumerando longius protrahatur oratio,
Cuicunque uitia dominantur,
imbecillus et infirmus est.
fortis autem inuictus,
cui adest uirtus,
quem non deserit ratio,
qua ipse suam uoluntatem a sęculi uoluptatibus auersam ad ea quę cęlo digna sunt dirigit |
et ad ęterna properans
ea quę temporalia sunt,
constanti atque erecto animo contemnit.
De contemptu glorię.
Caput XVI
Quod si in fortibus censeri cupimus,
pręter iam dicta hominum rumusculos et famę mundanę blandimenta ne aucupemur.
Siquid benefeceris,
notum esse ei sat est,
qui fidelium hominum benefacta ęternę beatitudinis mercede compensat.
Inanem autem gloriam semper fugiendam esse |
Saluator noster et exemplo monstrauit |
et pręceptis docuit.
Matth8
Descendens de monte leproso mundato iniunxit, ne cui diceret.
In hoc instruens |
oportere nos quidem beneficos esse erga proximum |
et tamen laudationes hominum non quęrere.
Luc5
Duobus quoque cęcis,
cum redintegratis oculis uisum eis contulisset,
comminatus dicitur,
ut cauerent ne quis sciat.
quanuis euangelista subiungens dicat:
Mar9
Illi autem exeuntes (in domo enim sanati fuerant)
diffamauerunt eum in tota terra illa.
Ex quo discimus beneficia quę contulimus tacere quidem,
quę autem recepimus prędicare.
ut in altero ostentatio, in altero uitetur ingratitudo.
Iccirco cęci isti post acceptam sanitatem |
ne iussi quidem silentium tenere potuerunt.
neque tamen ob hoc reprehenduntur.
quia et Dominus ideo iussit ut doceret humilitatem,
et illi ideo non obedierunt, ne magis ingratitudine offenderent.
Matth12
Iterum gloriam hominum minime appetendam esse ostendens,
cum multos aduersa ualitudine uariis-que
morbis oppressos pristinę sanitati restituisset,
pręcepit eis (ut Mattheus ait) ne manifestum se facerent.
Quanquam enim non possumus non esse manifesti,
quoties erga plurimos pietate liberalitate-que utimur,
nulli tamen alii | nisi soli Deo hoc quod pro eius amore pręstamus,
notum fieri | cupere debemus.
Quemadmodum in iis qui graui morbo liberati sunt,
sanitas latere non poterat,
et tamen ipse qui eam induxit medicus,
quasi latere posset,
ne uulgaretur imperauit.
testatus bona quidem omni loco omni tempore facienda esse,
non tamen ideo ut alii sciant,
sed ut obsequium pręstetur Deo,
qui ea fieri pręcipit | ad suam non ad hominum gloriam,
ut eam mercedem, quam nemo alius pręstare potest, ab ipso recipere mereamur.
Nullo modo cęlari potest illius uita,
quem mortuum fuisse omnibus manifestum est,
Mar5
et tamen Dominus filia archisynagogi suscitata non solum pręcepisse
dicitur,
sed uehementer pręcepisse,
ut nemo id sciret.
Quorsum ergo spectat,
quod ita pręcipiat,
nisi ne per bonum quod agimus,
uulgi uoculas requiramus?
qui enim id captant,
mercedem a Domino promissam non merentur.
Sed quęri potest,
cum toties opera sua pręceptor humilitatis cęlari iusserit,
cur apud Gergezeos demoniaco sanato dixit:
Luc8
Redi in domum tuam |
et narra quanta tibi fecit Deus!
quare hic nunciari mandat,
quod in supra dictis tegi silentio pręcipit?
respondemus quia alibi de se tanquam de homine silentium imponendo iactantiam uitandam docuit.
hic autem quasi de Deo narrari oportere
non dissimulauit.
ut et nos quicquid bene agimus,
non ad nostram sed ad Dei laudem referamus.
itaque non dixit | "quanta ego", sed "quanta tibi fecit Deus".
Illud quoque qualiter accipi debeat,
nunc indagandum occurrit,
quod in Marco scriptum legimus:
Mar7
Et ingressus domum neminem uoluit scire,
et non potuit latere.
Sed hoc apud gentiles in finibus Tyri et
Sydonis gestum esse meminisse debemus,
quibus non antequam Iudeis prędicandum erat Euangelium.
quia ergo uulgandi gentibus Euangelii nondum tempus erat,
Dominus Iesus noluit tunc illis nunciari per apostolos,
sed tantum agnosci per miracula,
his duntaxat qui ultro ad fidem uenturi erant.
Non ergo uoluit aliquid quod non potuit,
sed et quomodo uoluit latuit,
et quomodo noluit, latere non potuit
Mar7
rogatus-que a muliere Syrophoenissa filiam eius a demonis uexatione
liberauit.
ut dum Verbi prędicatio subtrahitur,
mirabilium operatio credere uolentes inuitaret.
Neque enim repudiari debent,
qui non uocati ad Christum ueniunt,
si etiam uocati cum uenerint saluentur.
Cęterum quia glorię contemptorem etiam inuitum ac nolentem sequitur gloria,
Mar7
apud eundem euangelistam habemus,
quod Saluator noster |
his qui surdum et mutum hominem ad se adduxerant |
et sicut rogarunt sanum receperant,
pręceperit ne cui dicerent |
sed quanto magis pręcipiebat ut tacerent,
tanto plus prędicabant |
et eo amplius admirabantur dicentes:
Bene omnia fecit,
et surdos fecit audire |
et mutos loqui.
pręcipiebat sane ut tacerent,
sed tamen prędicantes non increpuit.
Quo etiam nos opera nostra |
et ad laudem nostram latere uelimus |
et ad profectum aliorum non latere.
Sciebat enim ille,
cui etiam futura pręsentia sunt,
quia magis prędicaturi erant,
quod multis profuturum esset |
et nequaquam ex hac causa silentium imperabat,
sed ex ea, qua inanem gloriam non admittebat.
Alioquin superuacaneum foret iubere aliquid eis,
quos contrarium facturos non ignorabat.
In omnibus igitur iustitię pietatis-que operibus quęrendę proprię laudis absit intentio |
sed alienę utilitatis causa,
ut innotescamus non desit charitas.
et id quoties uidebitur opportunum.
hoc est cum non sit periculum,
ut uel auditor iactantię crimen imputet |
uel doctor committat.
Quod quoniam frequenter contingit,
semper tutius existima |
nihil de te prędicare,
nihil quod Deo teste agis, ab aliis inspici uelle.
Glorię quippe mundanę cupiditate duci omnino nefas esse etiam tunc monstrauit Dominus cum diceret:
Io8
Ego non quęro gloriam meam.
Qui illum uere imitari desyderat,
non quęrat gloriam suam,
sed gloriam Dei,
monente Apostolo ac dicente:
Cor1.10
Siue manducatis siue bibitis |
uel aliud quid facitis,
omnia in gloriam Dei facite.
Illi omnia in gloriam Dei faciunt,
qui nihil ex iis quę bene laudabiliter-que agunt, sibi arrogant,
sed cuncta ad gratiam Dei, qua semper indigemus, referunt.
latere uolunt ne ipsi laudentur,
latere nolunt ut laudetur Deus,
obseruantes pręceptum dicentis:
Matth5
Sic luceat lux uestra coram hominibus,
ut uideant opera uestra bona,
et glorificent Patrem uestrum qui in cęlis est
.
Neque hoc repugnare putemus alteri sententię postea dictę:
Attendite ne iustitiam uestram faciatis coram hominibus ut uideamini ab eis.
per hoc enim quod subiunxit:
ut uideamini ab eis,
ostentationem facti prohibet, non spectaculum.
Eadem ratione et elemosinam fieri iubet in occulto |
et orationem in abscondito,
ut totum optimi cujusque studium sit |
non suam laudem, sed Dei quęrere.
Huiuscemodi occultationem et parabola illa nobis insinuat:
Matth13
Simile est regnum cęlorum thesauro abscondito in agro,
quem qui inuenit homo abscondit.
Thesaurum in agro |
uitam perfectiorem in Ecclesia intellige.
hanc cum inueneris,
ita abscondere debes,
ut quod per gratiam Spiritus Sancti adeptus es,
per tuam inanem iactantiam non amittas.
Et quoniam hoc cęleste donum comparari non potest,
nisi contemnantur terrena:
Matth13
Vadit inquit et uendit uniuersa quę habet,
et emit agrum illum
.
Renunciat enim omnibus carnis uoluptatibus qui perfectus est,
ut uoluptate spiritus, quę in Deo habetur, frui possit.
Quanto tamen perfectior fuerit,
tanto minus latere poterit.
Non potest abscondi ciuitas in monte posita |
neque lucerna super candelabrum lucens.
Quanuis in solitudine et in montibus ferarum petat cubilia ab humano
cultu semotus,
Deo tamen uolente proditur,
ut alii suo exemplo ad calcandam mundi gloriam cęlestium amore
accendantur.
Solus ergo in Domino gloriari poterit,
qui uanitatis humanę pompam honores-que contempserit.
Sic enim et Apostolus gloriatus est dicens:
Gal6
Absit mihi gloriari,
nisi in cruce Domini nostri Iesu Christi,
per quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo!
Et si humilitas ista sanctos deceat,
profecto non sancti sed stulti sunt,
qui terrenę laudis honore delectantur.
Horum nunc dementia ueri assertione ostendenda est,
nequis errore lapsus uitium amplectatur pro uirtute |
et dum honorari ab hominibus appetit,
a Deo reprobari mereatur.
De glorię appetitione.
Caput XVII
Scribas et phariseos inanis glorię arguebat Dominus, cum de illis diceret:
Matth. 23.
Omnia opera sua faciunt, ut uideantur ab hominibus.
dilatant enim philateria sua et magnificant
fimbrias.
Amant autem primos recubitus in coenis |
et primas cathedras in synagogis |
et uocari ab hominibus rabbi
.
Igitur qui gloriam hominum appetit,
non Christum, sed Christi aduersarios scribas et phariseos imitatur.
quanto-que magis humano ore laudari concupiscit,
tanto grauius judicio condemnatur diuino.
Multos quidem uanę glorię cupiditas a Christi religione dissidere |
et contra ueritatem stare compellit.
Dum enim cęteris ingenio et eruditione pręstare uideri uolunt,
Scripturę sensus ab Ecclesia receptos atque approbatos impugnare
nituntur |
nec ad hereticorum prauitatem declinare timent,
ut aliquid se acutius inuestigasse rudi plebeculę persuadeant |
et apud indoctos doctorum laudem sibi comparent.
Quam ob rem talibus est dictum:
Io5
Quomodo uos potestis credere,
qui gloriam ab inuicem accipitis,
et gloriam quę a solo Deo est non quęritis?
Plerique autem eodem appetendę glorię uitio superati,
tametsi fideles sint,
si tamen ab infidelibus honorantur,
cauent ore confiteri,
quod corde credunt,
et humanam laudem fide ipsa potiorem habent.
Siquidem tales illi erant,
de quibus Ioannes memorat dicens:
Io12
Ex principibus multi crediderunt in eum,
sed propter phariseos non confitebantur,
ne de synagoga eiicerentur.
dilexerunt enim gloriam hominum magis quam gloriam Dei.
Quam ergo perniciosum uitium est inanis gloria,
quę alios ita insanat, ut Christum confiteri non audeant,
etiam ut negare non uereantur!
Verum esse quod dicimus nostrę quoque ętatis exempla probant.
Vidimus non paucos ex Christianis transisse ad Machumetanos |
et pręfecturę sibi collatę honore illectos |
eorum ritus leges-que subisse |
maluisse-que sine Christo |
quam sine potestate uiuere.
Cęterum ne illi quidem,
quanuis cum fidelibus censeantur,
uirtutum suarum fructum aliquem referre poterunt,
qui in his non ad laudem Dei,
sed ad plebis plausum exercentur.
Humilitatem prę se ferunt |
et in postremo conuiuii loco discumbunt,
non quia humiles sint,
sed ut esse uideantur.
Vel sicut in Euangelio dicitur:
Matth5
Exterminant facies suas,
ut appareant hominibus ieiunantes.
elemosynas faciunt et tubis insonant
ostentationis,
ut misericordium sibi laudem uendicent
.
atque ita bonum opus malo fini corrumpunt.
Cum-que ab ipso bonarum actionum remuneratore Deo mercedem recipere
potuissent ęternam,
fragilem et caducam malunt,
fucum uidelicet istum uolatilem aurę popularis.
Huius tam peruersę sanctimonię et illi erant,
qui Saluatorem nostrum interrogarunt dicentes:
Matth9
Quare nos et pharisei ieiunamus frequenter,
discipuli autem tui non ieiunant?
Quę autem utilitas est |
uacuum cibo gerere uentrem,
et glorię cupiditate repleri?
Hac tamen et phariseus ille refertus erat,
quem certe nec coram Deo puduit arrogantius quam decebat sese efferre.
Luc18
Deus gratias ago tibi inquit quia non sum sicut cęteri
homines:
raptores, iniusti, adulteri, ueluti etiam hic publicanus.
ieiuno bis in sabbato,
decimas do omnium quę possideo.
Gratias quidem Deo agere debuit,
sed aliis detrahere se-que tam improba iactatione efferre non debuit.
Sic reliquos depressit,
quasi sibi ęquandus esset nemo.
sic semetipsum commendauit,
quasi ad ea quę paciebat , nihil ultra addi
oporteret.
cum ieiunare adiumentum potius uirtutis quam uirtus sit,
et decimas dare ęs alienum soluere, non aliquid sua sponte offerre.
Tantum autem hac ostentatione profecit,
ut publicano quem procaciter taxauerat, minus iustus de templo
discederet |
documento-que esset peccatorem qui se humiliat, magis esse Deo charum
|
quam innocentem, qui sese aliis pręferendum iactat.
Non possumus tamen, quin tangamur aliquando glorię palpatione,
sed statim aduocanda ratio est,
ut quod caro blanditur,
mentis iudicio protinus repellatur.
Nam et apostolos Zebedei filios, honoris tentauit ambitio,
cum alter ad dexteram , alter ad sinistram Domini,
quem mox in terra regnaturum putabant, sedere concupissent.
Et quoniam terrenis adhuc affectibus ducebantur,
responsum est eis:
Nescitis, quid petatis.
Quod si nescit quid petat ,
qui pręferri cęteris appetit,
nonne cęcos et improuidos homines facit ipsa humanę laudis affectatio?
Etenim dum laudari cupiunt,
ad uulgi opinionem uiuant necesse est |
et magis placeant simulatione quam ueritate.
Necesse est etiam ut offensi irascantur,
ne timidi et abiecti reputentur;
ut inuideant,
ne aliis minoris ęstimationis habeantur;
ut reliqua huiusmodi perpetrent,
quę uulgus fieri amat,
quanuis ea boni et ęqui ratio non admittat.
Ideo sane Apostoli pręceptum est:
Gal6
Non efficiamur inanis glorię cupidi,
inuicem prouocantes,
inuicem inuidentes!
Cum igitur plurimum mali ex laudis humanę captatione soleat oriri |
et nihil solidi boni nasci,
quin immo cęlestis merces, quę nobis a Domino promissa est tolli,
quandoquidem illi qui sic afficiuntur,
mercedem dicuntur accepisse,
contempta huiusce uanitatis cura Apostolum audiamus monentem:
Cor2.10
Qui gloriatur,
in Domino glorietur.
non enim qui seipsum commendat ille probatus est,
sed quem Deus commendat.
Audiamus et Dominum pręcipientem:
Luc17
Cum omnia feceritis quę pręcepta sunt uobis, dicite
serui inutiles sumus.
fecimus enim quod facere debuimus.
Ad hęc semper peccatores nos esse meminerimus.
Io1.1
Si enim dixerimus,
quia peccatum non habemus,
nosipsos seducimus,
et ueritas in nobis non est.
Denique nihil boni uel in nobis | uel extra nos esse,
de quo quasi de nostro gloriari possimus ,
dicente Apostolo:
Cor1.4
Quid habes quod non accepisti?
et si accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis?
Cum ergo cuncta quę agimus aut dicimus laude digna,
ad Deum referenda sint |
ut ad bonorum omnium autorem atque largitorem,
profecto aliquid ex his nostrę uirtuti ascribere uelle |
summę ingratitudinis crimen est |
arrogantię-que non ferendę.
facile autem gloriam pręsentem contemnet,
qui semper fragilitatis humanę memor erit.
quam in primis mortis nostrę testatur conditio.
de qua peropportune quidem nunc tractabitur.
De mortis conditione.
Caput XVIII
Non est ibi stabilis gloria,
ubi non est uita diuturna.
Nobilem ignobili,
liberum seruo,
diuitem pauperi,
strenuum ignauo,
doctum indocto,
sapientem stulto,
regem denique priuato ęquat mors.
Et si fama superstes uiuat,
quid ad te?
quam uoluptatem ex eo capies,
si non audis quid de te post te dictitent homines?
Solent illi quidem qui per adulationem uiuo laudes dixerunt,
de mortuo nonnihil obloqui.
quippe cuius iam neque beniuolentiam captent |
neque uim formident.
Sed esto ut lauderis
et in ore uiuas multorum |
et hoc insuper ad te illi, qui ad inferos descendunt perferant |
nunquid nuncio isto illa tibi leuare cruciatus poterunt |
et non magis grauare,
si ideo te noueris fuisse damnatum,
quia non uirtuti laborasti dum uiueres,
sed glorię |
et hominibus magis placere quam Deo solicitus fuisti?
Quam igitur imprudenter,
immo quam stulte inanis gloria quęritur ,
quę etiam in infamiam uerti potest,
et si non uertatur,
uel ignorata nihil iuuat |
uel cognita plus doloris ei cuius est affert quam consolationis.
Luc16
Quid profuit diuiti in Euangelio quotidie splendide epulari,
purpura bysso-que indutum in publicum procedere,
a plurimis honorari?
aut quid nocuit Lazaro mendico canibus tantum qui hulcera ejus lingebant, esse notum?
Si hic defunctus ab angelis in sinu Abrahę collocatur,
si ille in inferno sepelitur |
et in igne ardet |
et gutta aquę indiget |
et nullum supplicii finem sperat?
Vtriusque exitum consydera
et iam magis optabis inglorius et ignotus Deo seruire |
quam quęrendę laudis gratia | urbibus ac prouinciis imperare.
Nunc reliqua, quę ad mortem hominis pertineant, Euangelii loca
percurrendo,
more holitoris inter salubres herbas |
eam tantum, quę ad pręsentem usum facit decerpentis, inquiramus.
Naturale est omnibus animantibus mortem timere |
In his tamen quę ratione utuntur
idest in hominibus,
timorem istum a natura insitum |
uitę immortalis cupiditas superat ac uincit.
Vtrunque de Saluatore nostro euangelistę nobis prodidere.
Sic enim in Mattheo legimus:
Matth26
Coepit Iesus contristari et moestus esse.
tunc ait illis: Tristis est anima mea usque ad mortem.
Quanuis alii moestitię huius causam assignent non timori mortis,
sed ei dolori quem capiebat ex perditione Iudę proditoris |
aliorum-que in se credere nolentium.
posset hoc tamen,
quod propinqua iam passione est dictum ,
et ad metum mortis referri.
non tam quia timuit,
quam ut hac etiam in re,
sicut in cęteris in se hominis naturam ostenderet.
Separari autem a corpore nemo est qui uellet,
nisi idem per separationem istam ad ęternam beatitudinem se transiturum speraret.
Paulus Apostolus nunquam dixisset:
Cupio dissolui,
nisi cupitę dissolutionis causa potior subesset |
quam in corpore uiuere.
quam ipse ostendit continuo subiungens:
et esse cum Christo.
Christus autem postquam coepit contristari |
uel ut alius euangelista ait, tedere et
pauere
,
ex natura passibili et infirma,
ex eadem paulo post dixit:
Pater mi,
si possibile est,
transeat a me calix iste!
Sed quoniam ratio ipsa in nobis uincere debet naturalem carnis motum,
nihil moratus intulit:
Io14
Veruntamen non sicut ego uolo,
sed sicut tu.
Ut semper Dei uoluntas pręferatur hominis uoluntati.
Vis non timere mortem?
crede in illum qui ait:
Ego sum uia ueritas et uita.
Hic est enim uia morum,
ueritas fidei,
uita retributionis.
Propterea quidem etiam hortatur nos dicens:
Io5
Amen, amen dico uobis,
quia qui uerbum meum audit |
et credit ei qui misit me,
habet uitam ęternam |
et in iudicium non uenit,
sed transit a morte in uitam.
Quod si in Adam morimur et in Christo reuiuiscimus,
si de morte nobis transitus est ad uitam,
non est cur mortalitatem exui timeamus mox immortalitate induendi.
tanto-que minus cum etiam corpus nostrum rursum assumpturi simus,
non quale deponimus |
tetrum tardum graue ignobile terrenum fragile mortale,
sed lucidum agile leue gloriosum,
omni pristina fece carens,
nullis casibus obnoxium,
beatitudinis capax,
mortis expers.
dicente Apostolo:
Phil3
Nostra conuersatio in cęlis est,
unde et Saluatorem expectamus Dominum nostrum Iesum Christum,
qui reformabit corpus humilitatis nostrę conformatum corpori claritatis suę
.
Nos hac tanta spe confirmati,
non solum mortem non timere,
sed etiam nullum mortis genus debemus exhorrescere.
Ideo Dominus noster cum asperrimam tum ignominiosissimam elegit crucis mortem.
Quem secuti sancti martyres omnes tyrannorum minas contempsere,
omnia uicere tormenta,
magis timentes Deum offendere |
quam quęque extrema perpeti.
Quid quod etiam multi ante persecutionem,
immo ante Christum,
cum nondum paradisi ianua pateret,
mori optarint?
Ingemiscens Dauid ait:
ps119
Hei mihi quia incolatus meus prolongatus est!
et Helias :
reg2.19
Sufficit mihi Domine,
tolle animam meam!
et Iob: Iob3
Quare non in uulua mortuus sum?
egressus ex utero non statim perii?
et Ionas:
Domine tolle quęso animam meam a me,
quia melior est mihi mors quam uita
.
Quod si hi quibus adhuc clausus erat aditus regni cęlestis,
hinc decedere optarunt,
nos timebimus,
quibus per Christum a maladicto iam
liberatis patet paradisus?
quos-que corpore isto exutos protinus excipit cęlestis claritatis habitaculum sempiternum?
ps115
Ob hoc ergo probatę uitę homines mori non formidant ,
quia preciosa in conspectu Domini mors sanctorum eius.
ps33
Ob hoc autem impii et iniqui terrentur,
quia mors peccatorum pessima.
Itaque non dolore uehementi neque immodico fletu prosequi debemus
eorum funera,
qui fide uirtute-que satis pręditi uixerunt.
Apoc14
Beati enim sunt mortui qui in Domino moriuntur |
amodo dicit Spiritus,
ut requiescant a laboribus suis.
Vnde non immerito felicem talium obitum Scriptura sępenumero
dormitionem appellat,
ut quiete eos et uita simul frui significet.
Puellam suscitaturus Dominus:
Luc8
Non est mortua inquit, sed dormit.
et de Lazaro: Io11
Lazarus amicus noster dormit,
sed uado ut a somno excitem eum.
Paulus quoque cum de mortuis loqueretur:
Thes1.4
Fratres inquit nolo uos ignorare de dormientibus.
Et in psalmo habetur:
ps125
Cum dederit dilectis suis somnum
.
Honestiore igitur quam mortis uocabulo mors notata est iustorum,
qui in Domino uiuunt.
Vnde Christus Iudeorum nuncupatus est uiuorum et mortuorum.
Plura quippe mortis genera sunt.
est proprie mors corporis recedente anima, quę uiuificat illud.
est per metaphoram mors animę, cum propter peccatum a Deo deseritur.
est mors reorum poena in inferno.
hęc in Apocalypsi secunda mors appellatur.
Quanuis enim anima etiam peccatrix immortalis sit,
mortua tamen est,
tum quando in corpore non Deo uiuit sed peccato,
tum quando in inferno poenas luit eternas.
Nam cum mors primorum hominum in poenam peccati data sit,
ipsa poena quę pro peccatis infertur, mortis interdum nomine designatur.
Atque ideo sane nec ipsam corporis mortem bonam esse dicimus,
quia stipendium peccati est,
quia non sine dolore est,
sed tamen,
ut malis perniciosam,
ita bonis utilem.
Alteri enim moriuntur ut in ęternum uiuant,
alteri ut in ęternum crucientur;
fugienda ista,
expetenda illa,
etiam cum tormentis et suppliciis pro tempore tolerandis.
Si enim tolerabimus,
et conregnabimus.
Magis excoctum aurum purius nitet.
et terra per se ferax si aratro aut ligone uersata fuerit,
fructus uberiores reddet.
Mortis tempore non est iustitię nostrę operibus-que confidendum,
sed in misericordia Dei sperandum,
cum sanctus Apostolus dicat:
Tit3
Non ex operibus quę fecimus nos,
sed secundum magnam misericordiam suam saluos nos fecit.
Animam igitur a corpore decedentem soli illi, qui saluare potest,
commendemus.
Qui ut hoc nobis insinuaret,
iam morti propinquus,
iam spiritum traditurus:
Pater inquit in manus tuas commendo spiritum meum.
et hęc dicens expirauit.
Et nos ergo commendando animam Deo |
misericordiam-que eius implorando |
ac precibus insistendo uitam istam finiamus.
et tunc sequentur, quod paulo ante diximus:
Preciosa in conspectu Domini mors sanctorum eius,
et:
Beati mortui qui in Domino moriuntur.
Cęterum sicut non timere mortem ad seruos Dei pertinet,
ita econtrario eam formidare |
ad seruos mundi.
Quod ut clarius constet,
de uana pręsentis uitę cupiditate aliquid dicamus.
De vitę cupiditate.
Caput XIX
Si diu uiuendi uel uota uel confidentiam hominum recte perpenderimus,
plurimos quidem qui ita afficiuntur, uanitatis imprudentię-que arguemus.
Luc12
Diu uiuere sperabat diues ille in Euangelio,
qui frugum ubertate lętatus dilatare cogitabat
horrea |
cęllaria-que ampliare |
et his quę una ęstas attulerat, per annos multos frui.
Tantos autem cogitatus abscidit nunquam satis prouisa mors.
atque nocte illa, qua ipse sibi longiora feliciora-que uitę spacia
promittebat,
coactus est decedere
et cuncta quę collegerat, aliis relinquere possidenda.
Frustra igitur aliquid diuturnum fore speratur,
quod statim potest deficere.
Sed aliud est sperare dices |
aliud cupere.
licet non idem sint, alterum tamen ab altero pendet,
et ex desyderio spes,
et spe oritur desyderium.
Alioquin quid stultius esse potest |
quam cupere aliquid, quod te assecuturum non speras?
Sed cupis diu uiuere simul et speras,
veruntamen times, ne te spes ista fallat,
atque ita inter spem metum-que dubius fluctuas.
Et cum ita sit,
quęro abs te,
cum uoti compos fueris,
cum ad decrepitam usque ętatem perueneris,
quam diu uixisti?
annos centum aut plures fortasse |
si toto hoc tempore Deo uixisti,
pręclare quidem tecum agitur.
mox enim in ęternum uiuere incipies.
at si tibi tantum,
male profecto rebus tuis consuluisti.
Voluptas quippe omnis quę cum ętate pręterit, pro nihilo est,
peccata autem manent et perdurant
quibus grauatus animus ad inferos ruit,
ibi pro breuibus delitiis poenas luiturus sempiternas.
Quid quod omnium hominum breuissima uita est
super terram?
atque (ut Iacobus apostolus ait)
Iac4
uapor ad modicum parens .
Quę res cum neminem lateat,
quid quęso tantopere cupimus,
quod uelimus nolumus |
cito pertransiturum non ignoramus?
Diu uixit Adam,
diu Mathusalem |
alii-que nonnulli ex patribus.
Diuturnitas tamen ista senescente mundo defecit.
Quis enim nostra memoria centesimum uitę attigit annum?
cum pręsertim psalmista dicat:
ps89
Dies annorum nostrorum in ipsis septuaginta anni,
si autem in potentatibus, octoginta anni ,
et amplius eorum labor et dolor.
Quęre siquem inuenire potes octogenarium senem sanum.
neminem certe reperies,
cui uel aures non obsurduerint |
uel uisus non hebetauerit |
uel pedes non titubent,
manus non tremant,
dorsum non curuetur,
dentes siqui reliqui sunt non fluitent,
et tota corporis deformata facies non penitus alia sit quam fuerat.
adde tussim,
apoplesiam ,
paralisim ,
stomachi cruditatem,
uentris tormina,
inguinum tumorem,
spirandi difficultatem,
mingendi stranguriam |
alia-que hujusmodi multa, quę annositas ipsa secum apportat,
nec corpus modo,
uerum etiam mentem infestans.
Videas enim plerosque delyrare per ętatem |
et qui paulo ante sapientes habiti erant,
iam ridiculos esse.
Cum-que tot mala una senectus afferat,
nonne satis apparet |
eum qui diu uiuere appetit,
non uitam appetere, ut putat,
sed morbos?
Si quibus autem contingat,
quod rarissimum est,
ut etiam in senecta integris sensibus uegeto-que corpore et mente
illęsa sint,
hoc donum Dei est |
cęlestis-que gratię fauor,
non longęuę ętatis, quę cuncta corrumpere consueuit, beneficium.
Quod Ecclesiasticus testatur dicens:
Eccl46
Dedit Dominus ipsi Caleph fortitudinem | e
t usque in senectutem permansit illi uirtus.
In Iob etiam legimus:
Iob32
Sperabam quod ętas prolixior loqueretur
et annorum multitudo doceret sapientiam |
sed ut uideo spiritus est in hominibus,
et inspiratio Omnipotentis dat intelligentiam.
Denique in Euangelio Dominus:
Luc12
Dabo uobis inquit os et sapientiam.
Hanc uero sapientiam et iuuenes expetere et senes debent.
Quam si adepti fuerint,
dabunt certe operam,
non ut diu,
sed ut bene uiuant,
neque ut ętate,
sed moribus graues sint.
Nam diu uiuere hoc quoque mali habet,
quod necesse sit,
ut qui diu uixerit,
mortes uideat multorum,
lugeat liberorum orbitatem,
ingemiscat coniugis, fratrum | cognatorum-que funera |
et frequenter exitu tristetur amicorum.
Quin etiam uel sua uel aliorum adhuc uiuentium
infortunia deploret.
quandoquidem crebrius mala quam bona contingere mortalibus solent.
Quas ob res unam tantum habemus, (ut equidem reor) uitę diuturnioris
concupiscendę causam.
ut uidelicet quo plus uixerimus,
uberiores poenitudinis nostrę fructus
colligere possimus |
tanto-que maius promereri apud Deum pręmium,
quanto prolixioris temporis laborem eidem seruiendo sustinuerimus.
dum et aliis prodesse optamus |
et pro nobismetipsis cupimus facere satis.
Alioquin longam uitam desyderare,
non Dei sed seculi amatorum est.
qui nullo pręsentium uoluptatum haustu satiantur.
qui semper uiuere uellent,
ut semper peccare possent.
Et tamen male cupita senectus in eo illis bene consulit si uenerit,
quod lasciuiendi uires obscoenos-que
amputet affectus |
et ad continentiam cogat uel inuitos.
Cęterum quoniam fidei integritati congruit |
non solum quę iussa sunt obseruare,
sed etiam quę consulta perficere,
opportune nunc occurrit |
de perfectę religionis professione facere sermonem.
De perfectione vitę.
Caput XX
Perfectioris uitę conuiuium est, ad quod inuitat nos Dominus.
multos quidem uocat,
sed non omnes qui uocati sunt ueniunt.
alium retinet corporis uoluptas,
alium cumulandarum opum cupiditas impedit.
de quibus dicitur:
Matth22
Illi autem neglexerunt,
et abierunt,
alius in uillam suam,
alius uero ad negociationem suam.
His grauati uenire omnino nequeunt.
Deponendum est ergo onus,
si altiora cupis ascendere
et de paucorum esse numero electorum.
Tunc te uere a Deo electum esse noueris,
cum magno animo illa quę multorum sunt contemnere coeperis |
et omnem prorsus affectum ad solum Christum conuerteris,
solum imitari statueris.
Ait enim:
Matth10
Qui amat patrem aut matrem plus quam me,
non est me dignus.
qui amat filium aut filiam super me
non est me dignus.
Ita tuos ama,
ut Deum non offendas.
alioquin plus te illos diligere argueris,
quorum causa peccare non timueris.
quandoquidem etiam propria mors magis est eligenda |
quam crimen committendum.
Ideo subditur:
Et qui non accipit crucem suam et sequitur me,
non est me dignus.
Etenim quemadmodum ipse crucifigi uoluit,
ut nos redimeret,
ita tu crucis mortem timere non debes
dum tuum confiteris redemptorem.
Tunc autem uere uiuere incipis,
cum pro eius nomine occideris.
Qui perdiderit animam suam inquit propter me, inueniet eam.
Transit enim de morte ad uitam,
de terreno habitaculo ad cęleste regnum |
semper beatus futurus qui mori innocens maluit quam nocens uiuere.
Solent autem parentes cognati-que qui mundana sapiunt,
modis omnibus iter impedire ad perfectionem tendentium.
conqueruntur se derelictos,
omni se solatio destitutos.
Qua in re cauendum est,
ne nostra erga parentes pietas |
impietas fiat in Deum.
Contemnendi quippe sunt,
quoties a Dei seruitio auertere nos moliuntur,
et quasi odio habendi,
ne nos odio simus Deo,
si uocationes eius atque inuitamenta crebro cordibus nostris infusa
neglexerimus.
Cum pręsertim ipse Dominus noster dicat:
Luc14
Siquis uenit ad me |
et non odit patrem suum et matrem et uxorem et filios et fratres et sorores, adhuc autem et
animam suam,
non potest meus esse discipulus.
denique ait:
Luc14
Qui non renunciat omnibus quę possidet,
non potest meus esse discipulus.
Non potest toto pietatis affectu inhęrere
Christo,
cuius animus aliqua terrenarum rerum cura in diuersum distrahitur.
In eo enim deficiat necesse est,
in quo adhuc aliqua carnali cupiditate inclinatur.
Propterea quidem uocati apostoli,
quoniam aliter sequi Christum non poterant,
Matth4
et retia et parem reliquerunt.
Non poterant effici Christi discipuli,
nisi per omnia ei se conformari studuissent |
emularentur-que eius paupertatem,
humilitatem,
castitatem,
docendi studium,
omnes uiuendi curam,
omnia sustinendi patientiam.
Luc16
Siquis uult inquit post me uenire,
abneget semetipsum,
et tollat crucem suam,
et sequatur me.
Abnegat semetipsum,
qui non iam carni paret sed spiritui,
non jam mundo sed mundi Domino seruit.
ut longe alius sit |
quam qui hactenus fuerit .
Tollit autem crucem suam,
qui pro ueritate asserenda nec supplicia deuitat |
nec mortem horret,
atque ita Christum sequitur.
Ille enim cum Dominus esset,
formam serui accepit |
et qui in se impassibilis erat,
in homine assumpto crucem passus est.
ne id nos pro nomine eius subire timeremus,
quod ille pro amore nostro proferre uoluit.
Ne autem paupertatem metuas:
Quęrite inquit primum regnum Dei,
et hęc omnia quę uidelicet uitę necessaria sunt |
adiicientur uobis.
Ne etiam mortem exhorrescas ait:
Qui credit in me,
non morietur in ęternum
.
ne denique suppliciis terrearis:
Mundus inquit gaudebit,
uos uero contristabimini |
sed tristicia uestra conuertetur in gaudium
.
Tu interea
si perfectę consummatę-que religionis laboribus implicari
durum putas,
promissę mercedis magnitudinem consydera.
ait enim:
Marc19
Vos qui secuti estis me in regeneratione
cum sederit Filius hominis in sede maiestatis suę,
sedebitis et uos super sedes duodecim iudicantes duodecim tribus
Israel
.
Perfectis ergo suam communicaturus est dignitatem,
qui cum ipso communicare non dubitarunt
laborum angustiarum-que patientiam.
Duodecim autem sunt qui iudicant |
et totidem qui iudicantur.
quia illi filii lucis sunt tanquam duodecim horę diei.
hi uero filii tenebrarum sub eodem nocturnarum horarum numero
comprehensi.
Quanuis enim non omnes damnandi sunt,
minus tamen illis clari,
quos perfectionis opera commendant.
Sequitur:
Marc19
Et omnis, qui reliquerit domum uel fratres uel sorores aut
patrem aut matrem aut uxores aut filios aut agros
propter nomen meum,
centuplum accipiet et uitam ęternam possidebit.
hoc est sublimiorem beatitudinis obtinebit gradum
uita-que perenni perfruetur.
Exquisitę enim sanctitatis uiri,
licet uitę ęternitate aliis in paradiso sanctis pares erunt,
beatitudinis tamen magnitudine atque gloria illis pręstabunt.
dicente Apostolo:
Cor1-15
Stella enim a stella differt in claritate.
sic et resurrectio mortuorum
.
Quanto quis plenius in se Christi similitudinem expresserit eum hic
imitando,
tanto illi proximior est futurus in cęlesti regno.
Hoc certe ipso pollicetur dicens:
Io12
Siquis mihi ministrat,
me sequatur,
et ubi ego sum,
illic et minister meus erit.
Siquis mihi ministrauerit,
honorificabit eum Pater meus
.
Hęc talia si recte perpenderis,
profecto iam nihil tibi aut factu difficile uidebitur |
aut toleratu durum.
Iam tibi sedebit animo uendere uniuersa quę habes:
diuitias, uoluptates, concupiscentias,
et emere thesaurum illud prę omnibus mundi
thesauris concupiscendum,
nunc quidem in enygmate absconditum,
tunc autem manifestum futurum,
cum uidebimus illud sicuti est.
hoc idem enim est et preciosa margarita,
qua comparata nihil erit ultra desyderandum,
cum omnis plenitudo gratię in Christo sit.
in quo sunt omnes thesauri sapientię et scientię absconditi.
Coll2
In ipso enim inhabitat (ut Apostolus ait) omnis plenitudo
diuinitatis corporaliter.
Libenter igitur eliges esse cum Christo pauper,
in Deo diues sis.
optabis cum illo emori mundo,
ut uiuas Deo.
terrena denique omnia sordere tibi incipient,
cum in cordis tui hospitiolo susceperis Christum.
Nihil illo est dultius ,
nihil suauius.
Iure suo dixit,
cum ad sui seruitium fideles inuitaret:
Matth11
Iugum meum suaue est et onus meum leue.
Hoc diuinus psalmista | sensit dicens:
Ps33
Gustate et uidete,
quoniam suauis est Dominus.
Hac certe dulcedine affecti erant apostoli,
cum inter flagella gauderent,
quoniam digni habiti sunt pro nomine Iesu contumeliam pati.
Et cum sęuissimi tyranni tormenta proponerent,
necem minarentur,
ne Iesum euangelizarent,
tacere omnino non poterant.
tanto illis nomen Domini sui iocundius fuit |
quam uitę pręsentis usus |
aut doloris per supplicia infligendi euasio.
Tales itaque esse debent qui uolunt montem excelsum conscendere cum
Petro |
et operarii fieri uineę Domini |
et abiecta seculi huuus sarcina per foramen acus transire |
percalcatis-que mundi angustiis ad beatam illam regni cęlestis amplitudinem peruenire.
Tu igitur qui relicta syndone nudus impiorum
manus effugisti,
ne reuertaris tollere tunicam tuam,
nec aratrum tenens respicias retro,
ut aliquando imprudenter concupiscere incipias,
quod propter Christum prudenter reliquisti.
Multo melius est non uouisse uiam perfectionis |
quam postquam uoueris regredi uelle |
et cum Anania Saphira-que Spiritui Sancto mentiri audere.
De vita solitaria.
Caput XXI
Huic excellentissimę professioni accommodatissima solitudo est.
Da igitur operam,
ut in coenobio cęlla ,
in deserto locus ab humano cultu uacuus |
legendi, scribendi, orandi | et ea quę ęterna sunt contemplandi
opportunitatem tibi pręstent .
Nulla horum libera meditatio habetur in frequentia coetu-que multorum.
Vulgi clamor,
urbani tumultus,
amicorum interpellatio,
mulierum conspectus,
cognatorum mortes |
mentem Deo intentam conturbant |
nec in illo conquiescere ipsam pro uoto sinunt.
In solitudine autem concupiscentię quoque magna pars tollitur,
dum illa quę male concupiscuntur,
nostris aspectibus procul submota latent.
cum multo magis uisa moueant animum quam cogitata.
et quod rarius cernitur,
facilius obliteretur.
Quantum pręterea uiro religioni dedito conferat ipsa solitudo,
ex Euangelio discitur.
Matth9
Principis filia uita defuncta non ante a morte suscitatur |
quam tibicines et tumultuantium turba excluderetur.
Solitudo itaque pręcipue quęrenda est,
ut anima in peecatis mortua per poenitentiam ad gratiam uiuificantem
reuocetur.
Quoniam ut modo diximus,
et pessimę animi cupidines minus in secessu uirium habent |
et mens terrenarum rerum curis expedita ad contemplanda diuina magis
attollitur .
dicente ad discipulos Domino:
Matth6
Venite seorsum in desertum locum |
et requiescite pusillum!
Multa quidem ubique pugna,
sed tamen in deserto requies aliqua quanuis pusilla.
Certior autem ibi uincendi spes est,
ubi post laborem ad uires refocillandas nonnula quietis conceditur mora.
Quod nobis innuere uolens Dominus,
in deserto tentatus a diabolo collatis signis uictoria potitur.
fuso denique fugato-que hoste triumphans angelorum utitur ministerio.
Scriptum est enim:
Matth4
Tunc reliquit eum diabolus,
et ecce angeli accesserunt,
et ministrabant ei.
Luc21
Idem eos qui in Iudea sunt,
ut ad montes fugiant hortatur.
Iudea confessio et glorificatio interpretatur;
ut is qui Christum confitetur |
et ad celsiorem beatitatis gloriam aspirat,
frequentiam fugiat solitudine-que delectetur.
Quod si docendi officio fungitur |
et uicos urbes-que peragrare necesse est,
tantisper in publicum prodeat,
donec populo saluti congrua per sermonem insinuet.
Luc21
Erat enim Jesus (ut Lucas ait) diebus docens in templo,
noctibus uero exiens morabatur in monte, qui uocatur Oliueti.
ut nobis ostenderet et tempus et locum
orationi contemplationi-que aptum.
Commodissime enim tunc oratur,
cum cuncta silent.
Inter orandum autem in montem ascendere iuberis,
ut sicut montium fastigia cęlo proximant,
ita tu ad cęlestia contemplanda animo subleueris.
Hoc ipsum Marcus quoque testatus est dicens:
Mar6
Et cum dimisisset eos,
quos uidelicet docuerat,
abiit in montem orare.
Dominus ergo noster,
quod uerbis docuit,
hoc exemplo monstrauit,
in ipso orationis tempore secedendum esse a turba |
et in loco secretiore orandum.
Vnde iterum Lucas:
Luc5
Ipse autem secedebat inquit in desertum et orabat.
Desertum istud Mons Oliueti erat.
mons autem contemplationis altitudinem designat.
Sed ad hanc altitudinem ascendere nequimus,
nisi hominum frequentiam fugerimus.
Zacheus prę turba non poterat uidere Iesum.
Difficile est enim in medio plebis uersari |
et mentem in Deo fixam firmam-que habere.
ascendit ergo arborem sicomorum ut uideret Iesum,
altius-que sese cęteris errexit,
non superbia sed cogitatione,
extra turbam quęrens, quod in turba inuenire non poterat.
Ioannes quoque Baptista in matris aluo sanctificatus,
ut sanctior fieret,
desertum incoluit.
ibi manens Christum baptizare meruit |
et de illo prophetare |
et ab illo testimonium accipere dicente:
Luc7
Inter natos mulierum non surrexit maior Ioanne Baptista.
atque hunc eundem, quem homines ut prophetam honorabant,
ipse plus quam prophetam esse asseruit.
Postremo ipse Dominus Petro Iacobo Ioanni diuinitatis suę claritatem
ostensurus,
non solum in montem,
sed in montem excelsum duxisse eos dicitur.
Tanta uisione non poterant esse digni,
nisi a turba secederent |
et humana transgressi sublimitate contemplationis cęlestibus
insererentur.
Ex his quę dicta sunt, discere possumus,
ut ille perquam raro conuersetur cum hominibus,
qui sępe cum Deo esse desyderat.
Nunc his qui sacerdotalibus initiari sacramentis uolunt ostendemus,
quibus rebus et bonus constet sacerdos |
et malus efficiatur,
ut discant, quę sibi expetenda quę-que fugienda sint,
ut bonorum potius gloriam consequantur |
quam in sortem concedant
malorum.
De bono sacerdote.
Caput XXII
Tanta ac talis dignitas sacerdotalis est,
ut nulla maior homini conferri possit.
et quoniam angelicę sublimitati exęquatur,
sacerdos ipse aliquando in Scripturis angelus
est appellatus.
ut illud Malachię:
Mlc2
Labia sacerdotis custodiunt scientiam,
et legem requirent ex ore eius,
quia angelus est Domini exercituum.
Ioannes etiam in Apocalypsi
Apoc2
septem angelis, septem in Asia ecclesiarum episcopis scribere iubetur.
hoc est, Ephesi, Smyrnę, Pergami, Thiatyrę, Sardis, Philadelphię et Laodicię.
In his singulis singuli episcopi erant,
et officii sacerdotalis merito angeli nominantur.
Hoc tamen minus mirabimur,
si meminerimus ipsum Dei Filium Iesum Christum sacerdotem factum,
Deo Patre ad eum dicente:
Tu es sacerdos in ęternum secundum ordinem Melchisedech.
Nihil isto sacerdote maius,
nihil mirabilius excogitari potest,
ita nec sacerdotii honore quicquam pręstantius haberi.
Cęterum iuxta Domini sententiam:
Luc12
Cui multum datum est,
multum petent ab eo.
Omnibus ergo uirtutibus excultum atque exornatum oportet esse
sacerdotem.
Vt igitur uere sacerdos sit,
necessaria est illi sobrietas,
castitas,
fides,
charitas,
iustitia,
prudentia,
scientia,
terrenarum-que rerum contemptus
et cęlestium desyderium atque amor.
Vt sit sobrius,
Dominum audiat in Ezechiele pręcipientem:
Ez44
Vinum non bibet omnis sacerdos,
quando ingressus est atrium interius.
Quod ante in Leuitico ad Aaron ita dictum est:
Lev10
Vinum et omne quod inebriare potest,
non bibetis tu et filii tui,
quando intrabitis in tabernaculum
testimonii,
ne moriamini.
Nec aliter nouus pontifex noster Christus monuisse suos discipulos
uidetur,
cum diceret:
Luc21
Attendite ne forte grauentur corda uestra in ebrietate
et crapula
et in curis huius sęculi.
Castum quoque oportere esse sacerdotem
et carnalis copulę abstinentem
idem Dominus docuit |
apostolis imperans ut pręcingant lumbos suos |
et lucernas ardentes in manibus habeant.
Lucernę in manibus opera iustitię sunt,
quorum fundamentum castitatem esse uoluit,
dum lumbos prius, in quibus generandi uis est,
restringi iubet baltheo castitatis.
Veteri uero Lege ideo concessum sacerdotibus fuit matrimonium,
quia sola tribus Leui et domus Aaron sacerdotalis erat.
nec aliis licebat hoc fungi officio.
Ne igitur Leuitarum genus in paucis conclusum deficeret,
reparandum per connubia erat.
At nunc non carnis quęritur successio sed spiritus,
translato-que sacerdotio ad tribum Iuda, id est ad Christum,
quicunque Christianus est,
nisi uxori alligatus fuerit,
potest eligi in sacerdotem.
Omnes tamen qui Christo in sacerdotio succedunt,
castos esse decet,
sicut et ipse castus fuit.
ut noui sacerdotii tanto purior successio sit quam ueteris,
quanto et sacerdos noster Christus omnibus qui ante illum hoc munere usi sunt, noscitur esse pręstantior.
Neque enim arietum ut olim aut uitulorum sanguine nunc sacrificatur,
sed ipse Christus uerus Deus et uerus homo,
uiuus et immortalis,
licet aliena specie uelatus,
offertur .
Quod si etiam priscis dictum sit:
Esa52
Mundamini qui fertis uasa Domini,
quanto magis nostris conuenit omnis mundities?
quibus non solum ferre uasa Domini,
sed etiam ipsum Dominum quotidie et contrectare manibus
et ore sumere mos est?
Tam igitur mente quam corpore mundus castus-que sit,
qui ad eiusmodi ministerium se nouerit esse electum.
Imprimis tamen fidelem esse conuenit.
Quid enim castitas aut aliqua alia uirtus ei prodesse poterit,
siqua orthodoxę fidei pars in illo labascere coeperit?
Fide igitur opus est,
ut reliqua recte prospere-que succedant.
Matth24
Quis est, inquit, fidelis seruus et prudens,
quem constituit Dominus super familiam suam,
ut det illis cibum in tempore?
Familię Dei sacerdotes prępositi sunt,
ut uerbi exempli-que cibo eam pascant.
Qui si fideles ac prudentes fuerint,
beatitudinis quoque magnitudine cęteris pręferentur.
Sequitur enim:
Matth24
Quem sic agentem inuenerit Dominus,
super omnia bona sua constituet eum;
ut qui multos fideliter docuit prudenter-que rexit,
multis inter sanctos honorabilior magnificentior-que habeatur.
charitatem etiam pręcipue amplecti debet sacerdos,
ut cui uni commissa cura animarum est,
pro earum salute,
si ita casus inciderit,
nec supplicia recuset |
nec mortem metuat.
Io10
Bonus enim pastor ponit animam suam pro ouibus suis.
Idem pręterea justitiam omnem,
quam alios docet,
prior impleat,
ne quod uerbis ędificat,
si aliter ac pręcipit uixerit,
exemplo destruat atque dissipet.
Matth5
Nisi abundauerit iustitia uestra, inquit Dominus,
plus quam scribarum et phariseorum,
non intrabitis in regnum cęlorum.
Prudentia quoque opus est sacerdoti |
ad noxia quęque cauenda dolos-que diaboli declinandos.
Insidiis facile patebit,
nisi perquam caute incesserit.
Matth10
Estote prudentes, ait Saluator, sicut serpentes!
Callidissimus omnium serpens diabolus est.
qui ergo non minus prudens erit ad cauendum |
quam diabolus astutus ad nocendum,
neque blanditiis eius capietur |
neque uim formidabit.
Vt autem cautus et circumspectus fiat sacerdos,
necessariam sibi esse Scripturarum scientiam nouerit |
intelligentiam-que mysteriorum.
sine qua neque se ab aduersario tueri commode poterit |
neque alios uitę doctrinis recte instruere
|
aut ad uirtutem apte exhortari.
In Aggeo scriptum est:
Agg2
Interroga sacerdotes Legem
et in Ezechiele de sacerdotibus loquens Dominus:
Ez44
Populum meum docebunt inquit,
quid sit inter sanctum et pollutum
inter mundum et immundum ostendent eis.
et cum fuerit controuersia,
stabunt in iudiciis meis |
et iudicabunt.
Exigitur ergo a sacerdote ut eruditus in Lege sit |
et quicquid in sacris litteris continetur, pro uiribus ediscat.
alioquin sacerdotio indignus existimabitur,
dicente Domino per Osee prophetam:
Os4
Quia tu scientiam repulisti,
repellam te ne sacerdotio fungaris mihi.
Postremo loco diximus |
pręsentium contemptorem esse sacerdotem.
Nam si Christi minister fuerit,
paruo erit contentus,
dum summa sperat.
et ut Dominum suum imitetur,
paupertate gaudebit,
diuitias contemnet.
Neque enim potest esse talis magistri discipulus,
nisi renunciet omnibus quę possidet,
ut caduca respuens dignus euadat, cui tribuantur ęterna.
Sed ne in Veteri quidem Lege Leuitis data est possessio in tribubus,
ut scirent non in terra sed in cęlo sibi possessionem esse quęrendam,
dicente Domino ad Aaron:
Num18
In terra eorum nihil possidebitis |
nec habebitis partem inter eos;
ego pars et hęreditas tua in medio filiorum Israel .
decimis igitur et elemosinis,
quę altari offeruntur,
uiuat qui seruit altari.
Quod autem necessario uictui superest,
indigentibus tribuat
dispensatorem-que se esse agnoscat bonorum Ecclesię non possesorem.
Apostolis et eorum successoribus pręceptum esse meminerit:
Matth10
Nolite possidere aurum neque argentum |
neque pecuniam in zonis uestris!
Quid tibi cum diuitiis,
si illius Domini seruus es,
qui non habuit in terra ubi caput reclinaret suum,
neque didrachmam, qua pro se et discipulo solueret portorium?
Domini inquam in stabulo geniti,
in pręsepio positi,
in cruce nudi,
in sepulchro conditi alieno,
nihil denique in hoc seculo quasi suum possidentis.
non quia non liceret ei frui omnibus si uellet,
cum esset dominus omnium,
sed ut doceret non esse ei opus terrenis diuitiis
qui ad cęlestes thesauros aspiraret,
difficile-que esse duobus dominis seruire Deo et mammonę,
difficillimum uero ut quis auri argenti-que pondere grauatus ad ętheria regna possit conscendere.
Ex his igitur quę dicta sunt,
eum sacerdotii honore dignum censebimus,
qui sobrie,
pudice,
fideliter,
pie iuste-que uixerit,
qui in cauendo prudens,
in erudiendo doctus,
in concupiscendo modicus | e
t in obsequendo ei cui se dedicauit, fuerit assiduus.
Quisquis autem sese talem in sacerdotio exhibuerit ,
hic uere erit sal terrę,
cuius doctrinis cęterorum corda
ne in peccatis putrescant,
condientur.
erit lux mundi,
ciuitas supra montem posita,
lucerna super candelabrum lucens,
ut omnibus conspicuus omnes, qui sancte innocenter-que uolent uiuere,
suo illuminet exemplo,
suę famę gloria concitet ad uirtutem.
Hic demum de terris ad cęlum translatus
illorum perpetuo fruetur consortio,
illorum perennis beatitatis erit particeps,
quibus in psalmo Spiritus Sanctus loquitur dicens:
ps131
Sacerdotes eius induam salutari
et sancti eius exultatione exultabunt.
Christum enim induent |
ei-que feliciter inhęrebunt,
qui in Ecclesia uices Christi, sicut oportuit, gerere studuerunt.
De malo sacerdote.
Caput XXIII
Porro sicut lux tenebris collata luculentior uideri consueuit,
ita appetibilior fit uirtus quoties contrarii uitii malignitas monstratur.
Cum igitur de bono sacerdote satis dictum sit,
operęprecium est,
quemadmodum proposuimus,
ut aliquid etiam de malo dicamus.
Malus est sacerdos,
qui non potest dicere cum Propheta:
ps. 118
Portio mea Dominus,
cum terrenis opibus inhiet |
et non solum his quę possidet non renunciet,
sed etiam ea quę nondum adeptus est, cupide affectet.
Sunt quos negociari in domo Dei non pudet,
immo nec foenerari |
ecclesiasticas-que dignitates ambitione atque largitionibus comparare.
quas cum acquisierint,
cuncta Ecclesię bona, quę pauperibus distribuenda erant,
in suos usus conuertunt.
Hi sunt quos uendentes et ementes de templo suo eiicit Dominus dicens:
Matth. 21.
Domus mea domus orationis est,
uos autem fecistis eam speluncam latronum
.
Merito igitur talium cathedras euertit |
et cum principibus populi sui in cęlestibus considere prohibet,
utpote quibus non cęlestis boni adipiscendi
sed terreni abutendi cura semper ac studium fuit.
Nihil pensi habuerunt prodesse commissę sibi plebi,
delinquentes corripere,
bonos fouere,
afflictos consolari,
dubiis consulere.
sed ignauię atque ocio dediti
magis uentrem suum quam gregem Dominicum pascere soliciti fuere.
Malus item est sacerdos,
qui uidet lupum uenientem id est, hereticum
aliquem peruersa doctrina fideli gregi insidiantem |
et illius dolo alios rapi,
alios dispergi,
alios mactari |
nec tamen it obuiam perfidię,
sed auersus fugit.
ita ut fugiendo ostendat se pastoris nomine indignum.
vnde dicitur:
Io10
Mercenarius fugit,
quia mercenarius est; et
non pertinet ad eum de ouibus.
Non quia non pertineat ad eum,
sed qua sic agat,
tanquam si nihil omnino ad eum pertineat.
quandoquidem non animarum lucrum sed pecunię quęritet |
terrenam-que mercedem cęlestibus pręferat diuitiis.
Talium auaritiam per Malachiam prophetam redarguit Dominus dicens:
Mlch1
Quis est in uobis
qui claudat ostia
et incendat altare meum gratuito?
Et quoniam qui eiuscemodi uitio laborant,
a Deo reprobati sunt,
sequitur:
Mlch1
Non est mihi uoluntas in uobis dicit Dominus exercituum,
et munus non suscipiam de manu uestra.
Per Ezechielem uero etiam comminatur eis dum ait:
Ez4
Vę pastoribus Israel ,
qui pascebant semetipsos!
nonne greges |
a pastoribus pascuntur?
lac comedebatis et lanis operiebamini,
et quod crassum erat occidebatis,
gregem autem meum non pascebatis.
Quod infirmum fuit non consolidastis |
et quod ęgrotum non sanastis;
quod confractum est non alligastis |
et quod abiectum est non reduxistis.
sed cum austeritate imperabatis eis et cum potentia |
et dispersę sunt oues meę, eo quod non esset pastor.
Quo pacto enim est pastor,
qui nec religiosę uitę exemplis |
nec sanę doctrinę monitis gregem sibi creditum alere curat?
Quo autem magis deliciis luxurię-que indulget,
eo grauius in inferno supplicium feret.
per Amos prophetam dicente Domino:
Am6
Veh uobis qui opulenti estis in Syon |
et confiditis in monte Samarię,
optimates,
capita populorum,
ingredientes pompatice domum Israhel!
Quicquid de pastoribus dicitur,
et de presbyteris dictum intelligas.
Cui enim sacramenta uitę quis ministrat,
eius et pastor esse debet,
quantum officio suo conuenit,
monendo,
corripiendo |
et quicquid commodis eius cui pręficitur,
saluti-que opportunum putabit, exequendo.
Episcopi tamen proprium est et peculiare |
publicos edere ad populum sermones,
uitia reprehendere,
ad capessendas exhortari uirtutes,
transgressores Legis apostolica autoritate castigare,
ad poenitentiam conuersos recipere.
Quibus in rebus si defecerit,
uel per ignorantiam si nesciat |
uel per negligentiam si nolit |
uel pusillanimitatem si metuat,
de fidelium coetu excludetur |
et canibus mutis per contumeliam comparabitur.
Cur enim episcopus est, si docere nescit?
aut cur scit si non uult?
aut quid uelle prodest si non audet quod debet implere?
Sed neque presbyter assumat curam animarum,
si modo se ad eam rem ineptum nouerit.
Male subitur onus |
quod imbecillę uires ferre nequeunt.
In eos ergo, qui doctoris ecclesiastici sibi munus uendicant |
et nequaquam docent,
siue ignoratione confusi,
siue negligentia corrupti,
per Esaiam exclamat Dominus et ait:
Es6
Speculatores eius cęci omnes,
nescierunt uniuersi:
canes muti non ualentes latrare.
et iterum:
Es6
Ipsi pastores, inquit, ignorauerunt intelligentiam,
omnes in uiam suam declinauerunt;
unusquisque ad auaritiam suam a summo usque ad nouissimum.
Perditos autem plebis mores uulgi-que licentiam illorum qui pręsunt
incurię ascribi,
in Ezechiele ex uerbis Domini discimus:
Ez3
Si dicente me, inquit, ad impium: Morte morieris,
non annunciaueris ei neque locutus fueris,
ut auertatur a uia sua impia et uiuat,
ipse impius in iniquitate sua morietur,
sanguinem autem eius de manu tua requiram.
Impius ergo peribit quia peccauit,
sacerdos qui ejus tuendę saluti prępositus est, quia tacuit,
quia peccantem non increpuit,
quia errantem in uiam reducere non curauit.
At uero tanti periculi non ignarus Apostolus
Timotheum discipulum
obnixe,
solicite,
urgenter adiurat dicens:
Tim2-4
Testificor coram Deo et Jesu Christo,
qui iudex est uiuorum et mortuorum,
per aduentum ipsius et regnum eius,
prędica Verbum,
insta | opportune, importune,
argue, obsecra, increpa |
in omni patientia et doctrina.
et paulo post:
Tim2-4
Tu uero uigila, inquit
in omnibus labora,
opus fac euangelistę,
ministerium tuum imple,
sobrius esto!
Porro illi quorum ignauia populus corruptus extra iustitię limites
aberrat |
et per abrupta delabitur uitiorum,
quam damnabiles existant |
Hieremias testatur dicens:
Hie23
Veh pastoribus,
qui dispergunt |
et dilacerant gregem pascuę meę,
dicit Dominus.
Quę-nam uel dispersio perniciosior |
uel crudelior dilaceratio quam eos qui tibi commissi sunt, pereuntes
uidere et negligere?
a diabolo superari et succurrere nolle?
immo etiam tergiuersari et fugere?
dum uereris ne quis tuis increpationibus offensus tibi aduersetur,
tibi detrahat,
tibi aliquo detrimento sit.
Sed meminisse debes,
quemadmodum Dominus miserit apostolos inter gentes
sicut agnos inter lupos |
et illi profecti cum fiducia euangelizabant Dei uerbum |
nec supplicia nec mortem expauescentes,
dum obsequium pręstarent Deo.
Nihil ita metuere debemus |
ut Dei iudicuum.
temporale est, quod ab hominibus times,
quod autem a Deo maxime timere debes, ęternum est.
perdere corpus tantummodo possunt homines,
Deus uero et corpus et animam mittere in gehennam potest.
Hoc quoque mali habet negligentia sacerdotis,
quod dum contemnit contemnitur,
dum timet, a nemine timetur.
Sal quippe infatuatum ad nihilum ualet ultra,
nisi ut proiciatur foras et conculcetur ab hominibus.
Leue tamen et minimum quiddam est mortalium pati iniuriam,
nisi etiam Dei iudicio damnarentur.
Sed in psalmis de iniquo sacerdote dicitur:
ps108
Cum iudicatur exeat condemnatus |
et oratio eius fiat in peccatum.
fiant dies eius pauci
et episcopatum eius accipiat alter,
et alia multa,
quę licet ad Iudam Domini sui proditorem referantur,
nihilo minus ad sui quoque similes redundant.
Sui autem similes sunt, qui ad apostolatum electi potentioribus ita
blandiuntur
ut eorum scelera dissimulent |
et sic Dominum osculo prodant.
eundem etiam uendunt,
dum nihil ita cupide ut lucra sectantur.
Sed cum hi tam immani ingenti-que supplicio destinati sint,
illi qui ut debent officio suo funguntur,
dici potest, quam grandi mercede remunerabuntur.
de his nempe Apostolus ad Timotheum scribens ait:
Tim?
Qui bene pręsunt presbyteri,
duplici honore digni habeantur,
maxime qui laborant in uerbo et doctrina
.
Duplici honore dignus est,
cui et reuerentia exhiberi debet |
et uictus necessarius suppeditari.
cum scriptum sit:
Deut25
Non alligabis os bouis triturantis
.
et:
Matth10
Dignus est operarius mercede sua.
Tunc tamen melius duplici honore digni erunt,
cum animę simul et corporis beatitudine perfruentur |
et aliquot felicitatis gradus cęteris eminentiores apparebunt.
Satis hęc de sacerdote |
nunc de sanctarum lectionum studio fideli animę admodum necessario tractabimus.
Nihil enim recte discitur,
quod de ipso ueritatis fonte non hauritur.
De studio lectionis.
Caput XXIV 60S
Igitur ad Scripturę diuinę studium omnes qui perfectionis iter ingredi cupiunt conuocamus |
cum Ioanne in Apocalypsi:
ap2
Qui sitit ueniat,
et qui uult accipiat aquam uitę gratis.
Beati sunt qui sitiunt et esuriunt iustitiam.
sed nisi Scripturarum lectioni operam impendant,
iustitię pręceptis nequaquam saturari poterunt.
Sicut autem sitientibus dulcis est potus,
ita discere cupientibus diuina sapit lectio.
Illi duntaxat ad cęlestem cibum nauseant et manna fastidiant ,
qui Aegyptiorum iurulentis repleti id est
inani gentilium poetarum eloquio deliniti,
magis fabularum fictione quam ueritatis doctrina delectantur.
Hi sunt qui (ut Apostolus inquit)
Tim2.4
elegerunt sibi magistros prurientes auribus,
et ad fabulas conuersi auditum a ueritate auertunt.
Nos contempta illorum stultitia in quibus nulla solida sapientia est,
illis tantummodo lectionibus incumbamus,
quę nobis iter, quo ad immortalitatem peruenitur ostendunt.
Alioquin aquam istam uitę,
ad quam nos Ioannes apostolus inuitat,
haurire non poterimus.
Veteris igitur Noui-que Instrumenti litteras assidue perscrutemur.
In his plenissime discitur,
quid facere,
quid uitare,
quid credere,
quid amare,
quid sperare nos oporteat,
ut cęlo digni simus,
cum terram reliquerimus.
In his Deum Patrem a quo omnia,
in his Filium per quem omnia,
in his Spiritum Sanctum in quo omnia facta sunt inuenies.
et hęc tria unum Deum,
unam hipostasim esse melius credendo
intelliges |
quam intelligendo credes.
Magnum quippe mysterium est sancta Trinitas,
humanę sapientię altitudinem excedit |
fide percipitur.
sine qua ad beatorum ęternitatem nemo transfertur.
Audiamus autem in Euangelio Dominum Iesum Patri suo loquentem ac dicentem:
Io17
Hęc est uita ęterna,
ut cognoscant te solum Deum uerum
et quem misisti, Iesum Christum.
Vt igitur fide ac uirtutibus proficere possimus,
abeamus cum Iesu per Scripturarum sata uellicantes Veteris Nouę-que
Legis spicas,
et ut triticum sub paleis latens comedere ualeamus,
confricemus eas manibus intelligentię spiritalis.
promentes in lucem, quicquid sub figurarum ambage condi credimus.
Nihil erit menti Deo dicatę iucundius |
quam nosse sensum Domini |
et uerba aliud quam sonant significantia intelligere.
Et quoniam hanc spicarum confricationem sabbato ab apostolis factam
legimus,
hoc admonet nos |
ea quę mystica sunt, commode perpendi consyderari-que non posse,
nisi cum secularibus curis liberi et expediti sabbatum id est quietem agimus.
Terrenarum enim rerum solicitudo legentem implicat,
et ipsa in aduersum mentem distrahens cogitatio, quę leguntur quę-que audiuntur, non satis intelligere permittit.
Intentione animi opus est,
ut lecta percipias |
et percepta ediscas teneas-que memoriter.
Postquam autem mysticos sensus litterę tegumento uelatos deprehenderis
|
et eos uel ad Ecclesię nouitatem uel ad animę utilitatem transtuleris,
adhuc altius tibi erit insurgendum,
ut etiam cęlestia perscruteris |
et de uisibilibus gradum ad inuisibilia facias.
Matth17
In montem excelsum ascendentibus discipulis apparuit Dominus Iesus,
non qua solebat specie,
sed longe elegantiori.
Resplenduit enim facies eius ut sol,
uestimenta eius alba facta sunt ut nix.
Hunc montem ipse si mente conscenderis,
uidebis primum cum Christo loquentes Moysen
et Heliam |
atque intelliges Legis cerimonias oracula-que prophetarum in Christo
esse completa.
ingentem-que capies uoluptatem,
cum talia cognoscere coeperis.
Vnde etiam Petrus tam ualde huiusmodi uisione coepit delectari,
ut ibi figere tabernacula cuperet cęlestium oblitus.
Sed neque ipse de his humilioribus oblectamentis egredi poteris,
ut in sublime raptus nudam contempleris diuinitatem,
nisi et te sicut apostolos lucida Spiritus Sancti nubes obumbrauerit,
Dei Patris uox roborauerit |
et Filii eius gratia illuminauerit.
Totius autem Trinitatis fauore supra humanę nature conditionem erectus
,
nec Moysen amplius | nec Heliam conspicies,
sed Iesum solum.
Cessant enim et figurarum umbrę |
et futura prędicentium uox,
cum ueritatis lux oritur |
et quę uentura erant eueniunt.
Non est ergo nostrarum uirium,
sed opis diuinę,
ut quis legendo mysteria intelligat,
quanto minus ut etiam supercęlestis contemplationis dulcedine mens in Deum eleuata perfundatur.
Hoc tamen illis frequentius conceditur,
qui libros diuinos ita legunt,
ut a sanctorum interpretatione non discedant,
a peruersis sensibus, qui cum Ecclesia non concordant, penitus abhorrentes.
Quęre igitur in sancta lectione bonas margaritas,
ut scias quid Lex pręcipiat,
quid nuncient prophetę.
Sed inuenta deinde preciosa margarita,
quę est Euangelium Christi,
omnibus aliis pręferendum scripturis,
eam amplectere,
eam exosculare,
eam pro uiatico habe cum ambulas,
pro cibo cum recumbis,
pro puluillo cum dormis,
pro speculo cum uigilas.
nunquam euangelicus codex uel de manibus tuis discedat |
uel de memoria exeat.
In eo si assiduus fueris,
cęlestium desyderio terrena contemnes.
et hoc quidem erit |
uendere omnia, quę in pręsenti uita possidentur ,
et ipsam emere margaritam, quę Christi conuersatione fulget | et humanę redemptionis precio taxatur.
Quicquid autem Nouum continet instrumentum ,
ad Euangelium pertinere censemus.
Itaque cum Euangelio et Pauli Epistolę et aliorum apostolorum |
et Lucę Actus |
et Ioannis Apocalypsis |
et eruditorum hominum approbati de religione tractatus frequenter in
manibus habendi legendi-que tibi erunt,
ut fide stabiliaris,
ut uirtutibus pręstes |
et in Christi domini meditatione perseuerans in Deo tandem conquiescas.
Nihil ita innocentiam conseruat |
et cordis puritatem custodit.
ut Scripturarum,
quas diuini homines Sancto dictante Spiritu ediderunt,
quotidiana lectio.
Non est ut imperitiam excuses.
Lege multa,
et si solido cibo nondum uesci potes,
lactis poculum ne spernas.
denique sume quod potes
fragmenta uero quę supersunt, in doctiorum cophinos colligenda dimitte.
Homines et iumenta pascit Dominus,
doctos et indoctos admittit,
neminem repellit.
In monte apostolos docuit ,
de monte uero descendens prędicauit plebi.
Habes in Euangelio et uias planas,
per quas incedere cum simplicibus iuuat.
habes et montes excelsos,
quorum altitudinem si adire nequiueris, mirari proderit.
Medicamenta quibus rebus composita sunt,
licet ignoret ęgrotus,
prosunt tamen ei | eleuant-que languorem.
Ita diuina uerba si legantur,
etiam non intellecta | uim habent ad animę sanitatem conferendam.
Te nunc appello qui diu multum-que in gentilium libris uersatus es,
dum te comptus delectat sermo |
et musici poetarum cantus deliniunt,
quantum inde tibi emolumenti contraxeris parumper cogita.
et cum nihil ista tibi ad salutem profuisse cognoueris,
ad Iesum tandem quęso conuersus dic cum Petro:
Pręceptor per totam noctem laborantes nihil cepimus;
in uerbo autem tuo laxabo rete.
Et cum hoc inquit euangelista fecissent,
concluserunt piscium multitudinem copiosam.
Quod si demum in Scripturę sacrę pelago piscari te delectabit,
tu quoque implebis pectoris tui nauiculam saluberrimorum pręceptorum
copia,
quibus et ipse uiuere | et alios docendo poteris sustentare.
Tanta est enim diuinorum uirtus uerborum,
ut fideliter et incorrupte et contente legentibus intellectum
illuminet,
animum exhilaret
atque illa quę pręcipiuntur, perficiendi facultatem suppeditet.
Quod si tacta fimbria uestimenti Domini uirtus de illo exibat et
sanabat omnes,
quomodo sermo eius ex intimis effusus pręcordiis,
dum legitur,
dum auditur,
animi male affecti morbos non curabit?
et a periculis perditionis non erruet?
Ergo quoties aliquo seculi huius turbine agitaris,
quoties carnis pugnam spiritus patitur |
et pedibus laquei demonum inuidia tenduntur,
ad euangelicas lectiones te conuerte |
dormientem-que in puppi Saluatorem strepentibus inter legendum uel orandum uoculis excita.
statim illo imperante omnis tentationum ęstus concidet |
et concupita redibit tranquillitas.
Tunc etenim diuina te lectio docebit in aduersis patientiam,
in prosperis modestiam,
in Deum pietatem,
in proximos charitatem |
pręstabit-que in dubiis consilium,
in periculis opem,
in tentationum certamine uictoriam.
Quis hoc tibi Tullius,
quis Demosthenes,
quis Socrates,
quis Aristoteles,
aut si ad poetas respicis,
quis Homerus uel Vergilius conferre poterit?
Quandoquidem nec sibi ipsis quicquam prodesse potuerunt,
ueritatis nobis diuinitus reuelatę penitus ignari.
Porro cum experiri coeperis uoluptatem atque fructum quem tibi lectio
suggeret diuina,
protinus cum psalmista concines:
ps. 11
Eloquia Domini eloquia casta;
argentum igne examinatum,
probatum terrę,
purgatum septuplum.
et:
Quam dulcia faucibus meis eloquia tua domine | super mel et fauum ori meo.
Dulcia sane in cortice eloquia Domini,
sed multo dulciora in medulla.
Sacros codices pie indubitanter-que legenti adsistit Christus,
applaudunt angeli,
congratulantur sancti |
et cęlestium uerborum sono maligni exterrentur spiritus ac fugiunt.
denique nihil ita aut uirtutes animi conseruat |
aut uitia repellit |
ut frequens diuinas litteras legendi uel audiendi cura.
Quo autem rarius his uacabis,
eo citius cades exurges-que difficilius.
De auditionis cura.
Caput XXV
Audire quoque quę in ecclesia leguntur |
uel eos qui absque lectione in pulpitis declamant, auscultare plurimum expedit.
Plus etiam eruditi hominis ore prolata uerba mouere solent |
quam si eadem ipse conscripta legeris.
Nuda in libris uerba iacent,
quę si ab oratore aliquo apte diserte-que recitentur,
ipse gestus,
ipse aspectus |
ipsa-que pronunciatio multum orationi addet ornamenti
efficacię-que ad suadendum atque dissuadendum.
Delectet te igitur cum legere quę sancta sunt
tum quoties ab alio leguntur uel prędicantur audire.
Discipulum docilem te esse uolo.
Is enim docilis est,
qui docentem attente audit.
Ad huiuscemodi studium te hortatur Ecclesiasticus dicens:
Eccle5
Esto mansuetus ad audiendum uerbum Dei,
ut intelligas, et cum sapientia proferes responsum uerum.
quasi dicat:
Disce prius,
et postea docebis.
Et iterum:
Si, inquit, dilexeris audire, sapiens eris.
Idem nobis pręcipit Iacobus apostolus,
cum ait:
Iac1
Sit autem omnis homo uelox ad audiendum,
tardus autem ad loquendum.
Temerarius enim magister est,
qui nondum ipse discipuli partes impleuit,
et iam alios instruere pręsumit.
Vt autem tacite contente-que auscultes |
et non alio aures,
alio mentem diuidas,
in mansuetudine, inquit, suscipite insitum uerbum,
quod potest saluare animas uestras.
Inseri enim uerbum non potest |
nisi in molli corde et totis uiribus ad audiendum intento.
verbum, inquit, quod potest saluare animas uestras.
Frustra quippe uerbis illis prębemus auditum,
quorum suauiloquentia aures tantum demulcentur,
et nulla comparatur animo utilitas.
Recte itaque his duntaxat intendendum pręcipit,
quę ad consequendam ęternam salutem nos erudiunt.
Sed nec audire profecto multum prodest,
nisi audita memoriter retineantur,
nec memoriter retinere,
nisi quod memorię mandatum est, opere compleatur.
Audis castitatis, patientię, mansuetudinis, charitatis pręcepta |
ne sinas illa per incuriam effluere,
sed corde complexus foue,
ut cum psalmista dicere possis:
ps118
In corde meo abscondi eloquia tua Domine,
ut non peccem tibi.
Memento pręterea de ipsa Dei genetrice scriptum esse in Euangelio:
Luc2
Maria autem conseruabat omnia uerba hęc in corde suo.
Ita et tu quicquid ab Ecclesię sanctę doctoribus prędicari audieris,
in intima cordis aure reconde,
ueluti preciosum unguentum in pixide,
quo postea opportune utaris ad tuam aliorum-que salutem.
Quod si terra bona fueris ,
non petrosa,
non spinis obsita,
susceptum Verbi semen uberem tibi fructum
faciet,
et sicut didiceris,
ita et operari incipies |
ac secundum legis euangelicę pręcepta reliquum uitę cursum dirigere
studebis.
Alioquin neque legere neque audire proderit,
si ab iis quę pręcipiuntur, morum conditio discors erit.
Et si nosse desyderas quantum ignauus auditor et impiger inter se
differant,
audi in Euangelio Dominum dicentem:
Luc6
Omnis, qui uenit ad me et audit sermones meos |
et facit eos,
ostendam uobis cui similis sit.
Similis est homini ędificanti domum,
qui fodit in altum |
et posuit fundamentum supra petram.
inundatione autem facta illisum est flumen domui illi,
et non potuit eam mouere.
fundata enim erat supra petram.
Qui autem audit et non facit,
similis est homini ędificanti domum suam supra terram sine fundamento;
in quam illisus est fluuius,
et continuo cecidit,
et facta est ruina domus illius magna.
Sicut ergo infirmus et imbecillus est
qui non facit opera,
ita ad omnem malignę tentationis impetum constans est et stabilis,
qui assidue in bonis operibus exercetur.
Quamobrem solicite nos admonet Iacobus apostolus
et ait:
Iac1
Estote factores Verbi et non auditores tantum, fallentes
uosmetipsos.
quia siquis auditor est Verbi et non factor,
hic comparabitur viro consideranti uultum natiuitatis suę in speculo:
consyderauit enim se et abiit,
et statim oblitus est qualis fuerit.
qui autem perspexerit in lege perfectę
libertatis |
et permanserit in ea,
non auditor obliuiosus factus,
sed factor operis,
hic beatus in facto suo erit
.
Ideo quidem et Dominus in Euangelio:
Luc11
Beati, inquit, qui audiunt uerbum Dei et custodiunt illud.
Hanc itaque beatitudinem opere magis quam auditione constare ostendit
|
dum subiungit |
et custodiunt illud
.
Custodiunt autem illud,
qui bene beate-que uiuendi rationem edocti peccatis, in quibus
hactenus fuisse se recognoscunt, finem statuunt |
et ab his per poenitentiam resilientes ad capessendas uirtutes
disponuntur |
magnam-que capiunt uoluptatem uel legendo diuina uel audiendo.
In quo Mariam ad pedes Domini sedentem diligenter obserua |
Luc10
tanta-que perfusam sermonis eius dulcedine,
ut nulla sororis Marthę interpellatione inde mota sit.
et quoniam toto corde cęlestis magistri amplectebatur disciplinam,
optimam partem dicitur elegisse, quę non auferetur ab ea.
Christum enim elegerat,
in cuius unius contemplatione tam suauiter requiescebat.
Quotus autem quisque est,
qui sic in ecclesia sacris prędicationibus interesse nititur,
ut pręcepta uitę absque operatione non elabi sinat?
alius nullo amoris affectu illa suscipit,
alius tametsi donec audit aliquantulum compungitur,
mox tamen inde discedens ad consuetas nequitię sordes reuertitur,
tanto nequitior factus,
quanto inexcusabilior.
Talibus dicit Dominus:
Io8
Qui ex Deo est uerba Dei audit.
propterea uos non auditis,
quia ex Deo non estis.
Non ergo omnes qui in auditorio sunt,
audiunt uerbum Dei,
sed is qui illud quod audit,
opere perficere contendit.
et hic quidem ex Deo est |
illi uero non ex Deo,
sed potius ex diabolo sunt,
qui diaboli obstinationem duritiam-que imitantur |
nec omnino a uitiis resipiscere quicquam pensi habent.
Itidem tibi diuini prędicatores cum Ioanne apostolo respondebunt,
si eorum monita contempseris,
dicentes:
Io1.4
Nos ex Deo sumus |
qui nouit Deum, audit nos;
qui non est ex Deo, non audit nos.
Omnes natura ex Deo sumus,
uitio autem nostro fit,
ut ex Deo non sumus .
Porro dici non potest,
quam pessime cum homine illo agitur,
cum Dei creatura sit,
iam non Dei sed aliorum esse conuincitur.
De contemplatione.
Caput XXVI
Quoniam autem in Scripturis alia ad actionem pertinent,
alia ad contemplationem,
tempestiuum uidetur,
ut ista quę sub fidei titulo explicauimus, contemplandi ratione
claudamus.
Igitur ad consyderanda Dei opera puritate mentis opus est,
ut autoris dulcedinem fidelis consyderator ualeat degustare.
ps23
Quis enim ascendet in montem Domini
aut quis stabit in loco sancto eius
nisi innocens manibus et mundo corde?
Illos ergo magis ad hanc rem idoneos esse certum est,
qui uitę probitate perfectioni euangelicę propius accedunt.
Hinc apostolis ipsis datur nosse mysterium regni Dei.
Hinc Paulus ad tertium usque rapitur cęlum.
Hinc Ioanni futura quibus referta est
Apocalypsis reuelantur |
et unica sanctę Trinitatis diuinitas in principio sui Euangelii
declarata plenissime innotescit.
Iccirco Saluator noster illum, quem a demonio liberauerat, continuo
uolentem sibi adhęrere non permisit,
sed prius ut se exerceret jussit,
aliis prędicando Dei beneficium quod acceperat.
Necesse est autem ut sanctis actionibus quam sępissime copuletur |
et pene assidua comes sit pia contemplatio,
si in his ut debemus, perseuerare atque proficere cupimus.
Sicut enim bene operando acquiritur ut recte contemplemur,
ita contemplando, ut sanctius officiosius-que operemur.
Nihil quippe ita mouet atque allicit animum ad colendum omnium autorem
Deum
ut opera eius cogitatione percurrendo |
beneficia-que perpendendo, quę omnem taxationem supereminent et
excedunt,
immensa atque infinita |
eo-que magis optanda ac desyderanda,
quo minus humano ingenio explicari comprehendi-que possint.
Ad illa ergo consurgat animus terrenis negotiis expeditus,
et non solum ea quę oculis cernimus,
sed etiam quę intellectu percipiuntur cogitet.
Veruntamen ab his quę uidentur incipiat,
ut quasi per gradus ascendendo ad ea quę non uidentur queat
peruenire.
Primum itaque cum Propheta ad Deum conuersus dic:
ps76
Meditabor in operibus tuis.
Quęnam sunt opera ista?
Terra, mare, cęlum.
quorum ille admiratione captus in eam tandem prorupit uocem:
ps103
Quam magnificata sunt opera tua, Domine!
Omnia in sapientia fecisti.
In medio enim firmasti terram sua mole libratam,
partim aridam,
partim aquis circumfusam.
collocasti tam uaria in mari piscium genera
quam in sicco quadrupedum pedibus-que carentium reptilium |
et supra terram aera permeantium uolucrum.
produxisti de terra tot frugum species,
tot arborum,
tot lapidum,
tot metallorum |
et qui his uteretur, pręstantissimum inter animantia hominem.
Tuum opus sunt cęlestia.
Sol, luna, stellę,
quarum cursus, naturas, formam | decorem-que oculis intuemur,
et tamen qua materia constent, dicere nequimus.
Tu cęlum, quo omnia illa circumdantur extendisti,
quod statutis initio reuolutionibus perpetuo moueri ac circumferri
uidemus,
quemadmodum cętera omnia.
et nos soli (proh nefas!) legem tuam toties pręterimus?
Miramur pręterea nubes pendere,
uentos concitari,
micare ignes,
fulmina ruere,
pluuias, grandines | niues-que defluere |
et tellurem ab iis irrigari.
quę singula si digne consyderentur,
tantum admirationis habent,
ut non solum Dei sapientiam a quo facta sunt testentur,
sed eiusdem potentiam, qua nihil potentius |
et bonitatem, qua nihil melius possit cogitari .
Ille homines corporeos,
ille incorporeos angelos fecit,
utrosque ad fruendam cęlestis regni beatitudinem benignissime
constituens.
Ex his tamen non parua pars per arbitrii libertatem suo aduersata est creatori.
Inter quos angeli cum peccassent,
a tanto bono diuina largitate sibi collato excidere.
Itaque protinus de cęlo pręcipitati |
et intima corruentes irreuocabili damnatione puniti sunt.
Homini autem quamdiu in corpore uiueret,
quia ignoratione magis quam malicia peccauerat,
datus est poenitentię locus,
ut quod seductus male appetendo commisit,
dolendo emendaret.
Sed tamen pristinę gratię statum recuperare de radice corrupta geniti
nequiuimus,
donec ille qui non per copulam carnis,
sed de Virgine intacta per Spiritum Sanctum est natus,
in mundum ueniret |
et nos corporis sui sacrificio expiatos Deo Patri reconciliaret.
Exinde credentibus atque poenitentibus cęlum patere coepit.
Quod siquis a malo,
quod deinceps commissit,
non se correxerit |
atque ita obierit,
ipse quoque cum reprobis spiritibus poenis mancipabitur sempiternis.
Tunc enim quisque ratam Iudicis in se sententiam accipit,
cum de corpore egreditur,
iterum postea cum corpore simul iudicandus,
cum mortui resurgent uiui |
et canente tuba throni positi erunt,
ut quisque illud quod uiuendo meruit, premium consequatur.
Hinc demum neque beatorum glorię ullus unquam erit finis |
neque supplicii iniquorum.
Atque hęc sane sunt nouissima illa,
quorum nos memores esse iubet Salomon ne peccemus.
Nihil enim uel peccandi appetitum magis frenat quam future damnationis
metus,
uel ad uirtutem magis excitat quam mercedis promissę spes.
Vt igitur probe innocenter-que uiuas,
imitare Prophetam dicentem:
ps6
Cogitaui dies antiquos |
et annos ęternos in mente habui.
Antiqui sunt dies |
qui prętereunt |
et ad pręsentis uitę breuitatem pertinent.
anni uero ęterni ad uitę futurę infinitatem spectant.
et si finiti ad infinitum nulla est comparatio,
cur quęso pro breuibus deliciis amittimus ęternas?
et non potius cum breui labore transimus ad quietem gaudii perennis?
Conscii igitur fragilitatis nostrę |
nec per se bonum quod cupimus ualentes perficere,
leuemus oculos ad montes cum psalmista |
et mente cęli culmina penetremus.
Inde ueniet nobis auxilium a Domino,
qui fecit cęlum et terram et omnia.
Non possumus recte de illo aliquid speculari,
nisi ab ipso adiuti,
qui-que nobis relicti retro labimur,
Dei ac Domini nostri ope subleuati usque ad thronum maiestatis eius perueniemus.
Ad contemplandam itaque diuinitatis altitudinem dic cum Propheta:
ps24
Ad te Domine leuaui animam meam |
Deus meus in te confido.
et tunc fiet quod in alio psalmo dicitur:
ps63
Accedet homo ad cor altum,
et exaltabitur Deus.
Quanquam tam alte ascendere |
uel tam profunde de Deo cogitare nequimus,
quin ille semper omni meditatione nostra in immensum maior sit.
exaltatur tamen in nobis,
quoties quę uera sunt de ipso sentimus,
et quemadmodum sentimus,
ita nec palam confiteri metuimus.
Deum autem sicuti decet contemplantibus multa interdum infunditur Spiritus Sancti suauitudo.
qua delectatus Propheta orabat dicens:
ps85
Lętifica animam serui tui,
quia ad te Domine animam meam leuaui,
quia tu Domine suauis et mitis et multum misericors omnibus inuocantibus te.
Hac ipsa cęlestium meditationum iocunditate temperari calamitatum
suarum moerorem humilis Iob optabat,
cum diceret:
Iob23
Quis mihi tribuat ut cognoscam |
et inueniam illum |
et ueniam usque ad solium eius?
Tutissimum sibi refugium ratus in miseriis celsitudinis diuinę contemplationem.
Qui enim cęlestis ęternitatis bonum mente complectitur,
caduca omnia facile contemnit.
Quosdam talis meditatio in tantum occupat,
ut abstracti a sensibus toto corpore obstupescant |
mortuis-que simillimi appareant,
cum per dies multos nihil de necessitatibus corporis curantes immoti
muti-que perdurent.
Id Gręci extasin,
nostri stuporem appellant.
cor2-12
Hunc passus Paulus transcendit cęlos |
et audiuit arcana uerba, quę non licet homini loqui,
nescire-que se fatetur,
utrum cum corpore an extra corpus raptus fuerit,
cum id sibi contigisset.
Ioannes quoque in Apocalypsi se in spiritu non in corpore fuisse ait,
cum Dominum uidit.
apoc1
Et cum uidissem eum, inquit,
cecidi ad pedes eius tanquam mortuus.
Sed quo uiso per se stare non poterat,
ab eo errectus mirabili mysteriorum uisione perfrui coepit.
S.Hie.
Diuus quoque Hieronymus noster hanc se gratiam a Domino quandoque
accepisse gloriatur,
ut secessu quodam mentis et angelorum choris interesset |
et nescio quibus oculis in uno Deo uidisset Trinitatem |
ac per hebdomadam uel plurium dierum spacium de corporeis nihil
curaret.
sibi-que tandem redditus |
eorum quę uiderat desyderio recordatione-que afficeretur et fleret.
Nouit ergo Dominus eis quos elegit, etiam ante mortem suę dulcedinis mella delibanda porrigere.
quę tunc plenis poculis propinaturus est,
cum illos omni prorsus terrenę labis fece detersa ad se sursum iusserit uenire |
et sanctorum ciues ac suos domesticos fieri beatos in ęternum futuros.
De loco et tempore contemplationis.
Caput XXVII
Cęterum et locum aptum |
et tempus huic rei congruum obseruare debemus.
Tunc enim mens liberius intentius-que contemplationi suę inhęret,
cum a turba secedimus |
et nemine interpellante soli in solo loco
sedemus,
nihil aliud agentes,
nihil curantes.
eis tantum rebus intenti,
quas animo uoluimus mente-que uersamus.
Ob hoc plerique relictis urbibus deserta et solitudines incolunt
.
existimantes non posse se commode cum Deo simul et hominibus esse.
colloquiis enim eorum cęlestis contemplationis ardorem interceptum
frigescere,
in secessu uero in dies magis accendi solere.
Tempus pręterea nocturnum maxime accomodum uidetur.
Tunc siquidem omnia animantia quiescunt.
neque hominum neque pecudum uox auditur,
nec auicularum garritus auribus obstrepit |
nihil-que sentitur,
quod mentem cęli secreta rimantem grauet aut quicquam molestet.
Hoc tibi affirmat psalmista dicens:
Ps79
Meditatus sum in nocte cum corde meo,
et scopebam spiritum meum.
Summum etiam mane,
dum adhuc nox dubia et dies incertus,
quod crepusculum appellant,
non minus erit opportunum quam nox ipsa.
Nam tunc quoque nocturnum silentium adhuc perdurat,
et quod plus est,
discusso iam sopore cibo-que digesto sincerior animus ad quęque consideranda uiuacior-que consurgit.
Vnde idem propheta in alio psalmo ait:
ps118
Pręuenerunt oculi mei ad te diluculo,
ut meditarer eloquia tua.
Sed interim neque nos fortasse quicquam mussitare oportet dum
contemplamur.
Loquentis enim meditatio oratio nuncupatur,
sicut et legentis lectio |
et audientis auditio.
Nam licet etiam orando,
legendo,
audiendo
pensemus ęstimemus-que ea quę dicuntur,
proprie tamen contemplatio ipsa est
quę cum silentio et neque sensuum neque corporis,
sed sola mentis agitatione perficitur.
De huiusmodi contemplatione in Hieremia scriptum est:
Hier3
Sedebit solitarius et tacebit,
quia leuauit se supra se.
Veruntamen prę omnibus,
quę piis animis recolenda et contemplanda sunt,
expediens erit |
redemptionis nostrę ruminare mysteria |
et eadem quam sępissime ad memoriam reuocare.
Quanto enim maius beneficium fuerit,
tanto illud rememorando magis erga benefactorem amore accendimur
.
Primorum parentum pręuaricatio de paradisi deliciis omnem ipsorum
expulerat posteritatem |
eadem-que damnationis lege simul omnes premebamur.
Misertus autem Deus filium suum misit unigenitum.
qui ut pro nobis satisfaceret carnem suscepit serui,
cum esset omnium dominus,
uiam ueritatis monstrauit ,
cum totus terrarum orbis pręter Iudeam |
impię religionis erroribus plenus foret.
Morti ęternę obnoxii eramus,
ille ultro se morti crucis obtulit,
ut nos a morte liberatos ad felicia uitę promissa reuocaret.
Mortuus et sepultus resurrexit |
cęlum-que cum homine assumpto ascendit,
ut homines de terrę puluere tandem surrecturos monstraret |
et cum corpore iam neque mortalitati neque corruptioni subiecto,
sicut nec ille subiectus est,
cęlum petituros ,
si modo ipsum sequi fide opere-que uoluerint.
Igitur tanti ac talis beneficii magnitudinem animo metiendo,
quis adeo ingratus erit,
ut potius eligat illa quę caro appetit,
quę mundus blanditur,
quę suadet diabolus |
quam quę omnium creator Deus,
omnium Redemptor ac Saluator Christus iubet?
cum pręsertim per ista mundati ad cęleste regnum perducamur,
per illa autem ęterni ignis cruciatibus mancipandi simus.
O stupendam obstinatorum cęcitatem!
In tanta temporis breuitate nolunt carere uoluptatibus,
per quas certissimum est ad inferos pręcipitium,
et laborem tam modici temporis defugiunt,
per quem aditus ad supernam beatitudinem uerissime comparatur sine
fine fruendam.
De pravis cogitationibus cavendis.
Caput XXVIII
Quantum autem ad bene beate-que uiuendum conferre solet diuinarum
rerum contemplatio,
tantum ad male agendum alliciunt cogitationes prauę.
Quę cum etiam inuitis nobis et nolentibus frequenter obrepant,
quanto uiolentiores putas fore,
siquando uictus manum dederis,
qui nunc repugnas?
Mihi crede
nisi semper bellum cum illis quam pacem
malueris,
per sensuum tuorum ianuas ad animam usque ingredientur |
et per blandimenta eam subuertent,
subuersam interiment.
Anima enim mala cogitatione foecunda parit peccatum.
peccatum uero cum perpetratum fuerit, generat mortem.
Igitur tametsi aduersarius hic noster
id est perniciosus cogitatus
non potest sic penitus repelli
et in fugam conuerti,
quin rursum aliquando collectis uiribus in pręlium redeat |
mentis-que nostrę arcem oppugnet,
portis instet.
donec tamen intus non irruerit |
ac dominari coeperit, tuti sumus.
nec uerendum est
ne forte per uim irrumpat.
neminem uincit nisi uolentem.
De illis duntaxat,
qui se in potestatem eius non inuite dedunt,
triumphare consueuit |
et eos ad interitum usque perducere.
Nihil itaque aliud est impurę cogitationi totum animi assensum prębere
|
quam ab hoste nobis infensissimo sanguinis-que nostri immprimis cupido superari uelle.
Manifesta autem stultitia est |
ei sponte cedere, a quo nil nisi necem speres.
Hoc tibi testatur Salomon dicens:
pver24
Qui cogitat mala facere
stultus uocabitur.
Ac ne forte de furioso,
cuius error excusatur,
dictum putares,
continuo intulit:
pver24
Cogitatio stulti peccatum est.
Stultus ergo nec tamen excusabilis peccator erit,
qui quicquid appetitio suggesserit,
illud protinus curabit sequi |
et carni magis quam spiritui seruire decernet.
Quęris quonam pacto non solum in factis aut dictis,
verum etiam in ipsa cogitatione possit esse peccatum?
Rem alienam iniuste concupiscis,
bonum alterius inuides,
lęsus uindictam appetis,
uisę mulieris Venereo amore turpiter exardescis.
et quodcunque malum ita cogitas,
ut si posses, perficere uelles,
ab illo, qui etiam occultorum iudex est,
pro facto tibi imputabitur.
Aliter enim Deus,
aliter homo iudicat.
Deus quem nihil latet,
in omnibus uoluntatis affectum pensat.
homo uero, quia cordis alieni secreta rimari nequit,
commissum tantummodo crimen examinat.
nec quęrit prudens an imprudens feceris aliquid mali,
sed semper tanquam uoluntarium punit.
Denique apud Deum qui odit fratrem suum homicida est,
apud homines uero non habetur pro homicida nisi qui conficit hominem.
Apud Deum qui uiderit mulierem ad concupiscendum eam,
iam mechatus est eam in corde suo.
apud homines nisi commissi adulterii conuictus fuerit,
pro concupiscentia quę cordis crimen est, plecti non debet.
Sed quid prodest pro cogitato flagitio humanę legis mulctam non
subire,
cum propter illud iudicio damneris diuino?
et ęterni reus habearis supplicii?
Lex diuina uxorem proximi,
bouem,
ancillam |
et quicquid illius est concupiscere prohibet.
si concupieris tantum,
legem Dei pręuaricatus es.
qui autem sic peccat,
nisi eum poenituerit,
non poenam temporariam meretur,
sed ęternam.
Ideo in Sacris Litteris est scriptum:
sap1
Peruersę cogitationes separant a Deo.
et iterum:
pver11
Abominabile Domino cor prauum.
Quod si beati sunt mundo corde,
quia Deum uidebunt,
profecto qui immundę cogitationis foeditate inquinantur,
Deum uidere non poterunt.
Quis autem dicere queat,
quanta sit infelicitas illius desperare conspectum,
in quo uno uidendo omnis nostra beatitudo consistat?
Quamobrem totis uiribus est cauendum,
ne cum tanto animę nostrę dispendio illicitę cogitationis laqueis
irretiamur |
et
dominus, cui nihil est absconditum,
sicut olim Iudeis,
ita etiam nobis exprobret
dicens:
matth9
Vt quid cogitatis mala in cordibus uestris?
Primo suggestioni lasciuientium cogitationum erit resistendum,
ne placeant,
deinde si quicquam delectauerint,
ne eatenus gratę sint,
ut usque ad consensum facti animum inclinent.
Quod si euenerit,
iam certe commisisti scelus illud,
quod cogitasti ut committeres,
si adesset facultas daretur-que occasio.
Quoties enim iniquę actionis adimplendę potestas tollitur,
uoluntas peccandi pro facto habetur.
Cum ergo se nobis noxii perniciosi-que ingerent cogitatus,
pręteruolare pręter-que labi sinantur.
Non habebunt in corde nostro ullum remorandi locum,
si contraria illis coeperimus cogitare |
et uitii uirtutis-que finem taciti perpendere.
Breuis est uitiorum uoluptas,
sed ęternum supplicium.
Breuis est uirtutis exercendę labor,
sed inęstimabile et infinitum pręmium.
Facessat igitur malignę cogitationis mortifera delectatio,
quę incautos in barathrum pręcipitat inferni.
Maneat autem diuinorum operum diuinarum-que legum meditatio salubris,
quę nos ad cęleste regnum transmittat et sanctorum angelorum faciat esse consortes.
Veruntamen si ad purę contemplationis donum cupimus peruenire,
non solum scelestę cogitationes uitandę erunt,
sed etiam futiles ac uanę.
Vana cogitatio est circa ea quę fluxa atque fragilia sunt |
nec quicquam in se solidę utilitatis habent.
Imprudentis est igitur de bonis corporis aut externis cogitare,
quę permanere nullo modo queunt,
et ęterni ac stabilis boni,
ad quod fruendum creati ac nati sumus,
non satis recordari.
cum pręsertim hoc haberi non possit,
nisi illa contemnantur |
neque libere et expedite de hoc aliquid consyderari,
nisi illa ferme obliuiscantur.
Quandoquidem omnia relinquere
et se solum sequi iubet eos Dominus,
qui inter ipsius discipulos censeri desyderant.
Sola itaque de Deo cogitatio uana esse non potest.
Ideo Salomonis te sapientia hortatur et ait:
pver3
In omnibus uiis tuis cogita Dominum,
et ipse diriget gressus tuos.
Aliud uero cogitantes uanitatis arguimur,
dicente Propheta:
ps. 93
Dominus scit cogitationes hominum quoniam uanę sunt.
Confecta est prima propositi operis pars,
quam titulo Fidei applicandam censuimus.
nunc de spe,
et quę illi magis arbitrabimur conuenire Spiritu Sancto instruente disseremus.
Finit Liber primus.
LIBER. SECUNDUS. SPEI.
De spe venię.
Caput I
Spes est summi boni Deo miserante potiundi expectatio.
Peccauimus Domino legi iussis-que eius non ut oportuit parendo |
agamus poenitentiam et speremus ueniam,
et miserebitur nostri Deus noster.
Matth. 4.
Poenitentiam inquit agite,
et appropinquabit regnum cęlorum.
Sed de poenitentia postea suo loco tractabitur |
modo autem quam misericors est Dominus,
quam facile iis quos delicti poenitet, ignoscat
uideamus.
ut et ipsi nobis remissurum delicta confidentius speremus,
cum aliis quoque multis eum remisisse ex Euangelio didicerimus.
Remisit Mattheo teloneum,
Zacheo fraudes,
mulieri deprehensę adulterium,
latroni rapinas et homicidia,
apostolo negationem.
Luc. 5.
Igitur si mercaturę negociationi-que
operam impendis,
desine usuris rem quęrere |
atque hactenus quęsisse dole,
sicut fecit Mattheus.
quicquid dolo fraudibus-ue interuersum est,
restitue |
et tantum uitę necessariis contentus esto,
Luc. 19.
sicut fecit Zacheus |
ac tum demum poteris esse discipulus Christi,
cum desieris esse mammonę seruus.
Porro,
si Venereę uoluptatis obscoenitatibus es pollutus |
et tua te accusat conscientia,
ingemisce compunctus,
ora ut munderis.
mundata autem conscientia per confessionis poenitentię-que sacramentum
|
dicet tibi Dominus, quod ante dixit adulterę:
Io. 8.
Vbi sunt qui te accusabant?
Nemo te condemnauit
nec ego te condemnabo.
vade, et noli amplius peccare!
Pręterea si forte odio habes fratrem tuum,
si rapuisti,
si percussisti,
si occidisti,
confitere crimen,
dic te dignum supplicio,
sed tamen ut misereatur tui Dominus instanter postula.
Lu. 23.
Vis nosse quantum hoc tibi profuturum sit?
ille qui sic peccauerat,
sic poenituerat,
de cruce ascendit ad paradisum |
angelorum-que fit socius, qui fuerat latronum.
Ceterum si etiam omnium maximum scelus commisisti,
hoc est, si Christo renunciasti |
et uel Iudaica uel Machumetana uel aliqua alia impietate subuersus es,
cogita quo excideris,
quantum mali perpetraueris,
et ad mentem sanam rediens
amaris fidei fletibus, Petri exemplo, laua perfidię sordes,
et mereberis rursum fieri membrum Ecclesię,
a cuius corpore auulsus fueras |
et iam cum mortuis computatus.
Hęc tecum meditare,
hęc mente reuolue.
Nunquam ueniam desperabis o peccator,
si et istorum quos modo commemorauimus crimina |
et Domini erga ipsos benignitatem atque misericordiam recte metitus
fueris.
Sed fortasse dices:
Non solum grauia et horrenda sunt peccata mea,
verum etiam plurima uix-que ullo calculi numero comprehensibilia.
Luc. 7.
Igitur ne multitudo criminum spei tuę detrimentum faciat,
respice mulierem illam,
cui quotidiana delicta peccatricis cognomen indiderant.
Videns onere tot flagitiorum se infeliciter premi,
accessit ad Iesum,
lachrymis pedes eius lauit,
capillis detersit,
unguento perfudit,
et statim mortifero fasce leuatur |
dimittuntur-que ei peccata multa,
quia dilexit multum.
Vtrum hoc de Maria Magdalena dictum |
an de quadam alia incertum est.
Mar. 16
et tamen de Maria quoque septem demonia eiecta fuisse Marcus
testatur.
per quę uitiis quibus inquinata fuerat, purgatam designat.
Et ipsa igitur perpetua diaboli serua fuit,
sed cum finem iniquitatibus fecisset,
meruit fieri discipula Christi.
Luc. 13.
Remissorem autem ut magnorum ita multorum peccaminum se esse ostendere
uolens Dominus,
mulierem duodeuiginti annos inclinatam errexit |
Io. 11.
Lazarum post quadridui sepulturam iam foetentem ad uitam reuocauit.
Quanuis ergo diu te Sathanas alligatum tenuerit,
quanuis longo peccandi usu iam obdurueris |
et toto tempore in scelerum tuorum monumento iacens contabueris,
exolue tandem uincula,
rumpe laqueos omnes |
et diutinam mortem detestatus ad illum conuertere qui suscitat mortuos
|
et qui sepultos tumulatos-que facit reuiuiscere |
et excusso de pedibus puluere mundatos exire,
qui dimitti iubet peccanti non tantum septies,
sed etiam septuagies septies.
Semper itaque spera in Domino |
et ora cum Propheta et dic:
ps. 50.
Miserere mei Deus secundum magnam misericordiam tuam |
et secundum multitudinem miserationum tuarum dele iniquitatem
meam,
ut et misericordię magnitudo magnitudinem |
et miserationum multitudo multitudinem tollat delictorum.
Postremo ita tibi persuadeas uelim |
nullum esse omnino genus,
nullum numerum,
quin utrunque clementia ignoscat diuina his quos peccasse poenitet |
et misericordiam implorare non piget,
a peccatis quibus Deus offenditur pro uiribus abstinendo,
quibus placeatur , iustitię operibus sese exercendo.
Solis impoenitentibus et desperatis non est uenię locus.
nequius tamen peccant qui desperant |
quam qui pręsumunt.
De utrorunque nunc uitio,
cum de spe uenię satis hactenus dictum sit,
breuiter explicemus.
De desperatione.
Caput II
Qui pręsumunt,
quoniam in peccatis perseuerando se saluari sperant,
Dei iustitię derogant.
Qui uero desperant,
quia sibi ignosci posse diffidunt,
Dei misericordiam denegant.
Pręsumptione usus est latro a sinistris Dominicę crucis pendens,
cum dixit:
Luc. 23
Si tu es Christus,
saluum fac teipsum et nos.
Non eum erroris poenitet dubitando de Christo,
non criminis,
rapinas, quas fecerat,
silentio prętermittendo;
et tamen arroganter petit, ut saluetur.
Sed licet ille de poena, quam tunc patiebatur, liberari postularit,
ei tamen simillimi sunt, qui corrigi nolunt
et poena quam in inferno luituri sunt, se liberos fore sperant,
Deum quidem misericordem esse confitentes,
iustum autem negantes.
His contrarii sunt qui desperant.
Grauitatem enim delictorum suorum considerant,
et magnitudinem diuinę miserationis non perpendunt.
Desperauit Cayn,
cum fratre interempto diceret:
Gen. 4
Maior est iniquitas mea,
quam ut ueniam merear.
Si de Dei clementia recte sensisset,
profecto etiam id quod non merebatur,
ab eo se impetraturum poenitendo sperasset.
Nemo quippe ueniam accipit,
quia ipse meretur,
sed quia benignus est ille,
qui eam largitur.
Desperauit et Iudas
Domini sui proditor.
Matth. 17
Peccaui inquit tradens sanguinem iustum.
restituit-que argenteos,
quos inique acceperat.
Sed nec poenitentia illi profuit | nec satisfactio,
quia dolore superatus ad laqueum confugit,
non ad Dei misericordiam.
Dolere quidem debuit de peccato,
sed non ita ut spem, quę in Deo est, de manibus dimitteret.
Nos igitur, qui Deum in multis offendimus,
et dolendo de culpa ueniam speremus |
et sperando ueniam de culpa doleamus.
Vtrunque necessarium est ei, qui et poenas cupit euitare |
et beatitudinem consequi sempiternam.
De spe autem temere pręsumentium dicitur:
Puer. 10
Spes impiorum peribit.
Et de errore desperantium:
Puer. 24
Si desperaueris, inquit, lassus in die angustię,
imminuetur fortitudo tua.
Dies angustię dies Iudicii est.
Cuius autem tunc fortitudo imminuta fuerit,
hic demonum accusationibus grauatus damnationi succumbet.
De decem praeceptis.
Caput III
Illius autem spes nunquam fallitur,
qui Dei pręcepta quam potest studiose obseruat,
dicente Domino in Euangelio:
Si uis ad uitam ingredi,
serua mandata.
Mandata uocat quę decalogo continentur.
Non habebis deos alienos.
Deus enim uester unus est.
Qui somniis
et sortilegiis
et maleficiorum diuinationibus fidem pręstant,
deos alienos colunt.
Cum enim solius diuinę sapientię sit |
futura nosse,
hoc, quod Dei est, aliis tribuere pręsumunt.
Non facies sculptile.
Eo uidelicet animo, ut adores illud ac pro Deo habeas.
Non est sceleris huius expers,
qui pecuniam seculi-que diuitias
magis quam ęquum bonum-que diligit.
Apostoli autoritate hoc probamus,
qui Colossensibus scribens |
auaritiam simulacrorum seruitutem appellat.
Neque tamen per hoc mandatum ars reprobata est sculptorum uel pictorum.
Non pingere aut fingere simulacra uetantur,
sed adorare.
Ideo sequitur:
Non adorabis ea neque coles.
Ego enim sum Dominus Deus tuus.
Quod autem nos quoque Christi sanctorun-que imagines adoremus,
non ad ipsas imagines,
ne idolatrię arguamur,
sed ad eos quorum ipsę imagines apparent,
adorationem dirigimus.
Iccirco autem eiusmodi simulacra publice proponi solent,
ut quoties conspecta fuerint,
ad memoriam res gestas eorum quibus dicata sunt reuocent
et ad imitandum fidelium mentes accendant.
Secundum.
Non assumes nomen Domini Dei tui in uanum.
Ne contemnere uideare,
quod pręcipue oportet reuereri.
tertium.
Memento ut diem sabbati sanctifices.
Nos uero sabbati obseruationem ad diem Dominicum transtulimus,
ne cum Iudeis in Christum non credentibus uideamur sentire,
qui eum in sepulchro mortuum sabbato quieuisse fatentur quidem,
sed postea uiuum resurrexisse negant.
Itaque ob resurrectionis reuerentiam |
eo quo facta est die ab operibus uacamus,
nec tamen ita superstitiose | ut Iudei sabbato.
Nam et mensas paramus |
et calices abluimus |
et multa huiusmodi agimus.
Etenim seruilia opera quę uetantur,
peccata potissime, quibus Deus offenditur,
intelligimus,
a quibus certe tunc magis est abstinendum,
cum diuino cultui opera impenditur.
Neque aliam ob rem festo die cessare debent manuum exercitia,
nisi ut quisque cęteris omnibus curis expeditus diuina tantum tractet,
templa uisitet,
precationibus incumbat,
missalibus sacrificiis intersit,
prędicationes audiat |
et totum tempus illud in Dei laudem cultum-que expendat.
Cum ergo Dominicis feriatis-que ab Ecclesia institutis diebus maxime a
scelere abstinendum sit,
cur uos infrenis ac petulans iuuentus tunc pręcipue in ganeis
crapulamini?
in choreis lasciuitis?
in iocis et ludis diffluitis?
alearum tesserarum-que lusionibus tempus diuino honori dedicatum impie consumitis?
In quo quidem lusu nec amissę pecunię damnum sine infamia |
nec lucrum sine restitutionis debito |
nec usus est sine peccato.
nisi forte periurare |
et dolos intendere |
et aliena inique concupiscere |
et inter se identidem rixari atque in contumeliam prorumpere
fas esse dixerimus.
omitto quod interdum nec manibus temperatur |
et usque ad uulnera cędes-que peruenitur.
Quanto ergo leuius crimen ab his diuertere |
et alicuius honestę artis laboribus diem illum conterere |
quam per ocium ad tam nefanda flagitia conuerti?
Profecto minus offenderetis nullum omnino diem festum agere
quam hunc quem agitis tot uitiorum obscoenitatibus prophanare.
Concessus fuit olim Iudeis repudii libellus,
ne in uxores quę displicuissent | ueneno sęuirent,
sed potius uiuas dimitterent.
Age iam permittatur et uobis,
ut omnes dies profesti sint, nullus festus,
ut potius manuum labore occupetur animus
quam nihil agendo male agere assuescat.
Nullus igitur sit uobis Dominicus dies,
ne ipsum qui Dominicus est, in diabolicum conuertatis,
dum eo toto tempore,
quo ab operibus uacui estis,
non tam Domino quam diabolo seruitis.
Itaque nunc quidem ad uos pertinere arbitror hoc quod dicitur:
Memento ut diem sabbati sanctifices
,
cum nequaquam sanctificetis eum, sed polluatis.
Vt autem et ad uos pertineat,
redite iam ad mentem et intelligite:
ideo festis diebus a secularibus negociis feriandum pręcipi,
ut exerceamur in diuinis |
et non ut hauriendis luxuriis uoluptatibus-que incumbamus.
Et hęc sane pręcepta sunt,
quę ad Dei duntaxat cultum spectant.
reliqua uero circa charitatem,
quam proximis debemus uersantur.
Quartum.
Honora inquit patrem tuum et matrem tuem,
ut sis longęuus super terram,
quam Dominus Deus tuus dabit tibi.
Natura ipsa nos prouocat | gratis parentes nostros colere et amare |
quanto magis hoc facere debemus,
cum etiam pręmium proponatur longęuitatis?
Neque si quosdam imprimis parentum studiosos parum diu uixisse
noueris,
de promissione diffidas.
Ideo terrenum et temporale bonum interdum cito subducitur,
ut cęleste et ęternum gradu beatitatis celsiore cumuletur .
Quintum.
Non occides.
Cum neminem tibi lędere liceat,
multo minus interimere.
Ne iudici quidem aliquem capitis reum ex odio fas est interficere,
sed ex lege.
Quamobrem non tibi,
sed illi, qui exequendis legibus pręficitur,
dictum est |
Exo. 22
Maleficos ne patiaris uiuere.
Priuato autem homini ne iniuriam quidem,
quam accepit,
ulcisci permittitur,
dicente Domino:
Ad Ro. 12
Mihi uindictam
et ego retribuam
.
Sextum.
Non mechaberis.
Omnis coitus hoc mandato prohibetur extra matrimonii copulam.
Si continere non potes,
cur sine uxore es?
Sin potes,
cur monachum non profiteris?
Illud ne damneris,
hoc, ut mercedis plus capias uoto suscepto castitatis.
Septimum.
Non furtum facias.
Furti actio est in eum, qui contrectat rem alienam inuito domino.
Igitur contra hoc pręceptum peregit |
non solum qui aliquid furto sustulit,
sed etiam qui per uim rapuit |
uel per fraudem ellicuit |
uel casu inuentum restituere noluit.
Octauum.
Non loqueris contra proximum tuum falsum testimonium.
Cum enim Christus Dei Filius ueritas sit,
quicquid aduersus ueritatem dicitur, Deum offendit.
Non tamen omne mendacium ita graue crimen est,
sed illud tantum, quod aduersatur charitati
et cum alicuius detrimento perficitur.
Fingere autem et mentiri, quod nemini noceat, leuis est culpa.
Interdum ne culpa quidem,
sed potius meritum.
ut cum finguntur parabolę siue apologi ad pręcepta uirtutis.
Nemo quippe ignorat ea conficta esse,
non ut mendacium dicatur,
sed ut ueritas disciplinę salutaris iocundius exprimatur,
gratius acceptetur |
tenacius-que menti discentis insideat.
Hoc me fecisse nullo modo poenitet |
edito illo quinquaginta parabolarum libello,
dum prodesse plurimis cupio,
non commento sed ueritate.
De pernicioso autem mendacii genere scriptum est:
Sap. 5
Os quod mentitur, occidit animam.
De hoc uero quod excusamus ac defendimus,
abunde in parte eius libri,
quem de religiose uiuendi institutione inscripsimus,
est tractatum.
ubi sanctorum exemplis probatur |
non solum fingere quandoque licere,
sed etiam esse necessarium,
quoties consultum uolumus uel nostrę uel aliorum saluti.
Nonum.
Non concupisces domum proximi tui!
Decimum.
Non desyderabis uxorem eius!
His postremis Dei mandatis aperte discimus |
non modo facto dicto-que posse delinqui,
uerum etiam sola mali concupiscentia.
Et si rem alienam nefas est concupiscere,
multo magis auferre:
Et si desyderare tantum alterius coniugem non debemus,
multo minus cum illa rem habere.
Concupiscentia enim et desyderium,
quanuis crimine non careant,
facilius tamen coercentur,
si cupita non perficiuntur,
difficilius autem,
cum in consuetudinem facti uenerint.
Insatiabiles nempe bestię sunt | auaritia et libido;
non implentur haustu,
sed quo magis hauserint,
plus esuriunt.
Hoc, quod sequitur:
non seruum non ancillam,
non bouem,
non asinum
neque omnia quę illius sunt,
cum illo quod de domo non concupiscenda dicitur | iungenda censeo,
ne ex decalogo hendecalogum faciamus.
Cum ergo in fine his duobus pręceptis prauę cupidines uitandę
iubeantur,
quęrimus quomodo eas uitabimus,
cum interdum etiam inuitis ac repugnantibus nobis sese ingerant |
animum-que non parum solicitent ac lacessant?
sed quamdiu refragamur,
nihil nocent.
Nocent autem,
cum eas dominari permittimus
et cum scelus quod nondum peractum uolumus |
toto-que tandem uoluntatis affectu eo ferimur,
quo illę blandiendo inducunt.
Concupiscentia itaque mali nihil aliud est |
quam firmus in malum consensus.
quod quanuis non fiat,
factum tamen iri cupimus.
De mandatorum consyderatione
Caput IV
Hęc sunt Legis mandata in tabulis lapideis digito Dei descripta,
ut cum omnia quę Legis sunt didiceris,
ista potissime teneas,
quę modo magis exquisito magis-que mirabili tradita sunt populo fideli.
Numeri 15
Cur enim ea Deus in marmore sculpenda curauit,
nisi quia ęterna esse uoluit?
ac ne quando de memoria exeant,
palliorum fimbriis assui iussit uittas hyacinthinas,
quas quoties aspicerent,
toties eorum quę ad comparandas animi uirtutes pręcepta sunt, recordarentur.
Nobis uero,
quibus non iam littera,
sed spiritu uiuere conuenit,
uittę istę in corde,
non in paliis reponendę sunt
et nunquam dimittendę.
Quid enim ita ardenter amplecti debemus ut mandatorum memoriam?
Quorum obseruatio nos ex corruptibilibus facit incorruptos
et ex mortalibus immortales
et ex terrenis cęlestes,
quę denique diabolo nos erripit
et Deo coniungit.
Talia considerabat uir sanctissimus Dauid,
cum diceret:
Quam dulcia faucibus meis eloquia tua, Domine!
Super mel ori meo.
Vis, ut et tibi dulcia sint?
Noli in uerbis diuinis eloquii ornatum requirere;
ita composita sunt,
ut et docti et indocti,
quod omnibus pariter profuturum erat, intelligerent.
Sed attende,
qualis quantus-que sit,
per quem prolata sunt.
Per illum utique,
qui solus et acumen ingenii hominibus pręstat
et ipsum dicendi leporem impartit.
Idem enim et fons bonorum omnium est
et largitor
et cuius tam dicta quam facta nulla prorsus in parte argui queant,
cum solus in cunctis
ut maxime potens
ita summe sapiens sit.
Cogita etiam,
quanta tibi in his obseruandis,
quę pręcepta sunt,
promittantur.
Certe, non argentum
neque aurum
neque terreni regni fortunę subiecta potentia
aut glorię humanę fragile bonum,
sed illa firma atque stabilis beatitudo,
qua nihil melius,
nihil maius ab homine optari possit.
Cum ista animo permensus fueris,
tunc non solum
quam dulcia faucibus meis eloquia tua, Domine
dices,
verum etiam cum eodem Propheta lętus cantabis:
In uia testimoniorum tuorum delectatus sum,
sicut in omnibus diuitiis.
Et iterum:
Bonum mihi lex oris tui
super milia auri et argenti.
Et rursum:
Dilexi mandata tua super aurum et topazion.
Item eodem psalmo:
Lętabor ego super eloquia tua,
sicut qui inuenit spolia multa.
Quid enim illis preciosius,
quid optabilius,
quę sola nos efficere queant cęlo dignos,
ęternitatis compotes,
summi boni certos perpetuos-que possessores?
Talia si tecum, ut debes, quotidie reputaueris,
iam tandem cęlestium mandatorum amore captus
atque ad eorum autorem Deum conuersus dices:
Ignitum eloquium tuum uehementer,
et seruus tuus dilexit illud.
Non poteris enim illud non maxime diligere,
in quo tibi tam grande bonum propositum esse
intellexeris.
Prudentia pręterea mirum in modum proficere
et sapientia compleri incipies.
Hoc tibi Baruch prophetę uerbis promittitur.
Neque enim fallit ille,
per cuius os Spiritus Sanctus locutus est:
Audi, inquit, Israhel, mandata uitę!
Auribus percipe, ut scias prudentiam.
Et Iesus, Sirach filius, cuius dicta sacris uoluminibus inseri
meruerunt:
Fili, ait, concupiscens sapientiam,
conserua iustitiam,
et Deus prębebit illam tibi.
Ac ne de aliqua alia,
quam quę in mandatis continetur,
justitia dictum putares,
alibi explanat dicens:
In mandatis Dei assiduus esto,
et ipse dabit tibi cor,
et concupiscentia sapientię dabitur tibi.
Hinc est, quod in his uersatus Dauid omnibus humanę scientię
professoribus se sapientiorem factum audet asserere
et Domino confidenter loquitur dicens:
Super omnes docentes me intellexi,
quia iustitia tua meditatio mea est.
Et:
Super senes intellexi,
quia mandata tua quęsiui.
Abeat igitur cum suis dissertationibus Plato
et cum argumentis Aristoteles
et cum sophismatum callidis captionibus omnes ueteris Academię
philosophi!
Vera sapientia est Deum nosse
et tam edicta quam interdicta eius tota animi sedulitate obseruare.
Cęterum, nequis obseruandorum difficultatem ignauię suę fauens
insipienter excuset
et impossibilia esse prędicet,
audiat Ioannem Apostolum dicentem:
Hęc est charitas Dei: ut mandata eius custodiamus.
Et mandata eius grauia non sunt.
Audiat et Moysen in Deuteronomio sibi loquentem:
Mandatum hoc quod ego pręcipio tibi hodie,
non supra te est,
neque procul positum,
nec in cęlo situm,
ut possis dicere:
Quis nostrum ualet in cęlum ascendere,
ut deferat illud ad nos,
ut audiamus atque opere compleamus?
Neque trans mare positum,
ut causeris et dicas:
Quis e nobis poterit mare transfretare
et illud ad nos usque deferre,
ut possimus audire et facere quod pręceptum est?
Sed iuxta te est sermo ualde,
in ore tuo et corde tuo,
ut facias illum.
Quid ergo, quod supra nos non est, amplecti recusamus?
Et quare, quod cordi insitum est, id euellere ac proiicere conamur?
Nonne, cum hoc agimus, intus quibusdam conscientię stimulis pungimur?
Quasi qui contra naturę uim nitamur,
dum ab his, quę iubentur, declinamus.
Perspicuum est igitur,
quia prauis affectibus superati
neque Deo
neque conditionis nostrę rationi obedimus.
Quę pręterea dementia est,
immo quis furor,
uitium sequi malle, cuius finis poena perennis est,
quam uirtutem, qua beatitudo comparatur ęterna?
Beatitudinem autem decalogi obseruatoribus promissam quis ambiget,
cum Veritas in Euangelio,
ut supra retulimus,
dicat:
Si uis ad uitam ingredi,
serua mandata.
Idem Dominus alibi quoque,
cum de Deo Patre loqueretur:
Scio, inquit,
quia mandatum eius uita ęterna est.
Si ergo tantę mercedis compotes esse cupimus,
Dei mandata ne deseramus.
Quę sicut perfectę uirtutes sunt,
ita perfectionis numero, id est, decade censentur.
Hęc est itaque frugum decima sanctarum in horreum Dei inferenda multo
melius quam illa,
quę de terrę foetibus collecta offerri solent.
Hę sunt decem conchę a uero Salomone positę,
in quibus lauari debent,
non pecudum ut olim,
sed animarum nostrarum uictimę in holocaustum charitatis Deo consecrandę.
Hęc est cithara illa ille-que decacordus ,
ad quem nos hortatur Dauid dicens:
Confitemini Domino in cithara,
et psalterio decem cordarum psallite ei!
Hę denique sunt decem plagę illę,
quibus pharao, aduersarius noster, percutitur
et nos per eas liberati ad Terram usque Promissionis perducimur,
terram lacte et melle manantem,
id est lucis ęternę candore
uisionis-que diuinę dulcedine refertam.
Quę non mortuuorum terra,
sed uiuentium dicitur,
nequis alibi uiuere cupiat
quam ubi semper feliciter uiuat
et mori non possit.
Cum-que ad tam inęstimabile bonum hac sola uia peruenitur,
ad eam ipsam Salomon sapientię dono insignis te stimulat dicens:
Conserua, fili, pręcepta patris tui,
id est, Dei,
et ne dimittas legem matris tuę,
id est, Ecclesię.
Liga ea in corde tuo iugiter
et circumda gutturi tuo,
ut uidelicet neque cogitatione delinquas
neque lingua labaris.
Cum ambulaueris, inquit, gradiantur tecum,
et cum dormieris, custodiant te,
ne pecces,
et uigilans loquere cum eis.
Quęris, cur ita?
Ne scilicet, quamdiu per huius uitę curricula incedis,
iustitię iter deseras
et uel per quietem diaboli ludificationibus capiaris
uel, cum euigilas, de mundo prius quam de Deo cogites.
In quo quidem imitandus est nobis ille, qui ait:
Quomodo dilexi legem tuam, Domine!
Tota die meditatio mea est.
Igitur quotidie tecum reuolue,
quotidie mente rumina,
quęcunque Deo placent ut scias,
quęcunque displicent ut deuites.
Ac si quando pigebit cuncta repetere,
ad summam illam in Euangelio a Domino factam protinus recurre:
Diliges, inquit, Dominum Deum tuum ex toto corde tuo
et ex tota anima tua
et ex tota mente tua.
Hoc est maximum et primum mandatum.
Secundum autem simile huic:
Diliges proximum tuum sicut teipsum.
In his duobus mandatis, inquit, uniuersa lex pendet et prophetę.
Omnia quippe pręcepta tam Legis quam Euangelii ad hunc ipsum
rediguntur finem,
ut Deus et proximus diligatur.
Ita tamen proximum dilige,
ut Deum non offendas.
Ita Deum ama,
ut nihil magis,
nihil ęque |
amasse arguaris.
Pma 15.
Et si charitas Dei hęc est,
(sicut Ioannes apostolus testatur)
ut mandata eius custodiamus,
mendax est profecto,
qui se Deum diligere dictitat |
et pręcepta eius non seruat.
Quę quo diligentius adhuc studiosius-que amplectamur,
cum de obseruatorum pręmio satis dictum sit,
de transgressorum quoque poena aliquid memoremus.
De praevaricatorvm poena.
Caput V
Siquis interim alteri infensus maligne cauilletur |
sibi in mandatis ne occidat uetari |
et non ne odio habeat |
aut aliquod aliud iniurię inferat genus,
meminisse debet |
cuncta quidem, quę in altera tabula conscripta sunt,
ad illam summam redigi, qua iubemur |
ita proximos ut nosmetipsos diligere.
Quo semel recepto |
non solum ab omni offensa erit cessandum,
sed etiam bene cuique optandum bene-que faciendum,
et quod nobis indigentibus ab aliis exigeremus,
id aliorum necessitati pręstandum.
Si cui tamen quicquam mancum in decalogo imperfectum-que uidebitur,
omnium perfectionem ex Euangelio petat:
Matth. 5
Non ueni inquit Saluator soluere Legem sed adimplere.
Quamobrem sicut Legis ita et Euangelii mandata obseruare nobis necesse
est,
si saluti nostrę consultum iri uolumus.
Nam et ipse Euangelii autor Christus,
quęcunque docendo tradidit nobis,
ea se a Patre accepisse dixit;
hoc quoque habens a Patre,
ut Filius sit,
Patri tamen coęternus et consubstantialis.
Atque ita fiet, ut illa,
quę uel per Patrem
uel per Filium
uel per Spiritum Sanctum iubentur,
unius Dei iussa esse credamus,
unius maiestatis imperia.
Quędam tamen ad tempus obseruanda,
ut illa, quę futurorum figuras continebant,
quędam semper, ut hęc ipsa de quibus nunc agitur,
quę ad uitę morum-que institutionem spectant.
Illa uero, quę perfectionis sunt,
id est, ut paupertatem castitatem-que colamus,
monasticę uitę modum normam-que sectantes,
nostro relicta suunt arbitrio,
antequam ea seruandi uoto nos obligemus.
Quod si uouerimus,
pręstare tenebimur non minus quam illa,
quę iussa sunt.
Pręuaricator est,
qui secus fecerit.
Sed iam redeat, unde digressa est oratio
et sicut instituimus ipsas pręuaricatorum poenas fidelium traditionum scripta percurrendo solicite scrutemur.
Neque hoc sine dolore,
immo nec sine metu,
ne ipsi quoque cum peccatores simus, in illas incidamus.
Legimus enim in Deuteronomio execrationes de monte Hebal a Leuitis Dei iussu prolatas,
et inter legendum contremiscimus.
Maledictus, inquiunt, qui facit sculptile,
quod est contra primę tabulę mandatum.
Contra secundę autem pręcepta delinquentibus dicitur:
Deut. 27
Maledictus qui non honorat patrem suum et matrem suam!
Maledictus qui transfert terminos proximi sui!
Maledictus qui errare facit cęcum in itinere!
Maledictus qui peruertit iudicium aduenę, pupilli et uiduę!
Maledictus qui dormit cum uxore patris sui et reuelat operimentum
loculi eius!
Et qui dormit cum iumento
uel cum sorore
uel cum socru
uel cum uxore proximi!
Et qui percusserit proximum
et qui pro precio uitę insidiatur alienę!
Post multa:
Maledictus, aiunt, qui non permanet in sermonibus legis huius
nec eos opere perficit!
Deinde iterum ad maledicendum acrius insurgentes
ad transgressorem-que conuersi dicunt:
Deut. 28
Maledictus eris in ciuitate,
maledictus in agro,
maledictum horreum tuum et maledictę reliquię tuę,
maledictus fructus uentris tui et fructus terrę tuę,
armenta boum tuorum et greges ouium tuarum!
Maledictus eris ingrediens et maledictus egrediens
.
Longum foret cuncta referre, quę ibi colliguntur,
sed breuiter:
nihil prorsus mali, quod in hac uita mortalibus accidere possit,
prętermittitur.
Vsque adeo graue crimen est diuinis nolle parere mandatis
et aduersus ea niti proprię uoluntatis libidini blandiendo.
Leuit. 26.
Eadem enumerantur in Leuitico,
et pręcipue fames, pestilentia, gladius.
multis-que in locis Scripturę idipsum non siletur.
ut quod toties repeti audis, euenturum peccatis exigentibus minime dubites.
Nam in Esaia quoque loquens ipse terrę cęli-que Conditor ac Dominus
ait:
Si uolueritis et audieritis me,
bona terrę comedetis.
Quod si nolueritis et me ad iracundiam prouocaueritis,
gladius deuorabit uos
.
Multa huiuscemodi in Hieremia,
multa in Ezechiele,
nec pauca in reliquis prophetis leguntur minis terroribus-que plena.
Quorum quam certus euentus fuerit,
cum plurimarum urbium excidia
tum potentissimorum quondam regum infelicissimi exitus testantur.
Reg. 1. 31.
Primus Israhelitarum Saul rex,
sicut a Samuele propheta ei prędictum fuerat,
quia uoci Domini non obediuit,
a Palestinis magno pręlio superatus cum liberis occubuit;
sceptrum quoque de domo et familia illius ad alios fuit translatum,
ut, quale scelus sit Dei mandata pręterisse,
non ipse solum,
sed etiam fiius, qui reliquus erat,
nepotes-que sentirent.
Vt autem post hunc aliorum quorundam parem fortunam silentio transeam,
Sedechię maiori deploratione digna clades compellit,
si modo plorandi sunt,
qui iuste pro scelere puniuntur.
Reg. 4. 25.
Hic capta a Caldeis Hierosolyma cum fugeret,
comprehensus uinculis-que constrictus coram rege una cum liberis adducitur.
Hi spectante patre trucidantur,
ille deinde etiam oculis orbatur,
quas mallet ante errutos,
ne filiorum cędem uideret.
Vinctus postremo et cęcus in Babylonem est ductus,
templum ipsum atque domus urbis igni consumptę,
turres ac moenia solo ęquata,
populus captiuus, pręter eos qui ceciderant, Babylonem translatus.
Hier. 35
Quę fere omnia per Hieremiam prophetam comminatus fuerat Dominus
tam regi ipsi quam populo,
eo quod filios Rechab patri magis obedientes fuisse comperisset quam
illos sibi.
Iusiurandum enim uiolauerant,
rebelles facti Caldeorum regi Nabuchodonosoro,
templum Dei sui gentilium ritum secuti polluerant,
prophetis uera uaticinantibus illuserant |
et cum propterea tot mala se passuros audissent,
deprauatos animi mores corrigere neglexerant.
Contempta itaque diuinitas non distulit uindictam,
ubi in flagitio cognouit obduratos |
et cum nulla denunciatione futurę ultionis deterreri possent,
ultima calamitate afflixit.
Reg. 4. 17
Antehac ob idem delictum et Samaria ab Assyriis debellata |
et populus cum rege Osee patriis auulsi sedibus in Assyriam-que traducti seruierunt.
Nemo ergo regum,
nemo principum
uel sibi
uel imperii sui uiribus
nimio plus confidat.
Siquis pręuaricator mandatorum Dei esse perseuerauerit
et nec uno aut altero flagello commonitus ab impietate animum
auerterit,
repente uidebit misceri omnia quę ditionis suę sunt,
hos capi,
illos cędi,
alios desciscere,
diutinam libertatem statim seruitute mutari |
et opes illas, quas multorum annorum uictorię aceruauerant,
paruo temporis momento hostium predam fieri.
Neque enim hoc humanę uires efficiunt,
sed iniuriarum suarum ultor Deus,
qui solo nutu et cęlum diruere et terram potens est dissipare.
Secure feliciter-que regnabit,
qui ipsum regem regum et dominum dominantium nouerit colere ac
reuereri.
Nobis tamen nulla omnino seculi huius aduersa ęque timere conuenit
atque illa quę post pręsentis uitę finem peccatoribus infliguntur.
Pręsentia enim mala quanuis teterrima uenerint,
longiora esse nequeunt uitę nostrę breuitate.
nullum-que infortunium tam immane esse potest,
quod non leniat ac mitiget aduentantis et iam iam-que affuturę mortis
expectatio.
At uero illa supplicia,
quorum nullus speratur finis,
nulla intermissio,
nullum leuamen,
quis non exhorrescat?
nisi qui ne his quidem,
quę de inferorum poenis diuinitus tradita sunt,
fidem adhibet.
Quę sane incredulitas nequaquam a suppliciis hominem liberat,
sed eidem duplicat eorum grauitatem.
Leuiora sunt enim, quę fragilitate naturę peccamus
quam quę animi malicia credere nolendo committimus.
Igitur siue quis credit | siue non credit,
si aliter ac omnibus pręceptum est uixerit,
saluus esse non poterit.
quia longe est a peccatoribus salus.
Mandati transgressio primos homines Adam et Euam eiecit de paradiso.
Angelos de cęlo pręcipitauit |
Et tu eiusdem fortasse delicti reus illo ascendere speras?
Fallet te spes ista,
fallet profecto,
nisi poenitentiam egeris.
Poenitenti autem pręstabitur miseratio.
Dicente Domino:
Matth. 4
Poenitentiam agite,
et appropinquabit uobis regnum cęlorum.
Quod si ad uiam iustitię,
a qua procul aberras,
reuerti neglexeris,
iam tandem tuę imbecillitati derelictus peccata super peccata
cumulabis |
ac ueluti absque gubernaculo in mari fluctuans nauis,
quocunque concupiscentię tuę te impellet flatus,
eo fereris.
Id tibi futurum ille qui nouit omnia antequam fiant prędicit |
in psalmo ita loquens:
Ps. 80
Non audiuit populus meus uocem meam,
et Israhel non attendit mihi.
Et dimisi eos secundum desyderia cordis eorum;
ibunt in adinuentionibus suis.
Nihil illo homine infelicius,
a quo diuinę benignitatis auxilium subtrahitur.
Cum enim sic destitutus nihil boni per se agere possit |
et suis affectibus ad malum pronis anhelet,
continuo in omne nefas pręceps feratur necesse est.
Iccirco non solum a paradisi expectatione excluditur,
verum etiam in dies grauius futurum sibi supplicium
comparat in inferno.
Io. 12
Ille enim seruus,
(ut in Euangelio legitur)
qui cognouit uoluntatem Domini sui,
et non se pręparauit
et non fecit secundum uoluntatem eius,
plagis uapulabit multis.
Ne igitur ęterni ignis magis omnibus expauescendo tormento obnoxii
simus,
post pręteriti delicti poenitentiam | ad iustitię capessenda opera
accingamur,
auxilium a Domino implorantes,
ut ea quę nos facere iussit,
ipso adiuuante faciamus |
et quę fieri uetuit uitemus.
Ita Christianę hęreditatis,
quę omnem nostrę ęstimationis computationem superat,
consortes esse merebimur.
cum ipse Christus dicat:
Matth.
Quicunque fecerit uoluntatem Patris mei qui in cęlis est,
ipse meus frater, soror et mater est.
Quasi diceret:
Is mihi in cęlesti regno erit coniunctissimus |
atque arcta imprimis cognatione copulatus,
qui hic in exequendis Dei mandatis mihi proximus effici studuerit.
ut sit particeps Christi glorię,
qui Christi prius extiterit obedientię comes.
Cęterum, quoniam undique insidię,
undique laquei nos circundent ,
magnopere nobis uigilandum erit,
ne in illis incidamus.
Non incongrue igitur post mandatorum tractationem de uigilia disseremus.
De vigilia.
Caput VI
Vitę mortalium tempus quam breuissimum est.
ipsi senes parum se uixisse conquęruntur.
Sed cum uita uigilia est,
nonne etiam tanto minus uiuit aliquis,
quanto plus quieti ac somno indulget?
Nolo tamen ut extendendę in longius spacium uitę gratia |
uigiliarum obseruatio te delectet,
sed ea duntaxat de causa
ut a uitiis facilius abstineas |
et uirtutibus proficias magis.
Vigilando autem utrunque effici posse facile
nobis persuadebimus,
si Noui Veteris-que Instrumenti fidelia testimonia audire uoluerimus.
Clamat in Euangelio Dominus:
Matth. 26
Vigilate et orate, ne intretis in tentationem!
Periculum ergo imminet illis, qui ultra naturę necessitatem dormiunt,
ne carnis diaboli-ue tentationibus superati delinquant.
Nam etsi spiritus promptus est ut obediat Deo,
caro tamen infirma et ad uitium prona,
nisi uigilię freno teneatur,
facile corruet.
Cuius quidem periculi minime ignarus apostolus Petrus |
nostrę saluti prospiciens ait:
Petri prima 5.
Sobrii estote et uigilate,
quia aduersarius uester diabolus tanquam leo rugiens circuit quęrens
quem deuoret;
cui resistite fortes in fide!
Vigilantia primo opus est,
ne imparati opprimamur,
deinde fide,
ut resistamus et uincamus.
Quod si sępius uincere contigerit,
etiam uirtute proficere continget.
Superatis enim nequitię suggestionibus |
restat ut ad bonorum operationem conuertamur.
Ad hęc autem perficienda non sufficit nostra fragilitas.
Ps. 126
Nisi enim Dominus ędificauerit domum,
in uanum laborant, qui ędificant eam.
Ope igitur indigemus diuina,
quę precibus impetratur.
dicente Domino:
Petite et dabitur uobis.
Precationibus uero offerendis nullum tempus magis idoneum esse horis
nocturnis,
nullum acommodatius esse creditur.
Atque ideo Propheta hortatur nos dicens:
Ps. 133
In noctibus extollite manus uestras in sancta |
et benedicite Dominum.
Nox itaque meditationum mater est,
dies actionum.
Has inter se uices partisse uidentur,
quandoquidem Saluator quoque noster,
ut huiusce rei nobis documento esset,
per diem docuisse in templo,
noctu autem in monte Oliueti exiens orasse perhibetur.
Noctu ergo surgentes meditando atque orando quęramus cum sanctis
mulieribus uirtutum aromata,
ut illis ungamus Iesum.
Si cum sanctimonię odore ad se uenientes conspexerit,
qua pietate est, iocunde gratanter-que suscipiet.
In nobis implebitur dictum illud:
Beati sunt serui illi,
quos cum uenerit Dominus, inuenerit uigilantes.
Pręterea quemadmodum ętas uitę nostrę breuis est,
ita et incerta.
Plurimos frustratur speratę senectutis expectatio.
denique quis est qui unum diem,
immo, unam horam a mortis periculo alienam possit sibi promittere?
Quam multos ,
dum sani ambulant,
dum fabulantur,
dum rident,
uel casus exterior | uel morbus interior | repente deiicit et extinguit?
In eo itaque nostrę saluti consulitur,
quod Saluator ait:
Mar. 13
Videte, uigilate et orate!
Nescitis enim quando tempus sit.
Sicut homo qui peregre profectus reliquit domum suam |
et dedit seruis suis potestatem cuiusque operis |
et ianitori pręcepit ut uigilet.
Vigilate ergo |
nescitis enim quando Dominus domus ueniat,
sero |
an media nocte,
an gallicantu,
an mane,
ne, cum uenerit repente,
inueniat uos dormientes.
Ac ne solis discipulis id pręceptum quis diceret:
Quod uobis dico, inquit, omnibus dico: Vigilate!
Dominus domus huius, id est, corporis humani est Christus.
Serui sunt quinque sensus, ianitor anima.
hęc si bene uigilauerit,
sensus ipsi ad bene operandum recte disponentur.
Isto autem modo expectatus Dominus cum uenerit,
neque in seruis neque in ianitore quod condemnet inueniet.
Tametsi Dominus noster in fine seculorum uenturus sit,
ut simul omnes iudicet,
cuiusque tamen merita in exitu uitę discutit |
et singulorum facta diiudicat.
Qualis ergo quisque nunc decesserit,
talis etiam in illo ultimo iudicio cum corpore apparebit.
Vigilare itaque iubemur,
ne mors imparatos occupet.
Et quoniam nescimus diem neque horam,
semper est uigilandum.
Semper autem uigilat, qui semper a malo abhorret |
et bonum, ut Deo placeat, agere pro uiribus non cessat.
Fieri quidem nequit,
quin partem aliquam temporis quieti cedamus,
cum nostrę conditionis imbecillitas | ut cibo | ita somno quotidie indigeat.
Sed audeo dicere, quod somnus quoque iusti uigilia sit.
Nam ubi diurna opera pie religiose-que peregit |
et ante somnum quę Deo grata sunt cogitauit,
etiam post somnum quę cogitauerat perficere maturat.
Ideo-que citius expergiscitur et exurgit,
ut quanto minus dormierit,
tanto plus apud Deum meriti bene operando sibi comparet.
Igitur non plures horas dormitioni impartit
quam naturę necessitas postulat.
ut totum quod superest,
semper in Dei laudem |
aut orando |
aut aliquid aliud agendo expendat.
Siquod momentum ocio transierit,
illud sibi deperisse arbitratur.
Porro, satis erit | sex horas ad mediam noctem somno dare,
a media uero nocte Romano ritu initium diei capere,
nisi aliqua corporis imbecillitas longiorem sibi quietem exegerit.
Iste autem a media nocte ad sacrificia laudis Deo offerenda exurgendi
mos omnibus monachorum collegiis iam inoleuit.
Et quod Ecclesię instituto probatum apparet,
id sequi,
id curare atque amplecti saluberrimum esse sentimus.
Sic olim sanctissimi uiri prędicauerunt,
sic docuerunt,
sic suo exemplo factitandum ostenderunt.
Dauid ipse, quem Deus prę omnibus Iudeę regibus dilexit |
Ps. 118
Memor fui, inquit, de nocte nominis tui Domine,
et custodiui legem tuam.
Et iterum:
Media nocte surgebam ad confitendum tibi.
Esaias qui cuncta quę euangelistę narrant |
multo ante quam euenirent prędixit,
ipse amore in Deum accensus ait:
Esa. 25
Anima mea desyderauit te in nocte,
sed et spiritu meo in pręcordiis meis de mane uigilabo ad te
.
Hieremias quoque, ante sanctificatus quam natus,
futuram Hierosolymę euersionem lugens
et precibus misericordiam implorandam suadens
nullas efficaciores fore credidit,
quam quę nocturno tempore factę fuissent.
Ideo
Tr. 2
Consurge inquit,
lauda in nocte,
in principio uigiliarum effunde sicut aquam cor tuum ante conspectum
Domini.
Luc. 2
Et in Euangelio legimus |
pastoribus uigilias noctis agentibus angelo adueniente Saluatoris
natiuitatem fuisse nunciatam.
Cuius memoriam Ecclesia quoque a media nocte
(tunc enim de Virgine editus creditur)
celebrare consueuit.
Luc. 2
Tunc etiam, cum in templum puer Iesus est illatus,
Anna Phanuelis filia Redemptorem Israhel agnouit sanctarum
uigiliarum merito,
quia non discedebat de templo,
(ut euangelista ait)
ieiuniis et obsecrationibus seruiens nocte ac die.
Act.
Paulus apostolus cum Syla discipulo in carcere positi,
media nocte Deo laudes decantant,
et carceris fundamenta quassantur,
ostia reserantur,
uincula soluuntur
et ipsi non refragante, sed rogante magistratu liberi dimittuntur.
in tantum profuit nocte intempesta ad hymnnos Deo reddendos
exurrexisse.
Has emulanda tu qui sanctus es,
ama uigilias ut sanctior sis.
et tu qui peccator es,
ut citius ueniam impetres.
Artifices partem noctis suo uendicant labori,
ut, quo plus operis confecerint, plus lucri consequantur.
Quod ergo illis pro adipiscenda pecunia non est iniocundum,
sępe enim cantant dum exercentur,
hoc tibi molestum esse poterit pro lucranda cęlesti gloria?
Nimium delicatus es,
ne dicam stultus,
si tantum boni tibi parare posse speras tota nocte stertendo.
Illis tantum et nocte et die dormire satius esse,
de quibus dicitur:
Prouerb. 4
Non dormiunt,
nisi cum male fecerint
.
Qui ideo peruigilant,
ut latrocinentur,
ut furentur,
ut crapulentur,
ut libidini luxurię-que satisfaciant.
Minus enim peccarent | dum dormiunt nihil agendo |
quam male agendo dum uigilant.
Tales uigilię tam fugiendę sunt
quam hę, de quibus loquimur, expetendę.
His aduersus mortiferę uoluptatis illecebras armamur,
his diaboli uires frangimus |
et in dies efficimur fortiores.
In his orando, legendo, meditando, quam suauis est Dominus gustamus.
Per has mundatur animus,
acuitur intellectus,
mens ad cęlestia contemplanda errigitur |
et gaudia illa quę eloqui nescit,
se interdum sensisse miratur.
Hę sunt sanctarum uigiliarum dotes,
hęc commoda.
quę si tanta non essent,
immo si minora forent quam dicimus,
uigilandum tamen nobis esse suaderem,
ne somnolentię damna subire cogamur.
Quę nunc nosse operęprecium erit,
ut mali comparatione bonum ipsum quanti faciendum sit, magis patescat.
De malo somnolentiae.
Caput VII
Cuius longior quam natura postulat fuerit somnus,
non solum bene agendi tempus perdit,
sed etiam ipse ad uitia promptior fit,
dum corpori magis quam animo obsequium pręstat.
Raro uidebis eos qui somniculosi sunt,
a luxuria libidinibus-que abstinere.
Cum crapulati fuerint,
graui sopore premuntur,
quos ronchizantes non facilius excites |
quam syluestres ursos |
aut uitulos marinos.
Putas experrecti ad orationes procumbant |
uel ad decantandos psalmos instent?
ientacula conquirunt,
prandia deinde parari iubent,
et cum hesternas perpotationes diu dormiendo uix edormierint,
iam sese nouis ac recentibus ingurgitant |
ne tunc quidem uigilare putandi cum uigilant.
Nam eo quoque tempore inerti ueternoso-que stupore premi uidentur,
oscitant,
hiatant ,
languentibus nictant ocellis |
se-que elatis lacertis ac prolato pectore distentant |
et nisi totam noctem dormierint,
somnum a se fugisse lamentantur.
Tunc remedia quibus reuocetur disquirunt:
iam papauer,
iam lactucę parantur,
iam titillatio circa digitos uolas-que pedum discurrit,
seruis ibi pruritum excitantibus,
ut dominus qui usque mane soporem suum continuare
nequiuit,
eo iam non interrupto ad meridiem duret.
atque istos tam effoeminato ocio assidue torpentes de improuiso mors occupat.
Neque enim diu uiuere queunt,
qui multo somno dediti marcent.
tument uultus lurido colore infecti |
putrescentia-que uiscera repente inuadens ualitudo dissoluere festinat.
Et quoniam nulla his cura fuit sanctis actionibus inuigilare,
quibus nixi in cęlum euolarent,
peccatis pręgrauati ad inferos descendunt.
Quod sibi ualde metuens Propheta orabat cum diceret:
Ps. 12
Respice et exaudi me Domine Deus meus |
illumina oculos meos,
ne unquam obdormiam in morte,
ne quando dicat inimicus meus:
pręualui aduersus eum.
Profecto nisi inimicus pręualeret,
id est nisi periculum esset dormientibus,
ne inimici huius dolis capiantur,
sine causa Dominus Discipulos increpuisset,
cum dixit:
Matth. 26
Sic non potuistis una hora uigilare mecum?
Quare autem illos uigilare uellet,
continuo palam fecit dicens:
Vigilate et orate,
ut non intretis in tentationem!
Huiuscemodi quidem periculi testis est etiam parabola illa,
in qua legitur:
Matth. 13
Cum dormirent homines uenit inimicus homo |
et superseminauit zizania in medio tritici.
Et illa altera:
Matth. 24
Si sciret pater familias qua hora fur uenturus esset,
uigilaret utique |
et non sineret perfodi domum suam.
Inimicus igitur noster et fur diabolus est.
Somnolentis et ocio uacantibus magis insidiatur,
quia minus prouidi sunt ad cauendum
facile-que ad omnes uoluptatum illecebras inclinantur.
Qui certe si capti et irretiti fuerint,
tunc demum intelligent,
quam male dormierint,
cum uillicationis suę reddere rationem compellentur.
Datum quippe sibi tempus ad poenitendum ac bene agendum |
inutiliter, immo et nequiter consumpsere.
Nihil de futura uita cogitantes,
dum pręsentem in deliciis corporis dormiendo lasciuiendo-que transigunt.
De somniis.
Caput VIII
De istorum numero etiam illos esse dixerim,
quos uanę somniorum suorum imagines quasi futuri diuinę ita delectant
,
ut quotidie uisa enarrent |
et siquando sequatur euentus,
uera se uidisse iactitent.
ueluti digni quibus cęlestis prouidentię mysteria pandantur.
cum magis illis conueniat in Prouerbiis dictum:
Ecclesi. 34
Quasi qui apprehendit umbram et persequitur uentum,
sic et qui attendit ad uisa mendacia.
Neque tamen imus inficias quandoque per somnium uera nunciari.
Gen. 28
Nam ut obiter aliquid ea de re dicamus,
Iacob duodecim tribuum pater cum obdormisset,
uidit cęlestem scalam | angelos-que ascendentes et descendentes.
Et a Domino audiuit |
terrę in qua dormiret,
se possessorem fore |
semen-que suum per orbem esse propagandum.
Gen. 37
Hoc in Genesi legimus |
et ibidem de Iosepho eius filio,
cuius somnio cognitum est |
ipsum patri matri-que ac fratribus honorabilem futurum,
manipulorum et stellarum quę uidit,
solis quoque et lunę argumento.
Ab his enim per quietem se adoratum dixerat.
Idem Ioseph magistri pincernarum pharaonis et pistorum prępositi,
cum quibus tunc in carcere erat,
somnia interpretatus est,
diuersę quidem sortis,
sed certissimi euentus |
ac nihil prorsus ab interpretationis sententia discrepantis.
Pręterea in Iudicum libro Gedeonis uictoria aduersum Madianitas ante
per nocturnam imaginem fuit uulgata quam euenisset,
quodam somniante,
quod ordeaceus panis castra Madianitarum suo ictu subuertisset.
Regum quoque historia testatur |
Salomoni dormienti apparuisse Dominum |
fuisse-que locutum,
et sicut petierat,
rerum scientiam ac sapientiam contulisse.
Somnio fidem fecit euentus.
Nam eum sapientissimum inter reges fuisse satis constat.
Danielis etiam somnia de uentis pugnantibus ac bestiis de mari
ascendentibus |
et aliis quę leguntur,
nisi futurę ueritatis signa extitissent,
ne scripta quidem in uoluminibus diuinis fuissent.
Veniamus ad Euangelium.
Magi ne ad Herodem reuerterentur somnio admoniti capitis periculum euaserunt.
Iosephus in somniis accepto responso,
cum puero Iesu et matre eius uirgine fugit in Aegyptum,
ut ipsum Iesum neci subtraheret,
qua Herodes ipsum solum quęritans aduersus insontem multorum infantiam
erat sęuiturus.
Ad hęc non pauca in sanctorum uitis relata legimus,
quibus credere compellimur |
per quietem sępenumero quę uera sunt reuelari.
cum pręsertim ipse Dominus (ut in Numeris scriptum est) dicat:
Nume. 12
Siquis fuerit inter uos propheta Domini,
in uisione apparebo ei |
uel per somnium loquar ad illum.
Sunt tamen quędam,
quę per demonum illusiones accidunt,
uana atque fallacia,
ueris tamen interdum mixta,
ut credantur.
Demonis enim calliditas quo animo falsum aliquid suadet,
eodem et uerum reuelat,
utique ut nimium credulos |
et iam sibi libere confidentes facilius euertat |
atque in foueam alicuius mortiferi erroris pręcipitet incautos.
Prudentia igitur opus est ad deuitandos dolos,
quos ille ueterator nobis dormientibus per ipsa somniorum phantasmata struere consueuit.
Minimum itaque erit ei credendum,
qui perpetuus humani generis aduersarius esse noscitur.
Quicquid ille quocunque modo suggesserit,
nisi uirtute diuina compulsus suggerat,
non ueritatem sed laqueos esse certo scias.
tunc etiam magis erit cauendum,
cum se ostenderit amicum |
et palpare animum blanditiis coeperit.
Illa uero insomnia,
quę uel ab aliqua animi passione |
uel corporis morbo |
uel negociorum cura |
uel diurna uerborum ultro citro-que habitorum
contentione prouenire solent,
semper uana futilia-que sunt et nulla prorsus fide digna.
Quod si quid ita ut somniatum est euenerit,
non somnio credas,
sed cuidam pręsagę mentis diuinationi.
Fieri enim non potest,
quin aliquando ita contingat,
ut futurum prędicimus.
Porro uisa illa,
quę diuinitus immittuntur,
quanuis uerissima semper sint,
non tamen omnibus ęque accidunt.
Bonis quippe ad consolationem,
malis ad terrorem.
Bonorum sunt illa quę pręmisimus.
malorum autem ista quę dicemus.
Pharao rex cum dormiret,
boues uidit septem crassas |
et totidem alias macilentas.
eodem-que numero triticeas spicas,
alias turgentibus aristis plenas,
alias effoetas exiles ac prorsus uanas |
Et quemadmodum ista disserens Ioseph sanctitate notus prędixerat,
septennem annonę copiam septennis fames est subsecuta.
Nabuchodonosori quoque regis dirum ac triste somnium,
siue statuam quam uidit consideres |
uario metallo compactam |
siue arborem supra modum proceram atque amplam.
Vtroque enim somnio Daniele interpretante didicit |
futuram regni cladem |
et suimet qui felicissimus putabatur,
extremam miseriam.
Pilati etiam uxor in Euangelio multa per uisum se passam conquęritur
propter Christum,
et marito ut missum illum faceret,
nititur persuadere.
Hoc quoque obseruandum,
quod iniqui insomniorum suorum quid portendant ignari
a sanctis interpretationem accipiunt,
ut pharao a Iosepho |
et Nabuchodonosor a Daniele.
Vnde apparet |
somnia ista quę diuino fiunt consilio,
et impiis obiici quandoque,
sed non nisi electis Dei seruis reuelari.
Taceant igitur peccatores ad quos non pertinet iudicium somniorum,
aut eos ad quos pertinet interrogent,
ne per uiam non suam incedentes pręsumptione labantur.
Vt autem nobis quoque Spiritu Sancto largiente interpretandi donetur facultas,
minus temporis demus somno,
ut plus concedamus uirtuti.
Id si fecerimus,
ne tunc quidem cum dormimus,
quod terreat somniabimus,
sed quod consoletur |
quod-que euigilantibus quoque gratum sit.
De oratione frvctvosa.
Caput IX
Sanctarum uigiliarum propria est quam Deo offerimus oratio.
opportune igitur nunc de illa disseremus.
Ad Philippenses scribens Apostolus:
Ad Phil. 4
Nihil soliciti sitis inquit,
sed in omni oratione et obsecratione cum gratiarum actione petitiones
uestrę innotescant apud Deum.
In quo mihi quidem uidetur docere,
ut oremus eum qui potest dare quod petimus.
obsecremus autem per ea,
quę illi quem oramus,
chara esse nouimus.
ut facilius ad pręstandum id quod poscimus inclinetur.
et cum pręstiterit,
gratias agamus,
ne impetrata ingratitudinis uitio amittamus.
Habes orationis formam;
disce qualiter te habere oporteat inter orandum.
Secessum pete,
nequid oranti impedimento sit.
Matth. 6
Intra in cubiculum tuum Saluator ait,
et clauso ostio ora Patrem tuum in abscondito.
Sed is etiam clauso precatur ostio qui sensibus a rerum fragilium cura
sequestratis et mente et corpore in illum dirigitur cui supplicat.
Qui sic se habent,
etiam cum in conuentu multorum orauerint,
in abscondito orare putandi sunt.
Priuatę tamen orationi semper magis apta est solitudo.
Nam et Dominus noster,
ut se nobis imitandum proponeret,
Matth. 14
dimissa turba (sicut euangelista ait) ascendit in montem solus orare.
Hac profecto de causa a suis etiam discipulis quandoque se submouit.
ut cum diceret:
Matth. 26
Sedete hic donec uadam illuc et orem.
Luc. 22
Et sicut Lucas ait,
auulsus est ab eis quantum iactus est
lapidis.
Locus igitur ab omni strepitu uacuus,
(si fieri potest) eligatur offerendę Deo precationi,
ut purior syncerior-que offeratur.
Deinde cum cogitaueris quam potens,
quam immensus sit,
quem allocuturus es,
quam e diuerso tu uilis atque abiectus,
humiliter quantum potes accede |
suspirans,
ingemiscens,
lachrymas etiam si potes fundens.
illum-que imitare publicanum,
qui stans a longe uultu in terra deiecto pectus percutiebat suum.
Peccatorum quippe conscius non est ausus propius accedere,
non oculos in cęlum subleuare,
et ut a se poenam exigeret,
a pectoris uerberatione non cessauit.
Verum nequis uel dignitate pręditus
uel a Deo iam gratiam consecutus minus se submittat,
ad Scripturarum testimonia animum applicet,
et uidebit Salomonem regem in dedicatione templi fixis in terra genibus |
et manibus ad cęlum expansis deprecantem.
Audiet Danielem prophetam dicentem:
Posui faciem meam ad Dominum Deum meum,
rogare et deprecari |
in ieiuniis, sacco et cinere.
Inde transiens ad Euangelium considerabit uas electionis Paulum
apostolum,
qui ait:
Curuo genua mea ad patrem Domini nostri Iesu Christi.
Ipsum quoque Christum Dominum contemplabitur,
quo nemo sanctior,
nemo magnificentior,
modo prono corpore in faciem procumbentem,
modo errecto in cęlum suspicientem
et modo positis genibus orantem;
non quod illi nostris humiliationibus opus esset,
sed quod nos illius indigeremus exemplo.
Porro quoties peccatis,
quę a nobis commissa sunt,
ignosci petimus,
ante illis a quibus iniuriam accepimus ignoscamus.
Ipsius enim Domini pręceptum est:
Cum stabitis ad orandum,
dimittite siquid habetis aduersus aliquem,
ut et Pater uester, qui in cęlis est,
dimittat uobis peccata uestra.
Et Apostolus:
Volo, inquit, uos orare in omni loco,
leuantes puras manus,
sine ira et disceptatione.
Quomodo enim tibi placatum iri Deum speras,
nisi prius ipse placatus fueris proximo tuo?
Tu Deum, quem semper summe reuereri debebas, offendisti,
alius te, qui homo es, non Deus,
creatura, non creator,
peccator, non iustus.
Et licet ille, qui lęsit, lędere non debuerit,
tu tamen lędi merebare.
Quid enim mali non meretur is, qui Deo peccat?
Et si dixerimus quia peccatum non
habemus,
nosipsos seducimus,
et ueritas in nobis non est.
Nunc considera quam iuste poscas tibi ignosci, qui Deo deliqueris,
cum tu homini non uis ignoscere, qui deliquit tibi.
Post remissam autem omnem iniuriam,
accede ad offerendas preces,
non frigide, sed ardenter,
non remisse, sed perseueranter.
Attende, quid Hieremias propheta monendo dicat:
Leuemus, inquit, corda nostra cum manibus ad Dominum in cęlos
!
Quod et Apostolus docet dicens
Orabo spiritu, orabo et mente;
psallam spiritu, psallam et mente;
ut uidelicet et lingua sermonem resonet
et mens circa ea, quę dicuntur, intenta sit.
Parum diligens est precator,
qui alio uerba, alio cogitationes dirigit,
et cum corpore in ecclesia sit, animo uagatur foras
per urbis loca uel secessus ruris.
Quando hic cum Apostolo dicere poterit:
Conuersatio nostra in cęlis est,
si ne ibi quidem, ubi est, se esse noscit?
Nec semel orasse sufficit.
Instandum est, ut impetres, quod postulas.
Eędem preces frequenter replicandę
et in his, quę ad animę salutem pertinent, usque in finem est
perseuerandum,
dicente ipso qui saluat:
Petite, et dabitur uobis;
quęrite, et inuenietis!
Pulsate et aperietur uobis.
Omnis enim qui petit, accipit,
et qui quęrit, inuenit,
et pulsanti aperietur.
Chananea mulier, cum Domino supplicasset,
repulsa non recessit,
contempta magis se submisit.
Et quoniam humiliter oranda perseuerauit,
quod poposcerat, accipere meruit.
Hanc orandi assiduitatem commendat etiam parabola illa de muliere
uidua,
quę durum et fastidiosum iudicem petendi improbitate,
ut ipsam de aduersarii iniuria uindicaret, compulit,
et illa alia parabola de homine,
qui nocte intempesta pulsando amici ianuam et clamitando dormientem
excitauit,
excitatum surgere coegit |
et panes quotquot uolebat, sibi commodare.
Dominus pręterea cum futuri iudicii terrores prędicendo explicuisset,
adiecit:
Vigilate itaque omni tempore orantes,
ut digni habeamini fugere ista omnia
et stare ante Filium hominis.
Denique, quod uerbis docuit,
opere confirmauit.
Ter enim easdem preces repetisse dicitur
et factus in agonia orasse prolixius
multum-que sudasse, dum oraret;
ut discas, etiam cum multum oraueris,
non remittere cordis affectum.
quem non solum cum rogamus ,
quamquam tunc magis,
uerum etiam cum non rogamus nos habere necesse est,
ut impleatur quod Apostolus ait:
Sine intermissione orate!
Post gloriosam Domini ascensionem |
de ipsis eius apostolis traditum est,
quod perseuerantes erant in oratione cum mulieribus et Maria matre
Iesu et fratribus eius.
Et si apostolis opus erat iugiter orationum sacrificio,
quis tutum se a tentationum periculo sperabit,
nisi semper orauerit?
Hoc quoque roganti necessarium,
ut nunquam de Dei misericordia diffidat,
sed semper se impetraturum speret quod petit,
si modo illud fuerit sibi, uel ei pro quo petit, profuturum.
Omnia, inquit, quęcunque petitis,
credite, quia accipietis,
et eueniet uobis.
Male tamen id credit,
qui ueritati, quę Christus est, non adhęret,
eodem dicente:
Veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et ueritate.
Et ut ostenderet,
quare sic adorandus esset:
Spiritus, inquit, est Deus,
et eos, qui adorant eum, in spiritu et ueritate oportet adorare.
Hoc spiritu afflatus Dauid,
in eandem sententiam prorupit dicens:
Prope est Deus omnibus inuocantibus eum,
omnibus inuocantibus eum in ueritate.
Frustra igitur heretici precibus insistunt,
frustra omnes illi, qui Christi religionem ueritatis fide non sequuntur.
Nunquam futurę salutis,
quam orant,
compotes erunt,
nisi crediderint.
Ad hęc si precatione poposcerimus rem aliquam,
cuius incertus est exitus,
id est, qua impetrata nescimus,
utrum commodo an incommodo nobis futura sit,
Dei uoluntati committamus,
ut non quod ipsi cupimus pręstet,
sed quod ille nouit neque noxium neque inutile fore,
quia Redemptor quoque noster,
cum passionis calicem transferri a se Patrem rogasset,
ita orationem clausit,
ut diceret:
Veruntamen non mea uoluntas, sed tua fiat!
Non quod ipse nesciret crucem,
quam subiturus erat,
omnium credentium fore salutem,
sed quod instruere nos uellet,
ut semper uoluntati nostre pręferamus Dei uoluntatem.
Vnde ab eodem edocti,
quotidie orando dicimus:
Fiat uoluntas tua
sicut in cęlo et in terra!
Cęterum, cum eius uoluntas sit,
ut pie iuste-que uiuamus,
hoc quoque his uerbis poscimus,
ut leges atque pręcepta,
quę dedit nobis,
per nos impleantur.
Frustra enim imbecillitas nostra ad id niteretur,
nisi illam gratia iuuaret diuina.
Et si per se bonum aliquod agere possemus,
necesse non esset orare, ut possimus.
Charitas pręterea, quam omnibus debemus, exigit,
ut sicut pro nobis ita et pro aliorum commodis
preces offeramus Deo
uota-que faciamus.
Iacobi apostoli sententia est:
Orate pro inuicem,
ut saluemini!
Paulus quoque apostolus hortatur dicens:
Obsecro primum omnium fieri obsecrationes,
orationes,
postulationes,
gratiarum actiones pro omnibus hominibus,
pro regibus et omnibus qui in sublimitate constituti sunt,
ut quietam et tranquillam uitam agamus
in omni pietate et castitate.
Denique Dominus noster etiam pro persecutoribus nos orare iussit,
et ipsemet pro illis,
a quibus probra,
maledicta,
uerbera
et in crucem actus mortiferas plagas patiebatur,
orauit Patrem
ignosci-que eis postulauit.
Quanti autem id meriti sit,
primus martyr Stephanus ostendit,
qui iis, a quibus lapidabatur, ueniam precaturus
uidit cęlos apertos
et Iesum stantem a dextris uirtutis Dei,
ab eodem iamiam suscipiendus,
cuius in diligendis inimicis mansuetudinem fuerat imitatus.
Quo autem facilius ad assequendam beatitudinem uoti nostri compotes
simus,
expediet quidem eos etiam, quos Deo charissimos esse constat,
ut pro nobis deprecentur, obsecrare,
ut, quod ipsi non meremur,
illorum, qui digni sunt,
suffragiis obtineamus.
Ita fecisse gentiles quasdam in Euangelio Ioannis legimus.
Cupiditate enim affecti uidendi Iesum rogauerunt Philippum,
Philippus Andream,
ambo Dominum.
Quid secutum sit,
euangelista non explicat.
Non tamen dubito,
quin ipse Dominus per apostolos exoratus hoc concesserit,
quod fortasse iis tacentibus uel non concessisset
uel concedere distulisset.
Sanctos ergo in auxilium nobis inuocemus,
quia in psalmo est scriptum:
Oculi Domini super iustos,
et aures eius in preces eorum.
Et Iacobus apostolus:
Multum ualet, inquit, deprecatio iusti assidua.
Plus potuit unius Moysi oratio quam multorum arma.
Illo nanque orante uictę sunt inimicorum copię,
quo tacente superabant.
Ad Elię prophetę preces cęlum dedit pluuiam et terra fructum,
cum trium annorum et sex mensium siccitate cuncta in agris exaruissent.
Idem uiduę Sareptanę inopiam farinę olei-que copia exhuberare fecit
filio-que eius mortuo, cum orasset, uitam instaurauit.
Eliseus quoque Deum precatus,
uiginti ordeaceis panibus centum uirorum famem saturauit,
ita ut etiam reliquię superfuerint.
Deinde Sunamitidi hospitę diu sterili prolem a Domino exorauit
et, qui natus fuerat, puerum uita defunctum reuiuiscere fecit.
Postremo Naman Syrum leprę morbo laborantem sanitati restituit.
Nec terrenis corporibus modo,
uerum etiam cęlestibus iusti atque fidelis hominis pręualet oratio.
Iosue, Israhelitici exercitus dux, oblatis Deo precibus solem et lunam
stare compulit,
donec inimicos ad fugam conuersos persecutus internicione delerat.
Pro Ezechia rege supplicante angelus e cęlo delapsus pugnauit
et Assyrios, qui ipsum obsederant, concidit:
centum octoginta quinque milia uirorum una nocte fuere desyderata.
Nullus unquam exercitus tam feliciter armis conflixit
quam eo tempore sua solus Ezechias oratione.
Sed etiam quando graui morbo affectus se moriturum audisset,
longiora uitę spacia oranti quindecim anni additi sunt.
Longum esset referre Veteris Nouę-que Scripturę miracula percurrendo,
quanta uis atque uirtus precum sanctarum sit,
quot mortuos ipsi etiam Christi discipuli suscitarint,
quot cęcis uisum,
quot claudis gressum,
quot incurabili ęgritudine oppressis pristinam restituerint
sanitatem.
Audi insuper,
quod ipsa Veritas dicat:
Omnia, inquit, possibilia sunt credenti
.
Et:
Omnia quęcunque petieritis in oratione credentes,
accipietis.
Et alibi:
Quodcunque petieritis Patrem in nomine meo,
hoc faciam.
Et iterum:
Siquid petieritis Patrem in nomine meo,
dabo uobis.
Quid ais, Iudee?
Quid tu, Mahumetane?
Quid uos omnes, qui in Christum non creditis?
Nonne in cassum cęleste bonum speratis,
quia illud in nomine Christi non petitis?
Non enim potestis in eius nomine petere,
quem non recipitis fide,
quem Dei Filium esse negatis.
Suis autem fidelibus ille ait:
Si manseritis in me
et uerba mea in uobis manserint,
quodcunque uolueritis petetis,
et fiet uobis.
Manemus in Christo cum credimus,
manent in nobis uerba Christi cum ea operibus comprobamus.
Hoc si pręstabimus,
nubes cęlos-que penetrabit oratio,
et illi beati spiritus,
qui Tobię preces offerebant Domino,
etiam nostras offerre curabunt.
Et sicut in Apocalypsi scriptum est:
Fumus incensorum de orationibus sanctorum ascendit coram Deo de
manu angeli,
ita et nostrę orationes ascendent.
Neque ulli dubium esse potest,
quin ille cuncta, quę petierit, a Domino impetraturus sit,
cuius internuncii spiritus ipsi angelici esse non dedignantur.
Neque enim hoc ideo permittit omnium pręscius et semper ubique pręsens
Deus,
quod indigeat, ut hominum opera orationes-que ad se perferantur,
sed ut per angelorum officium suam erga pios promptos-que peccatores beniuolentiam testetur.
Amare se plurimum eos ostendit,
quos talibus uti concedit ministris.
Quibus certe si digni fuerimus,
hoc est, si, quemadmodum oportet, orauerimus,
pręterita peccata condonabuntur,
pręsentia repellentur,
futura facile uitari poterunt,
ipsa animi uirtus roborabitur,
caro obediet spiritui
et superatis diaboli tentamentis bonorum operum fructus cumulabitur.
Reliquum erit,
ut re bene gesta hinc decedentes a Domino coronemur.
Sed iam de illis quoque pauca dicamus,
quorum preces uel nullius uel minimi momenti sunt,
ut simul discamus nos eorum dissimillimos esse oportere,
si diuinum nobis fauorem precum laudum-que cultu cupimus conciliare.
De oratione infrvctvosa.
Caput X
Ne supplicationibus nostris propitietur Deus,
peccata obstant.
In Hieremia scriptum est:
Opposuisti nubem,
ne transiret oratio.
Vnde idem propheta sub persona plebis peccatricis coram Deo quęritur
et ait:
Nos inique egimus |
et ad iracundiam prouocauimus.
Iccirco tu inexorabilis es.
Nisi enim omnium prorsus delictorum, quę commisimus, nos poenituerit |
et de omnibus pariter dolore moerore-que satisfacere studuerimus,
frustra procumbimus ad orandum.
Nimium impudens est,
qui uel una in re offendere non cessat,
et ab eo quem offendit, orat gratiam.
Qui supplicando atque obsecrando placare Deum tibi iratum speras,
et a luxuria non discedis?
et fornicari non desinis?
uel aliud quod legi diuinę aduersatur, agere non omittis?
De istiusmodi supplicatoribus lamentatur in Euangelio Saluator noster
dicens:
Quid uocatis me: Domine, Domine,
et non facitis quę dico?
Quod si forte contigerit,
ut per inuocationem diuini nominis miraculum aliquod efficias,
noli propterea credere Deum tibi reconciliatum |
si in delicto perseueras.
non tuo merito id conceditur,
sed necessitati aliorum.
Multi, inquit, dicent mihi in illa die:
Domine, Domine, nonne in nomine tuo prophetauimus
et in nomine tuo demonia eiecimus
et in nomine tuo uirtutes multas fecimus?
Et tunc confitebor illis:
Quia nunquam noui uos.
Discedite a me omnes,
qui operamini iniquitatem!
Tunc te nosse incipiet,
cum ab eo scelere,
in quo nunc obstinatus perduras,
abstinere decreueris.
tunc et gratiam conferet ut abstineas,
et cum pro tua oraueris salute,
uoti compos ut efficiare pręstabit.
In tantum autem obstinatorum non acceptat
orationem,
ut etiam pro eis orare uetet,
pręsertim si incorrecti inpoenitentes-que decesserint,
quod Ioannes apostolus in epistola testatur dicens:
Est peccatum ad mortem.
Non pro illo dico, ut roget quis
.
Ipse quoque Dominus Iudeorum pertinacię iratus,
ad Hieremiam prophetam loquens ait:
Tu ergo noli orare pro populo hoc,
nec assumas pro eis laudem et orationem.
Et non obsistas mihi,
quia non exaudiam te.
Timeant itaque horum uerborum sententiam,
qui in peccato persistere non timent.
Quod si in scelere perseueraturum aliquem constaret,
nemo fidelis pro salute illius orare auderet,
nisi sibi licere arroganter crederet,
quod non licuit prophetę.
Nos uero ideo etiam pro obstinatissimis rogamus,
quia nescii futurorum speramus ad poenitentiam redituros.
Certum est tamen cassas uanas-que esse preces,
per quas aliis id postulatur,
quod non merentur accipere.
Illorum etiam inefficax et inutilis erit deprecatio,
qui lingua quidem mansuetudinem atque humilitatem pręferunt,
dum Deo supplicant,
et in corde aduersus proximum odii facibus ardent.
A Deo diligi uolunt,
et homini ad imaginem Dei facto,
Christi sanguine redempto,
infensi sunt.
Audi, quid pręcipiat Dominus:
Si offers, inquit, munus tuum ad altare
et ibi recordatus fueris, quia frater tuus habet aliquid aduersum te,
relinque ibi munus tuum
et uade prius reconciliari fratri tuo,
et tunc ueniens offeres munus tuum.
Quamobrem, nisi remiseris omnem offensam,
nisi reconciliatus fueris,
nisi eum etiam, qui aduersum te indignatur, quantum potes, placaueris,
curam non solum tuę,
sed etiam alienę salutis gerens,
non poteris munus orationis offerre Deo.
Non enim exaudiet te,
nisi charitatem, quam omnibus debes, uiderit in te.
Illius quoque reproba in primis habetur oratio,
qui, quicquid petierit, non eo tendit, ut Deo placeat.
Nam siue pro corporis ualetudine
siue pro rebus uitę necessariis
aut pro quauis alia re orabimus,
semper ea fine orandum erit,
ut commodius ei, qui bona omnia tribuit, seruiatur.
Sed auari ideo orant,
ut terrena bona lucrentur,
ideo glorię cupidi,
ut ab hominibus laudentur.
Quare ad primos certe pertinet,
quod in Euangelio dicitur:
Vę uobis, scribę et pharisei, hypocritę,
qui comeditis domos uiduarum,
orationes longas orantes!
Propter hoc amplius accipietis iudicium.
Non enim solum pro auaritię crimine punientur,
sed et pro sanctimonię simulatione.
Secundos imitari Dominus prohibet dicens:
Cum oratis, non eritis sicut hypocrite ,
qui amant in synagogis et in angulis platearum stantes orare,
ut uideantur ab hominibus.
Amen dico uobis,
receperunt mercedem suam.
Non ergo recepturi sunt Dei gloriam,
quam orando non expetunt,
cum iam receperint gloriam hominum,
quam concupierant.
Vtuntur et hi quidem Dominica oratione,
sanctorum psalmis
precibus-que ab Ecclesia constitutis |
Dominus tamen non attendit uerba,
sed animum intentionem-que orantis,
et magis irritatur quam placatur,
cum id, quod bonum est, proposito usurpatur non bono.
Tale quippe facinus et Hieremias deuouet dicens:
Maledictus, qui facit opus Domini fraudulenter!
Cum ergo hic quoque fraudulenter agat,
qui orandi studium,
ad laudem Dei institutum,
ad suam uertere nititur,
erit utique maledictus |
et dum uulgi plausum captat,
uideri, non esse sanctus cupiens,
nisi poenitentiam egerit,
non effugiet poenam.
dicente Propheta:
Deus dissipauit ossa eorum,
qui hominibus placent.
Pręterea neque eorum ad impetrandam gratiam proficit oratio,
qui quanuis benefecerint,
iactanter tamen facta sua prędicant,
cum teste conscientia contenti esse deberent |
et quicquid laudabiliter egissent,
non sibi sed Deo tribuere.
Talis fuit phariseus ille, qui ingressus templum, ut oraret,
deprimere aliorum mores coepit,
suos uero insolenter efferre.
Deus, gratias tibi ago, inquit,
quia non sum sicut cęteri homines:
raptores,
iniusti,
adulteri,
uelut etiam hic publicanus.
Ieiuno bis in sabbato,
decimas do omnium, quę possideo.
Si ista quę faciebat,
ad Dei laudem non ad suam dixisset
nec se cęteris prętulisset,
non peccasset.
Sed et se gloriari uoluit
et alios petulanter incessere,
et pręcipue publicanum tunc eodem loco, sed multo submissius
orantem.
Ideo peccatoris humilitas meruit ueniam,
iusti superbia damnationem,
Domino de utroque sententiam ferente, cum diceret:
Amen dico uobis,
descendit hic iustificatus in domum suam prę illo
.
Quod si tantum potest humilitas adhibita peccato,
quanto plus poterit innocentię probe-que factis copulata?
Sunt, qui nimis negligenter orant.
summis labiis uerba murmurant |
nec satis quid dicant attendunt,
non dissimiles illis, qui per quietem somniantes loquuntur,
quos per Esaiam arguens Dominus ait:
Hic populus labiis me honorat,
cor autem eorum longe est a me.
Tales certe si exaudiret,
non reprehenderet.
Et quoniam inter orandum semetipsos non intelligunt,
faciunt ut nec a Deo intelligantur.
Qualem igitur affectum orandi habent,
talem et fructum suę orationis referunt.
Ex his, ut equidem reor, erat ille,
cui in Apocalypsi Deum audimus loquentem:
Vtinam frigidus esses aut calidus!
Sed quia tepidus es et nec frigidus nec calidus,
incipiam te euomere ex ore meo.
Frigus timoris est,
calor ad amorem refertur,
tepiditas autem desidię ocio-que tribuitur.
Ociosi igitur et terrena magis quam cęlestia curantis deprecatio,
quoniam neque satis timet neque satis amat,
tantum abest, ut quicquam impetret,
ut etiam (si fas est dicere) nauseam ei faciat, quem precatur.
Cum enim admodum somniculose roget,
illud quod petit contemnere potius quam desyderare uidetur.
Nam si magni penderet quod poscit,
enixe imprimis ardenter-que instaret
diceret-que cum Propheta:
Clamaui in toto corde meo: exaudi me, Domine!
Qui sic non clamant,
non facile exaudiuntur.
Nonnulli uero satis cupide orant,
sed fide dubia adhuc atque nutanti,
ueluti ille in Euangelio,
qui filium secum attulit ad Iesum,
ut a demonis uexatione liberaretur,
et ait:
Siquid potes,
adiuua nos misertus nostri!
Quamdiu suspenso animo fuit,
possit-ne id sibi a Domino pręstari,
quod rogabat, non accepit.
Postquam autem firma stabili-que fide opus esse ad impetrandum didicit
et se iam uere credere
nihil-que de Domini uirtute dubitare respondit,
filium, pro quo orabat, sanum recepit.
Hanc dubię et fidelis postulationis inter se distantiam Iacobi
apostoli uerba satis declarant,
ubi ait:
Siquis indiget sapientia,
postulet a Deo,
qui dat omnibus affluenter
et non improperat,
et dabitur ei.
Postulet autem in fide nihil hęsitans.
Qui enim hęsitat,
similis est fluctui maris,
qui a uento mouetur et circumfertur.
Non ergo ęstimet homo ille,
quod accipiat aliquid a Domino.
Ex his igitur, quę diximus, perspicuum est eos,
qui uel de religione quicquam dubitant
uel in peccato aliquo perdurant,
pro ęterna salute, quam credentibus ac poenitentibus promissam esse
constat,
orantes non exaudiri.
Quibus dicere possis cum Iacobo apostolo:
Petitis, et non accipitis,
eo quod male petatis.
quod quidem et Ecclesia Deo in psalmis loquens confitetur,
cum ait:
Odientes me disperdidisti.
Clamauerunt, nec erat qui saluos faceret;
ad Dominum, nec exaudiuit eos.
Contraria his agamus oportet,
si uolumus, ut petita nobis concedantur;
ut uidelicet ista per quę peccantium labor irritus efficitur uitemus |
et illa faciamus, quę nos, cum precamur, uoti compotes reddunt.
Quoties autem id, quod orando poscimus, non euenerit,
aut dilatum credamus, ut aptiori detur tempore,
aut non fuisse profuturum, si datum esset,
aut, ne daretur, peccata nostra obstitisse.
Si uero ex sententia successerit petitio,
gratias Deo agamus
neque quicquam nostris meritis,
sed totum eius erga nos benignitati deputemus.
De orandi ratione satis dictum sit.
Nunc, ut confidentius ad orandum procedamus,
de peccatorum poenitentia,
sine qua omnino placere non possumus,
tractandum uidetur.
De peccatorvm poenitentia.
Caput XI
Poenitentia nos a peccatorum sordibus emundat |
et pristinę restituit puritati.
Mat. 8
Vnde leprosus in Euangelio Christum suppliciter adorans |
et curari cupiens |
morbo liberatur.
Lepra in Scripturis peccatum designat.
Peccati ergo lepra Domino iubente ab animo poenitentis fugatur,
ut ibi uirtutes inserantur,
unde uitia pullulabant.
Mat. 9
In huiusce rei figura et paralyticus de lecto surgit
et mulier a sanguinis profluuio curatur
et, qui mortui erant, reuiuiscunt
et alii multi uariis langoribus grauati eleuantur.
Nam quemadmodum hi credendo et poenitendo corporis consecuti sunt
salutem,
ita animę fideles a peccatorum ęgritudine per poenitentiam liberatę
saluantur.
reg. 2. 12
Sic saluatus est Dauid,
qui de adulterii homicidii-que crimine, quod commiserat, dolens:
Peccaui, inquit, Domino.
Et continuo peccatum sibi remissum esse meruit audire.
Et tunc quidem ad altiora se extendens clamauit:
ps. 50
Cor mundum crea in me, Deus,
et spiritum rectum innoua in uisceribus meis.
ut impetrata delictorum uenia Spiritus Sancti donum in ipso reparetur,
per quod uitę quoque sanctitate possit proficere.
Quod autem sceleri ueniam impetret poenitentia,
etiam per Ezechielem prophetam Dei uerbis edocemur:
18
Si impius, inquit, egerit poenitentiam ab omnibus peccatis
suis quę operatus est
et custodierit omnia pręcepta mea
et fecerit iudicium et iustitiam,
uita uiuet et non morietur.
omnium iniquitatum eius, quas operatus est, non recordabor.
in iustitia sua quam operatus est uiuet.
nunquid uoluntatis meę est mors impii,
dicit Dominus Deus,
et non ut conuertatur a uiis suis et uiuat?
Et iterum:
33
Impietas impii non nocebit ei,
in quacunque die conuersus fuerit ab impietate sua.
Poenitentia igitur nitrum est et herba fullonum,
quę non corpora, sed animam nitidam reddit,
et resina illa Galaad,
quę non carnis ęgritudini, sed mentis medetur uitiis.
Mens autem post peccatorum purgationem Spiritu Sancto fauente
illuminatur
uirtutum-que incenditur amore,
ita ut ab iis, quę Deo displicent, penitus expiata
cogitare incipiat, quę sint illa, quibus ille plurimum oblectatur,
cupiens eidem in omnibus obsequi,
in omnibus semper fideliter seruire.
Hęc est igitur gratia,
quę poenitentibus datur,
sydus-que illud luculentum,
quod magos, cum Regem mundi natum quęrerent, pręcessit.
Sed cum in itinere ad Herodem diuertissent,
fulgor, uię salutaris index, euanuit.
Vbi uero discessum est ab Herode,
rursum idem lumen apparens illos usque ad Dominum, quem quęrebant, perduxit.
Ergo diuinę gratię mentem nostram irradians lux latet et obscuratur,
si ad uitia diuertimus.
Cum autem ab his per poenitentiam recedimus,
quamprimum exoritur
et intelligentiam mundati cordis illustrat,
ut ad contemplationem cęlestium errigatur,
cui prius terrena tantum curę erant.
Sic et cęcis uisus
et surdis auditus
et uox mutis tribuitur in Euangelio,
ut, qui in tenebris peccati fuerunt, per poenitentiam illuminentur,
et qui Dei pręcepta audire nolebant, conuersi etiam perficere
studeant,
et qui docendi non ignari, sed ocio dediti linguam compescuerant, iam
alios ad capessendam uirtutem hortando atque instruendo ora resoluant.
Talibus ab Apostolo dicitur:
Ad Ephe. 5
Eratis aliquando tenebrę,
nunc autem lux in Domino |
Vt filii lucis ambulate.
Vnde idem peccatorem ad poenitentiam solicitat dicens:
Surge, qui dormis,
et exurge a mortuis,
et illuminabit te Christus.
Cęterum nisi prorsus omnium,
quę turpiter et inique perpetrauimus,
nos poenituerit,
lux ista in nobis locum non habebit.
Non potest fulgere dies quamdiu pars aliqua noctis remanet
neque syncerum esse triticum, donec a minutissimis etiam paleolis et
cunctis pulueris micis euentilatum non fuerit.
Mar. 8
Denique, ueluti cęcus ille,
qui nondum satis credulus uisu recepto quasi per caliginem cernebat
uidebantur-que ei homines (ut Marcus ait) tanquam arborum effigies
incedentium,
deinde plena fide Christum suscipiens
iterum-que ab illo contactus clare uidere coepit omnia.
Ita nunquam perfecte illuminari poterit,
cuius non erit ex omni parte poenitentia perfecta.
de qua perfectione inferius,
quantum Dominus nostras quoque tenebras illustrare dignabitur,
dicemus.
Interim reliqua poenitentię bona cursim prosequamur!
Post mentis illuminationem poenitentia animi robur uires-que
suppeditat |
ad insultus demonum reprimendos carnis-que uitanda blandimenta.
Anima enim sicut peccatorum uinculis irretitur,
ita poenitentię ope opera-que soluitur ac liberatur.
expedita intrat in domum fortis ipsa iam fortior,
et quę ante a diabolo ligata fuerat,
nunc diabolum ligat uas-que eius diripit,
nihil in se relinquens quod ille suum esse possit dicere.
quamdiu autem serua peccati fuit,
et domus et uas diaboli erat |
postquam peccare desiit |
et quod peccauerat poenitendo deleuit,
facta est domus orationis et uas iustitię.
atque ita pręualuit aduersarii sui potentię
suę poenitentię uirtute.
populus Israel.
Ad hęc percurre Veteris Instrumenti historias,
et inuenies Hebreum populum propter peccata hostili potestate
frequenter subiectum,
propter poenitentiam liberatum,
propter peccata uictos,
propter poenitentiam uictoria potitos.
Hoc Iudicum liber continet,
hoc Regum gesta testantur.
Roboam.
Sic Roboam, ne Aegypti armis disperderetur, obtinuit.
Achab
Sic Achab malum, quod capiti suo mox incubiturum per prophetam
didicerat, distulit ad posteros.
Iosaph.
Sic Iosaphat Ammonitas Idumeos-que uicit et numero et armis impar.
Ioram. Ioachan
Sic Ioram Assyriorum obsidione |
et Ioachan eorundem seruitute liberantur.
Ezech.
Ob hoc pro Ezechia stans angelus Domini concidit Assyrios.
Manases
Ob hoc Manases Babylonio iugo errutus |
regno quod amiserat restituitur.
Iosias
Ob hoc Iosias non uidit malum,
quod uidisset,
si delicti eum non poenituisset.
Eius poenitentię merito ne impoenitens quidem populus Dei uindictam
sensit,
quamdiu ille uixit.
Quin etiam poenitentię tanta uis est,
ut immutabilis Dei mutare posse sententiam uideatur.
Niniuitę
Post dies quadraginta subuertendam Niniuen Ionas a Domino iussus
prędixerat,
et tamen Niniuitis in cilicio cinere atque ieiuniis poenitentiam agentibus ignoscitur.
et quoniam illi peccandi superbiam in poenitendi humilitatem
conuerterant,
diuinum decretum reuocatur.
18
Nec Deum ipsum pudet |
figulo se comparare (ut in Hieremia legimus)
qui uas luteum fingens cum rota currente forte dissipasset,
rursum illud in eandem faciem refecit |
et:
Ecce, inquit, sicut lutum in manu figuli,
sic uos in manu mea, domus Israhel.
repente loquar aduersum gentem |
et aduersum regnum,
ut eradicem et destruam et disperdam illud.
Si poenitentiam egerit gens illa a malo suo quod locutus sum aduersum
eam,
et ego poenitentiam agam super malo, quod cogitaui ut facerem ei.
Et subito loquar de gente et regno,
ut ędificem et plantem illud.
(notandum)
Attendant principes terrę ista,
et siqua regni dispendia patiuntur,
non fortunę imputent, quę nulla est,
sed sibi qui Deum offenderunt.
Et si in integrum restitui cupiunt,
poenitentiam agant,
delinquentes corripiant,
iustitiam seruent.
Deus irasci desinet,
si illi quibus nunc irascitur,
correcti sanctius uiuere incipient;
alioquin penitus delendi,
nisi se corrigant.
Pharao. Nabuchodo.
Id testantur duorum regum diuersi exitus, pharaonis et Nabuchodonosor.
alter toties flagellatus duritiam cordis non dimisit.
ideo-que cum toto exercitu,
qui ipsum sequebatur,
fluctibus obrutus periit.
alter mente alienatus urbe-que eiectus |
et cum brutis computatus,
quia Deum contempserat,
inter aduersa animo resipiscens Deo se submisit |
et poenitudine ductus ueniam ab eo petiit.
quo miserante calamitatibus liberatus et in regno fuit receptus.
Diuina igitur prouidentia cum poenitentibus clementer ignoscit,
tum in uitio pertinaces diu frustra puniens,
iuste postremo disperdit.
et quos temporali animaduersione ad emendationem uitę compellere
nequit,
eos ęternis poenis afficiendos condemnat.
Sicut enim deprauatę mentis obstinatio sua
grauitate hominem in abyssum deprimit ac pessundat,
ita poenitentia sua uirtute sursum in sublime usque in cęleste regnum
euehit |
et quo nihil est sublimius,
Deo coniungit.
Hinc est quod Saluator in Euangelio ait:
Poenitentiam agite:
appropinquabit enim regnum cęlorum.
Luc. 15
Hoc regnum domus est illa,
ad quam ouis a grege suo aberrans,
cum inuenta fuerit,
humeris reportatur pastoris.
Et
fit gaudium in cęlo super uno peccatore poenitentiam agente magis
quam supra nonaginta nouem iustis,
qui non indigent poenitentia.
Denique poenitenti in cruce latroni Christum-que confitenti ab eodem
responsum est:
22
Hodie mecum eris in paradiso.
Et in Apocalypsi beati dicuntur,
qui lauant stolas suas in sanguine Agni,
ut sit potestas eorum in ligno uitę
et per portas intrent ciuitatem.
Beati sunt qui peccatorum maculas lauant.
sed eas in sanguine Agni lauari oportet.
quia poenitentia nihil iuuaret,
si Christi passio sub maledicto uenundatos non redemisset.
Lauantur itaque in sanguine Agni,
qui in Christum credentes eius misericordiam poenitendo et sperando
implorant |
et eodem miserante |
bonum quod cupiunt,
consequuntur.
Neque enim nisi fideles forent,
quos peccasse poenitet,
per portam, id est, per ipsum qui ait:
Ego sum ostium ouium,
ciuitatem illam patriam beatorum perpetuam atque perennem ingredi potuissent.
Quanta conferat nobis poenitentia diximus,
nunc qualis esse debeat,
ut ea conferantur,
dicemus.
Qvalem oporteat esse poenitentiam
Caput XII
Ex arbitrii uoluntate proficiscatur oportet,
quicquid operis uel poenam meretur uel pręmium.
Poenitentia igitur nisi uoluntaria fuerit,
Dei aduersus peccatorem iram placare non poterit.
Libertas ista in illa duorum filiorum parabola manifesta apparet,
qui a patre iussi,
ut uineam cultum irent,
alter negauit se iturum,
et poenitentia motus iuit.
alter iubenti quidem assensit,
sed mutato proposito ire noluit.
paruo momento utriusque in contrarium reuoluta est uoluntas.
is tamen patris imperium peregisse dicitur,
quem nolle obedire poenituit,
et quod ante noluerat,
rursum uoluit |
sua-que sponte fecit,
quod liberum erat facere nolle.
Hoc si inuitus fecisset,
inter non obedientes habendus esset.
Non enim pro eo quod quis nolens,
sed pro eo quod uolens benefacit,
laudem meretur atque gloriam.
Voluntas ergo ut bene de Deo mereri possit,
libera ad poenitentiam agendam accedat,
non coacta,
non ui aliqua compulsa.
Deinde uoluntarię poenitentię iungenda est submissę mentis humilitas.
Ille qui a patre recedendo peccauerat,
ueniam petendo dixit:
Luc. 15
Non sum dignus uocari filius tuus.
fac me sicut unum de mercenariis tuis!
Ideo ęquari fratri qui non deliquerat,
uel etiam pręferri meruit.
Luc. 18
Et publicanus, dum cernuus orat |
indignum-que se iudicat in cęlum suspicere,
Christo testante rediit iustificatus,
cęli ciuis futurus,
qui peccati seruus fuerat.
Sed si ne iustus quidem,
nisi se humiliauerit exaudietur ,
quanto minus peccator ueniam impetrare poterit,
nisi simul et poeniteat et humilietur?
Hoc ipsum Dominus a nobis exigens clamat:
Iohel. 2
Conuertimini ad me in toto corde uestro,
in ieiunio et fletu et planctu,
et scindite corda uestra,
et non uestimenta uestra!
Cor autem humiliatum |
et intus poenitentię dolore scissum |
lachrymę (si fieri potest) foris per ora manantes testentur.
Mulieri peccatrici in Euangelio dimittuntur peccata multa,
quia dilexit multum.
Sed dilectionis huius testes lachrymę erant,
quibus pedes Domini rigauit,
capilli quibus rigatos tersit,
labia quibus tersos osculata est,
unguentum quo illos post oscula unxit.
moeror,
humilitas,
amor simul |
mixta erant,
omnium tamen causa fuerat amor,
quo concupiuit cum ipso in gratiam redire,
quem offenderat.
Petrus quoque apostolus negationis crimen fletibus diluit amaris.
Et qui ante lachrymas Domino infidus extiterat,
post lachrymas regni cęlestis claues ipso tradente accipere meruit.
Ad eiusmodi fletum Iacobus apostolus nos inuitat dicens:
Iacobi 4
Emundate manus peccatores,
et purificate corda duplices animo |
miseri estote et lugete et plorate |
risus uester in luctum conuertatur |
et gaudium in moerorem |
humiliamini in conspectu Domini,
et exaltabit uos.
per hoc quod in fine subiunxit,
docet |
poenitentis lachrymas ęterna consolatione esse dignas.
Eadem Pauli sententia est,
ubi ait:
Ad Corin. 2 7
Quę secundum Deum tristitia est,
poenitentiam in salutem stabilem operatur.
Tristitiam uero istam atque fletum,
ne leuitatis esse uideantur,
uitę austerioris obseruatio comitari debet,
ut quod per uoluptatum illecebras peccatum est,
per corporis afflictionem purgetur.
Matth. 7
Intrate inquit Dominus per angustam portam,
quia angusta porta et arcta uia est,
quę ducit ad uitam.
Quod si per uiam istam sanctos ac pios homines cęlum ascendisse
credimus,
quomodo qui peccarunt id assequi posse
sperant,
nisi et ipsi per eam incesserint?
Iob iustus nullius mortiferi delicti conscius |
et qui summi Dei uerbis laudatus fuerat,
pręter illa quę ad patientię probationem pertulit:
Iob 16
Saccum consui inquit super cutem meam |
et operui cinere carnem meam.
facies mea intumuit a fletu |
et palpebrę meę caligauerunt.
Daniel inter prophetas egregius habitus est,
uisionum somniorum-que intelligentia donatus est,
puer adhuc senes iudicauit,
et tamen:
Daniel 10
Ego Daniel inquit lugebam trium hebdomadarum diebus,
panem desyderabilem non comedi,
et caro et uinum non introierunt in os meum,
sed neque unguento unctus sum.
Ioan. Bap.
Quid de Ioanne Baptista dicam?
in matris utero sanctificatus,
de muliere genitis pręlatus,
plus quam propheta habitus,
deserti angustias uolens patitur,
pilis camellorum uestitur,
zona pellicea pręcingitur |
et in tam uili habitu uilius nutritur |
locustas et mel syluestre comedens |
et aquam bibens,
a uino autem et sicera se abstinens.
Si ergo electorum Dei talis in terra uita fuit,
nullius pene culpę consciorum,
quos labores,
quas uigilias,
quę ieiunia,
quas asperitates |
nobis tot criminum inquinatione foedatis non ultro subeundas dixerim,
ut mundemur?
Veruntamen quorum durioris uitę rigorem sponte susceptum imitari
proposuerimus,
eorum sequi debemus et mores.
Frustra enim aliquis corpus exterius fatigationibus exercet,
si mens intus non se omnino disponat ita uitio abstinere,
ut etiam diligenter incumbat studio uirtutum.
Ideo dictum est:
Matth. 3
Facite fructum dignum poenitentię,
quia maxime poenitentibus conuenit,
ut dimissis flagitiis bene beate-que uiuendi exercitationibus operam
impendant;
ut uidelicet superbiam excludat humilitas,
libidinem castitas,
auaritiam liberalitas,
crapulam abstinentia,
ocium labor,
dolum simplicitas,
odium charitas |
et quicquid culpabile fuerat,
contraria probitas compenset.
Atque ita
35
in cubilibus (ut Esaias ait) in quibus prius dracones
habitabant,
orietur uiror calami et iunci |
et erit ibi semita,
et uia sancta uocabitur.
Ad Thessa. 4
Hoc est quod Apostolus nobis suadet,
ut deponamus ueterem hominem,
qui corrumpitur per desyderia erroris,
et induamus nouum,
qui secundum Deum creatus est,
in iustitia et sanctitate ueritatis.
hac tali negociatione talenta nobis credita duplicantur.
et qui super pauca fidelis fuerit,
super multa constitutus intrabit in gaudium Domini sui.
Super omnia uero cauendum est,
ne dum poenitentiam mire procrastinamus,
poenitentię tempus effluat |
et in peccatorum luto adhuc defixos repente mors occupet.
Vide igitur ne te iuuenilis fallat ętas |
ne salubre corpus et robustę uires decipiant.
Nulli ętati parcit mors |
et sicut senes ita et pueros rapit.
quin immo rari admodum sunt,
quos ad senectam usque patitur peruenire.
Plurimos pręterea eadem dies sanos fortes-que incedere uidit |
et exanimes concidere.
Nulla uitę securitas est semper inter pericula uersantium.
Potes uel morbi ui |
uel uenenati cibi haustu |
uel serpentis ictu |
uel sicarii alicuius improuiso percussu |
uel alio aliquo inopinato casu protinus extingui.
denique quod multis accidit,
potest et tibi.
Iccirco sicut in Ecclesiastico scriptum est:
Eccl. 5
Non tardes conuerti ad Dominum |
et ne differas de die in diem!
subito enim uenit ira illius,
et in tempore uindictę disperdet te.
Expectaris a Domino,
ut sceleris perpetrati te poeniteat |
et mores uitio corruptos uirtutis operibus cures ne pereas.
tu uero tuimet oblitus perire mauis quam corrigi,
et tam benignum dominum,
tam pium patrem non cessas offendere.
Iam tandem excute insaniam istam et resipisce |
ac saniore usus consilio rumpe moras omnes,
pone finem flagitiis |
et supplex ueniam ora,
ut Deo miserante,
dum miserendi superest tempus,
mereri cęlestia incipias,
cum terrena spreueris.
Quod si cunctantem mors pręuenerit
(uide, in quanto uerseris discrimine)
ęternam quę poenitentibus datur beatitudinem amittes |
et in ignem inextinguibilem, quo corruunt
obstinati,
perpetuo cruciandus deiicieris.
Nihil est quod magis cauere debes,
ergo et nihil magis accelerare quam poenitentiam,
per quam talia cauentur |
et mutata sorte tam immensum malum uetatur,
tamque immensum bonum acquiritur.
Hęc sunt igitur uere poenitentis officia,
quę retulimus,
ut uidelicet uolens, non inuitus ad poenitendum accedas,
ut humilieris,
ut lugeas,
ut uitam magis laboriosam uiuas,
ut pręterita peccata succedentium uirtutum
meritis compenses.
utque in primis cures,
ne poenitendi tempus tarda conuersione imprudenter amittas.
Ista tamen omnia cum perfeceris,
uide ne quid tibi tribuas.
totum divinę gratię acceptum referre debes,
et cum propheta dicere:
Hier. 10
Scio Domine quia non est hominis uia eius |
nec uiri est ut ambulet et dirigat gressus suos.
Nam si humana fragilitas ad agendam
poenitentiam diuino non indigeret auxilio,
Hieremias non orasset:
Hier. 5
Conuerte nos Domine ad te et conuertemur!
nec Saluator dixisset:
Io. 15
Sine me nihil potestis facere.
et:
Io. 6
Nemo potest uenire ad me nisi Pater qui misit me traxerit eum.
cui sententię Pauli apostoli dictum concordat,
ubi ait:
Ad Cor. 1 4
Non uolentis neque currentis,
sed miserentis est Dei.
Vnde Philippensibus etiam scripsit dicens:
Ad Philipp. 2
Cum metu et tremore uestram salutem operamini!
Deus est enim qui operatur in uobis et uelle et perficere pro bona
uoluntate.
Idem arroganter sese efferentem increpans
ait:
Ad Cor. 1 4
Quid habes quod non accepisti?
si autem accepisti,
quid gloriaris,
quasi non acceperis?
De obstinatione non admittentivm poenitentiam.
Caput XIII
Nunc illos conueniamus,
qui peccandi assuetudine obdurantur |
qui-que graui aliquo execrando-que commisso crimine ueniam desperant.
et cum ad poenitentiam conuerti alteris arduum uideatur |
alteris uanum,
utrique in proposito perditissimę uitę immobiles perseuerant.
Enitendum est,
si quo modo possimus,
quod irrationabiliter conceperunt,
ratione discutere.
qua fortasse compulsi |
mortiferum uenenum euomere curabunt quod hauserunt.
Tu qui multum temporis peccando consumpsisti |
et ętatem ad bene agendum datam |
in deliciis,
in luxuriis,
in obscoenitatibus turpiter contriuisti,
quo excideris cogita |
et uel in fine de regione longinqua incipe
redire ad patrem quem reliquisti.
Difficile est inquis ab usitatis desistere |
et pellem iam inueteratam serpentis more cum noua commutare.
Sed nisi de Iudea transieris ad Galileam,
Domini resurgentis gloriam uidere non poteris.
Tametsi hoc tibi difficillimum sit,
incipe tamen,
tenta,
experire |
quanto magis tardas,
tanto rem factu difficiliorem reddes.
Neque enim ad hanc difficultatem,
quam causaris,
nisi per moras dilationes-que conuersionis descendisti.
quo longius abieris,
durius erit reuerti.
oneri quotidie addendo,
nisi rursum de illo demere incipias,
grauitate crescente opprimeris.
Quamdiu ergo poenitentiam agere cunctaris,
in dies deterior euadas necesse est.
Iesu autem recedente de templo corporis tui
(templum enim Dei eras,
dum innocenter uiueres)
non relinquetur lapis super lapidem,
qui non destruatur.
omnis uirtutum uis dissipabitur abscedente
Domino uirtutis.
Reliquum erit |
ut ubi eradicata bona fuerint,
inde exurgant mala |
et de corrupto semine teterior exhuberet
seges |
et fiant nouissima tua prioribus peiora.
Quanto ergo satius,
ut in tempore resipiscas |
et cum diu dormieris,
iam tandem expergiscaris |
atque a uitiis quę sequeris auersus |
incipias iter ingredi uirtutis.
Quod si parumper perpendere uolueris,
quantum lucri facturus es,
si te corrigas,
quantum boni consecuturus,
multo certe alacrius festinantius-que reditum expedies ad probitatem |
quam ad nequitiam discessum hactenus expedisti.
An tu ignoras iumenta onere grauata segnius a stabulis abire solere,
celerius uero ad stabula remeare?
et hoc quidem oneris deponendi pabuli-que sumendi gratia.
nunquid ipse minus prouidus pigritabis fascem istum peccatorum,
quo premeris abiicere |
et ad pastum cęlestis mannę festinare?
non quam ueteres Israhelitę manducauerunt in deserto et mortui sunt,
sed qua qui recte usi fuerint ,
uiuent in ęternum |
Consule igitur saluti tuę dum licet.
Nam quo nunc tendis,
in ultima uię crepidine terribile pręcipitium est |
quo si corrueris,
nunquam inde resurges.
Nulla est enim redemptio in inferno.
Quo autem a nobis reuocaris,
inde aditus est ad cęlestem beatitudinem,
ad angelorum gloriam,
ad requiem gaudium-que sanctorum.
Nequaquam erit ita ut uidetur difficile a prauis actionibus desistere
|
atque ad iustitię sanctitatis-que opera accingi,
si uel malorum poenam |
uel bonorum ęstimare libuerit pręmium.
Pręterea ignaui est profecto eiusce rei exequendę difficultatem
prętendere,
quam sępe a plurimis peractam fuisse constat.
Mattheus ante apostolatum diu multum-que auaritię studio uectigalium publicorum conducturas factitauit .
quo die autem a Christo uocatus est,
teloneum reliquit.
et qui satis longum tempus mammonę seruierat,
statim fit Dei seruus Christi-que apostolus.
Zacheus quoque ętatem in exigendis usuris contriuerat |
viso tandem Domino |
totum quod foenore quęsitum erat,
distribuere pauperibus coepit |
et illis quos aliquid defraudauerat satisfacere.
eodem itaque die,
quo finem criminum fecit,
Christum domi suę hospitem meruit habere.
Multa id genus exempla tibi de Scripturis possem proponere,
si in his recensendis occupari uellem.
Currentem per consueta uitia rotam affixo poenitentię paxillo sistere non uales,
si alii non pauci ualuere?
Serum est dices.
at etiam nouissimis datur denarius sicut primis.
et mulier duodeuiginti annos inclinata ad cęlestem medicum tandem
accedens extento dorso errigitur.
quoniam eum qui mortuos ad uitam excitat,
suam etiam infirmitatem quanuis chronicam diutinam-que curare et posse
credidit |
et uelle sperauit.
Nunquam serum est salutem quęrere,
cum semper spes impetrandi suppetat,
donec in corpore datur spirandi copia.
Sed quia dierum nostrorum exitum nescimus,
periculosissimum est postremum expectare,
ne forte is hodiernus uel crastinus sit |
et tunc mori cogamur,
cum nos multum adhuc uicturos credimus.
Cęterum si conuersioni tuę (ut potissime fit) hoc obstat,
quod uiolentę admodum sensuum tuorum cupidini non potes resistere,
da operam ut possis.
tolle concupiscendi occasiones |
et membra scandalizantia abscide.
auerte oculos ne uideant quod ad peccandum prouocat,
aures ne audiant,
nares ne odorentur,
os ne loquatur,
manus ne contrectent.
A pristinis quoque sodalitiis ac societatibus paulatim te submoue |
et iam honestiorum Deum-que timentium hominum lateri adhęrere stude.
consortio consiliis-que eorum utere,
quibus persuasus |
is qui nunc es,
esse desines.
Nam si iuxta Apostoli sententiam |
Mala colloquia corrumpunt mores bonos,
consequens est,
ut bona colloquia malis moribus remedio sint.
Verissimum est enim quod in psalmo dicitur:
Ps. 12
Cum sancto sanctus eris |
et cum uiro innocente innocens eris |
et cum electo electus eris,
et cum peruerso peruerteris.
Iubes me inquies,
ueteribus amicis nouos pręferre?
immo malis bonos |
et ut apertius dicam,
inimicis amicos |
et cum his quidem gratiam inire,
illos relinquere.
Vehementer enim erras,
si ab ipsis te amari putas,
qui ne sibi quidem amici esse censendi sunt,
cum improbe incontinenter-que uiuendo et se et te pariter perditum eant.
Ergo ut a facinorosorum societate consortio-que discedas
et uiris animi integritate conspicuis uti incipias hortamur,
non ut amicos derelinquas.
quod si isti quorum nunc familiaritate delectaris,
ęqui atque honesti amici essent,
et te ab eis amari faterer.
cum autem te secum simul contempta uirtute per deuia uitiorum trahant,
audeo dicere (quis enim uerum dicere non audet?)
capitaliorem illis inimicum habes neminem.
Talibus autem carere non posse,
non eos deserendi difficultas facit,
sed male sibi consulendi stulticia.
Quid enim illo homine dementius,
qui mauult perire cum scelestis |
quam cum probatis uiuere?
Tu si tua salus tibi est curę,
ut esse debet,
istos ipsos aut tecum simul si potes ad poenitentiam conuerte |
aut si non potes fuge ne una cum illis intereas.
Melius est tibi mancum et claudum et altero carentem oculo intrare in
paradisum |
quam duas manus et pedes et oculos habentem mitti in gehennam.
Melius est enim sine amicis gaudio perfrui sempiterno |
quam cum amicis tradi suppliciis.
Quod si decursę in uoluptatibus uitę usum abiicere tibi prorsus molestum est,
quęso ne saltem pigeat,
talis uitę qui tandem finis sit considerare.
Siquidem prudentis est prouidere futura.
et si bruta quoque quędam animalia uenturę tempestatis pręsaga,
antequam erumpat procella,
ad tranquilliora sibi loca confugiunt,
minus te rationalem existimabo,
si proposita uoluptariis incontinentibus-que tormenta tecum quandoque
non mediteris |
uel cum meditaris non expauescas |
te-que ad eum uitę statum conferas,
in quo et de poena securior esse possis |
et de pręmio certior.
Noli ergo fieri sicut equus et mulus,
in quibus non est intellectus.
ratione utens, ad ea quę futura sunt |
mentem dirige |
et ad salutis portum,
dum euadendi naufragii spes est,
uela conuerte.
Vel si usque adeo inualidus et eneruis es,
ut ratem corporis tui regere nequeas,
ora ut queas.
Petite inquit Dominus,
et dabitur uobis.
non potes excusare imbecillitatem,
ubi auxilium tibi promittitur si petieris.
Quid igitur |
mollescis-ne iam ad poenitentiam?
an adhuc in proposito inolitę peruersitatis obduras?
Monstrata hactenus remedia si parum proficiunt,
nunc demum minis tecum et terroribus
(nequid intentatum relinquatur)
agam.
Quid est quod uiuis,
cum morte magis dignus sis,
nisi quia Domino miserante expectaris ut melius uiuas?
quod si ultra obstinatus esse pergis,
cum ficu infructuosa succideris,
ne terram occupes.
succideris inquam et in ignem mitteris et ardebis
|
palmitis instar de uite abscisi atque arefacti |
omni-que humore quo reuiuiscere posset destituti.
Abscisus quippe es |
a uera uite et a Christo alienatus,
quamdiu peccatis finem non statuis,
quamdiu te Creatorem tuum Redemptorem-que offendere non poenitet,
quamdiu non metuis Dominum tuum |
nec illi obtemperas,
cui angeli in cęlo assistunt,
quem sancti omnes uenerantur,
omnes inferi contremiscunt.
qui est super omnia potens,
in omnibus sapiens,
omnium optimus,
primus omnium omnium-que postremus.
neque initium habens neque finem.
benignissimus poenitentium remunerator,
seuerissimus obstinatorum ultor ac punitor.
Et cum tantus talis-que sit,
tu illum tibi iratum esse audes negligere?
tu illum peccata peccatis cumulando ad uindictam non uereris
prouocare?
cum tamen a peccatis desistendo placare posses.
Ipse enim per prophetam tibi pollicetur |
nullam de tot offensis unquam se exprobraturum,
si offendere desieris |
et secundum sua pręcepta coeperis operari.
neque esse suę uoluntatis asseuerat,
ut moriatur peccator,
sed ut conuertatur et uiuat.
Omnia ergo facit,
ut saluti tuę consulat.
atque huc tendit,
quod pręcipit,
quod promittit,
quod minatur,
quod flagellat,
quod delinquentem non statim perimit,
quod aliquando etiam beneficiis ad poenitentiam prouocat.
Denique ut peccatoribus uitam daret,
filium suum unigenitum morti obtulit.
Cuius quidem sanguis,
quemadmodum tunc omnes Adę filios a peccato lauit,
ut qui crediderit et baptizatus fuerit saluus sit,
ita nunc singulos emundat,
quoties nos Deo peccasse poenitet.
Vtere tandem tantę erga te dilectionis beneficio dum licet,
dum tempus est,
dum uita suppetit.
Si sine illo decesseris,
quis miserebitur?
Quęre Dominum dum inueniri potest,
inuoca dum prope est.
ne te postea ingratitudinis damnet |
et tanquam ignauissimum uineę suę,
hoc est animę tuę,
quam tibi commendauit,
cultorem arguat dicens:
Esa. 5
Quid facere debui uineę meę,
et non feci?
expectaui ut faceret uuas,
et fecit labruscas.
deinde indignatus poenam inferat,
quam subdit:
Auferam sepem eius,
et erit in direptionem.
diruam maceriam eius,
et erit in conculcationem |
et ponam eam desertam;
non putabitur et non fodietur;
et ascendent super eam uepres et spinę;
et nubibus mandabo ne pluant super
eam
.
Sub hac uineę metaphora tibi sermo texitur o peccator |
Nisi enim in tempore poenitentiam egeris,
postea iusto Dei iudicio |
auferetur a te angelorum custodia et demonibus eris in predam.
tolletur sperandi auxilii expectatio |
et angustiis oppressus cruciaberis.
omni-que ope destitutus |
nec poenitentię falce poteris amputare nequitias peccatorum |
nec cordis compunctione aliquid leuamenti promereri.
sed operiet te omnibus spinis asperior poenarum congeries,
et nemo sanctorum pro te ultra deprecabitur.
hi enim sunt nubes cęli,
qui super nos orationum suarum imbrem manantes |
faciunt ut tam diu ad poenitentiam expectemur.
Expectaris et tu.
sed si moram feceris,
ab Apostolo quoque audies:
Ad Roman. ii
Ignoras quoniam benignitas Dei ad poenitentiam te adducit?
secundum autem duritiam tuam et impoenitens cor tuum |
thesaurizas tibi iram in die irę et reuelationis iusti iudicii Dei,
qui reddet unicuique secundum opera eius.
AD DESPERANTEM EXHORTATIO.
Caput XIV
Nunc ad te conuertor magni atque ingentis criminis conscie,
qui te nullo modo ueniam posse mereri existimas |
nec perpendis quod Dei misericordia multo maior sit omnibus peccatis.
Nihil est quod illa non delebit,
si te commissi poenituerit.
Semper parata est ad condonandum,
si tu paratus es ad poenitentiam agendam.
peccatum in spiritum sanctum
Quod autem Christus dixit |
blasphemiam in Spiritum Sanctum irremisibilem esse,
multi dubitant,
utrum intelligendum sit,
quod nunquam dimittatur,
an quod difficulter.
vsque adeo existimant,
si poenitentia adsit,
nihil obstare,
quin benignitas diuina pręstet ueniam.
Quale igitur uel quam magnum esse potest scelus tuum,
quod te ad desperationem remissionis quiuit compellere?
et de Deo non recte sentire,
ut tibi poenitenti parcere omnino nolit,
cum nunquam ad poenitentiam conuersis et in ipsum confidentibus non
ignoscat?
Dauid
Si adulterium,
si homicidium perpetrasti,
utrunque Dauidi,
cum se peccasse doluisset,
est remissum.
Matth. Zacheus
Si foenore et usuris rem quęsisti,
hoc Mattheo Zacheo-que fuit condonatum.
Paulus
Si persecutus es Ecclesiam Dei,
de hoc facta est gratia Paulo.
Petrus
Si pernegasti Dei Filium,
de hoc Petro fuit uenia data.
Manasses
Si stellas adorasti,
si diis alienis templa aras-que posuisti,
si obseruasti somnia maleficiis-que credidisti,
si in Dei seruos cędibus es grassatus,
ista omnia Manasses fecerat |
et tamen, cum eum poenituisset ueniam-que orasset,
exauditus est |
hostili-que iugo liberatus regnum recuperauit quod amiserat.
Nullum ergo tam immane facinus committi potest,
quod poenitentibus miseratio non ignoscat diuina.
Et cum ita sit,
nonne stultissimum est id desperare,
quod plurimis concessum fuisse non ignoras?
Cęterum neque poenitentia ipsa peccati quicquam prodest ueniam
desperanti,
cum hęc ipsa desperatio peccatum tale sit,
ut omne poenitudinis meritum euacuet atque irritet.
Cayn
Nihil profuit Cayno fratricidę,
quod a Domino coargutus doleret,
quia clementię diuinę derogauit dicens:
Maior est iniquitas mea quam ut ueniam merear.
Iudas
Nihil Iudam proditorem iuuit suus pro commisso dolor |
neque confessio cum diceret |
peccaui tradens sanguinem iustum.
Quoniam cum de Dei misericordia desperasset,
tristitia superatus laqueo mortem sibi consciuit.
Poenitenti igitur et petenti uenia datur;
desperanti uero neque in hoc seculo neque in futuro parcitur.
Quidnam igitur te ultro perdis desperando,
cum iam certo scias |
esse locum uenię,
si ueniam poposceris poenitendo?
Cur non potius cum Dauide peccatum lugente exclamas:
ps. 50
Miserere mei Deus secundum magnam misericordiam tuam |
et secundum multitudinem miserationum tuarum dele iniquitatem meam!
Magna misericordia magnum delet crimen,
et miserationum multitudo multitudinem remittit peccatorum.
Dominus clamat:
Nolo mortem peccatoris,
sed ut conuertatur et uiuat.
Et tu mori mauis quam conuerti?
et ueniam desperare quam poscere?
Dominus soluit compeditos,
Dominus errigit ellisos.
Et tu tam mortifero peccati uinculo non uis absolui?
tam graui casu ellisus non curas errigi?
de medico qui omnes in se confidentes in
unico uerbo sanat diffidis?
Graue est inquis peccatum meum.
nunquid grauius quam istorum,
quorum modo mentionem fecimus?
quibus tamen quod nequiter deliquerant,
clementer dimissum constat.
Nunquid etiam grauius est peccatum tuum quam cęlum,
quam terra quam mare?
sed qui potuit creare ista,
non poterit sceleris tui pondus eleuare |
et ubi abundauit delictum,
ibi gratiam abundare facere?
Nonne ille quoque qui dicebat:
Iniquitates meę supergressę sunt caput meum,
et sicut onus graue grauatę sunt super me,
precatus est dicens:
Domine ne in furore tuo arguas me |
neque in ira tua corripias me.
haud ita orasset |
nisi spem haberet impetrandi quod orabat.
sperauit et orauit et uoti compos factus est.
Nonne etiam Hierosolymę urbi grauissimum idolatrię crimen exprobrans
Deus dixerat:
Hie. 21
Si laueris te nitro et multiplicaueris tibi herbam borith,
maculata es in iniquitate tua coram me.
postea tamen ne de peccati remissione diffideret:
Fornicata es inquit cum amatoribus multis |
tamen reuertere ad me,
et ego suscipiam te.
Zach. 5
Sed cum reuerti noluissent |
aggrauassent-que scelus mentis obstinatione,
eorum impietatem plumbi massa onerari uidit Zacharias propheta |
Domino-que ulciscente urbs passa est excidium,
et illi captiui ducti in Caldeam.
Internicione quidem deleri merebantur,
sed Dominus temperauit iram,
ut postea ostenderet etiam in obstinatos clementiam.
Postquam enim eos poenitere coepit |
peccata confitendo misericordiam-que Dei implorando,
ipso fauente de seruitutis iugo liberati atque ad patrium solum
postliminio reuersi,
instaurata ciuitate templo-que errecto sortis pristinę statu frui coepere.
Iam ergo uides
(nisi adeo cęcus es |
ut nihil ueri uideas)
quia nulla est prorsus tanta delicti
alicuius magnitudo,
tanta grauitas,
quam Dei misericordia a poenitentibus requisita non minuat,
non eleuet,
non denique ad nihilum redigat.
Soli hanc consequi nequeunt,
qui de ipsa desperant.
Licet igitur te peccasse poeniteat,
nisi etiam peccati ueniam desperasse
poenituerit,
cum impoenitentibus computaberis.
Quamobrem festina deponere dementiam istam animi,
ut flagitii tui magnitudine diuinę clementię immensitatem putes
inferiorem.
Deus pater misericordiarum est;
miserationum suarum non est numerus.
Spera in illo.
sperantes in Domino misericordia circumdabit.
dum te poenitet,
dum speras,
dum precaris,
etiam sancti pro te orant,
angeli uota tua offerunt Deo |
Christus ipse pro te Patrem interpellat |
dicente Ioanne apostolo:
Epistula Ioann. 21
Aduocatum habemus apud Patrem Iesum Christum iustum |
et ipse est propiciatio pro peccatis nostris;
non pro nostris autem tantum,
sed etiam pro totius mundi.
Desperantium uero Christus non aduocatus est,
sed iudex.
Considera igitur utrum tibi sit melius ueniam sperare,
ut Christi patrocinio subleueris,
an desperare,
ut eiusdem iudicio damneris? et in ęternum pereas?
Hactenus de poenitentia |
nunc de confessione peccatorum,
quę poenitentiam comitari debet,
aliquid memoremus.
De peccatorvm confessione.
Caput XV
Tria sunt peccatorum genera:
aut enim peccamus cogitatione |
aut uerbo |
aut opere.
per ista mente discurrendo,
postquam conscientiam diligenter accurate-que examinauerimus,
tam de omnibus quam de singulis,
in quibus Deo uel proximo aliqua illata est iniuria,
dolentes moesti-que imprimis |
et ante sacerdotem ueluti ante Christum reuerenter genibus prouoluti
cuncta illi exponamus,
occultemus nihil.
Manifestanda est enim medico ęgritudo,
ut ille adhibitis remediis instauret sanitatem.
Illi autem animarum nostrarum medici sunt,
quibus concessa est soluendi ligandi-que potestas
ab eo qui dixit
:
Io. 20
Accipite Spiritum Sanctum |
quorum remiseritis peccata remissa erunt,
et quorum retinueritis retenta sunt.
ab eo inquam qui est sacerdos in ęternum |
qui-que in cęlum ascendens uicarios nobis in terra reliquit ipsos
sacerdotes,
et Petro curam ouium suarum pastor bonus commendans atque claues regni
cęlestis tradens dixit:
Mat. 16
Quodcunque solueris super terram,
erit solutum et in cęlis,
et quodcunque ligaueris super terram,
erit ligatum et in cęlis
.
Non dubitemus igitur,
quin peccatum illud deletum sit,
quodcunque Christi sacerdotes rite dimiserint.
Mat. 18
Ab eo ius soluendi atque ligandi acceperunt,
qui potest omnia |
et per quem facta sunt omnia in cęlo et in terra et
in omnibus abyssis.
Ipsi iudicent inter lepram et lepram,
ipsi peccatorum nostrorum morbos curent,
ipsi nos ad ęternam transmittant salutem,
suppeditantes quicquid ad eam assequendam nobis necessarium fuerit.
Necessarium est autem baptismo ablui,
chrismate inungi.
sed quoniam etiam post hęc in multis delinquimus,
nihil deinde ita necessarium est |
ut peccatorum cum poenitentia confessio.
Hac sola quoties cadimus,
errigimur et stamus.
Baptismus quidem sordes ante se contractas eluit semel,
confessio semper.
Cęterum quod etiam per martyrium aboleantur peccata non ambigimus,
Domino dicente:
Mar. 8
Qui perdiderit animam suam propter me et Euangelium,
saluam faciet eam;
et per elemosinarum largitatem,
cum idem dicat:
Luc. 11
Date elemosinam,
et ecce omnia munda sunt uobis;
et per iniuriarum condonationem, quia scriptum est:
Mat. 6 / Mac. 11
Si dimiseritis ex corde fratribus uestris peccata ipsorum,
et Pater uester cęlestis dimittet uobis peccata uestra;
et per exhortandi studium,
quo alios a flagitio ad uirtutem reuocare nitimur,
quia dicitur:
Iacobi 5
Siquis conuerti fecerit peccatorem ab errore uię suę,
saluat animam eius et operit multitudinem peccatorum.
et siqua alia sunt per quę remitti crimen dicatur,
non ideo poenitentię confessionis-que sacramentum excludi putes |
nec sine ipso te saluandum credas,
si talia feceris.
nisi enim te peccasse poenituerit,
nihil ista proderunt.
Peccato Deus offenditur |
quod si pro peccato quo Deum offendisti,
non doleas,
cares charitate,
sine qua teste Paulo apostolo,
in quo Christus locutus est |
nec corpus tradere ut ardeat,
nec facultates in cibos pauperum distribuere |
nec hominum angelorum-que linguis loqui |
nec fide montes transferre |
quicquam prodesse poterit.
Poenitentiam itaque agere oportet |
et illa non omittere.
Quicquid enim pie sancte-que agitur,
appendix poenitentię est |
et pro culpa satisfactio,
ut purgatorii poena uel breuior sit |
uel nulla,
si plene in uita satisfactum fuerit.
uel etiam ut post culpę poenę-que abolitionem plus glorię in cęlo
mereri possint,
qui hic benefecerint.
Restat ut dicta euangelica,
quę memorauimus |
quę-que illis similia sunt,
ita intelligantur,
ut si fiant quę in ipsis pręcipiuntur,
peccatori ad emundationem adiumento fore |
si tamen pręcesserit poenitentia cum confitendi proposito,
quando fuerit opportunum.
Igitur sicut charitas ipsa fundamentum et consummatio uirtutum est,
ita poenitentia finis esse debet peccandi bene-que agendi initium,
ut cętera feliciter succedant |
Deo-que grata atque accepta sint.
Siquis tamen solam poenitentiam sibi sufficere credens confessionem respueret,
in hereticorum numero ponendus esset.
neque ei profecto prodesse potuisset poenitentia ab Ecclesię corpore separato.
Separatum enim a corpore membrum non uiuificatur,
sed quamdiu diuisum est,
manet in morte.
Confessionis autem sacramentum tam ueteribus quam nouis hominibus
commune est.
Gen. 3
Primi parentes nostri Adam et Eua cum peccassent,
peccatum suum confiteri coacti sunt,
Deo interrogante quare fecerint,
quod facere interdicti erant,
et illis respondentibus qualiter in id criminis incidissent.
Voluit itaque Deus a primo homine confessionis inchoare mysterium,
ut ostenderet |
nulli posterorum claudi confugium ad ueniam,
quod apertum esset primis.
Quamobrem et ab his descendentium
Israhelitarum mos fuit,
quoties erumnis oppressi essent,
Dei opem implorare,
cilicio contegi,
cinere conspergi,
ieiunio corpus affligere |
et pręter hęc peccata confiteri.
sic humiliati Deo miserante angustiis liberabantur |
et a peccatis quidem absoluti abibant,
pręter originis culpam,
qua absolui non poterant,
donec Redemptor in Lege promissus non uenisset.
Quare nec illorum confessio in Lege potuit esse ita plena
(nihil enim ad perfectum adduxit Lex)
ut est nostra in Euangelio.
cum illa in parte manca sit,
hęc per omnia integra et perfecta.
Illa simul multorum,
hęc singulorum.
illa Deo audiente tantum,
hęc etiam Dei sacerdote examinante et ab omnibus absoluente.
Nondum enim illis mediator uenerat Christus
Dominus,
per quem reseratus est aditus ad cęlestia |
et cuius cruore a corruptę originis culpa expiati in sancta coepimus
introire |
et hęredes fieri non terreni et temporalis regni,
ut illi,
sed cęlestis et ęterni.
Ne igitur tanti erga humanum genus beneficii memoriam ulla unquam
deleret obliuio,
mediatoris atque redemptoris Christi locum in terra tenere coeperunt sacerdotes.
Per eos ipse uerus Agnus, pro nobis semel oblatus,
quotidie offertur.
Per eos Ecclesię sacramenta participiamus
|
remissionem-que accipimus peccatorum .
et postquam hic penitus mundati uita ista decedimus,
non iam ad inferos ut ueteres illi,
sed ad cęlestem patriam,
ut in Christo renouati transmigramus.
Tantę igitur uirtutis est nostra confessio,
ut non solum de peccatoribus iustos faciat,
sed etiam de terrenis cęlestes,
de mortalibus immortales,
de miseris felices.
Hęc enim confessio peccata delet |
et animam a morte liberat.
quod ostendit Ezechias ad Dominum dicens:
Esa. 38
Recogitabo tibi omnes annos meos in amaritudine animę meę |
tu autem erruisti animam meam ut non periret;
proiecisti post tergum tuum omnia peccata mea.
Idem testatur psalmista cum ait:
Ps. 31
Dixi confitebor aduersum me iniustitiam meam Domino,
et tu remisisti impietatem peccati mei.
Per hanc dum preces effundimus,
uoti compotes efficimur,
eodem propheta dicente:
Ps. 118
Vias meas enunciaui tibi,
et exaudisti me.
Per hanc praui cogitatus dissipantur |
et qui boni sunt succedunt.
sicut Salomon in Prouerbiis affirmat dicens:
16
Reuela Domino opera tua,
et dirigentur cogitationes tuę.
hęc denique sancta confessio diabolo nos erreptos reddit Deo |
et de filiis tenebrarum filios efficit lucis.
Luc. 15
Ille qui luxuriose uiuendo bona consumpserit ,
ita ut porcos pasceret,
ad patrem supplex confugiens |
ac se peccasse confitens |
amplexum osculum-que patris accipere meruit |
et stolam |
et anulum |
et calciamenta |
et conuiuium.
nihil quod male egerat exprobratur ei,
sed humilis confessionis merito in hęreditatem cum omni lętitię ambitu fuit admissus,
ingenti calamitate in summam beatitudinem commutata.
In integrum itaque restituitur gratia,
cum peccator per poenitentiam et confessionem humiliatur.
Postremo quicquid diximus de poenitentia,
idem de confessione est sentiendum.
Neque enim perfecta esse potest poenitentia sine proposito confitendi |
neque utilis confessio absque poenitentię admixtione.
De iis, qvi confiteri negligunt
Caput XVI
De illis uero qui tam salutiferam peccatorum confessionem peruicaciter deuitant,
a uia uirtutis perpetuo aberrant,
quia in tenebris manent |
neque quo tendere debeant satis perspiciunt.
Scriptum est enim :
Proverb. 18
Qui absconderit scelera sua,
non dirigetur,
qui autem confessus fuerit et reliquerit ea,
misericordiam consequetur.
Quid autem prodest id cęlare hominem,
quod non latet Deum?
Peccata enim quę nunc uni sacerdoti abscondis,
in die Iudicii omnibus manifesta erunt.
dicente Domino:
Naum. 3
Reuelabo pudenda tua in facie tua.
Coram uno modo non uis erubescere?
coram plurimis postea confunderis.
Omni tamen uerecundię tuę molestia intolerabilior erit Iudicis aduersum te seueritas atque cognitio.
ea te peccatis grauatum in barathrum detrudet inferni,
ut qui confessionis beneficio per misericordiam Dei oblato uti
noluisti,
terribiles infinitos-que cruciatus patiaris per iustitiam,
dicente Osee propheta:
13
Colligata est iniquitas Ephraim;
absconditum peccatum eius |
dolores parturientis uenient ei.
Talis itaque merces illius erit,
cuius peccatum nunc absconditum est,
nolentis illud secundum diuinę humanę-que legis pręscriptum confiteri
palam-que alteri facere.
Nam siue timore |
siue pudore id faciat,
non excusabitur.
Magis enim Deum timere debuit quam homines |
et potius contempto rubore purificari uelle |
quam subtracta confessione sordescere.
Porro sicut hi qui nunc scelerum suorum poenitentes propria
confessione se accusant,
angelorum patrocinio subleuati erunt ut beati sint,
ita qui errata sua modo dissimulant,
a diabolo tandem accusabuntur,
ut Christi iudicio condemnentur.
Curramus igitur totis affectibus ad portum salutis,
ne delictorum tempestatibus acti mergamur in profundum.
Doleamus quod peccando pręuaricati sumus diuina mandata |
et cum certa emendandi |
satisfaciendi-que destinatione
singula quęque,
quibus offendimus,
confiteamur.
Alioquin ne illa quidem quę benefacimus,
proderunt ad beatitudinem consequendam,
nisi de malis quę commisimus tristemur |
eadem-que sacerdoti indicemus,
ut uolentes moneat,
ut sustinere paratos castiget |
mulcta-que pro delictis, quę sibi aptior uidebitur, imposita |
mundos puros-que restituat, Ecclesię Deo-que reconciliet.
Epistula Ioannis 1
Si enim confiteamur peccata nostra
(ut Ioannes apostolus inquit)
fidelis est et iustus Dominus,
ut remittat nobis peccata nostra |
et emundet nos ab omni iniquitate.
Remissio minuit culpam,
emundatio tollit poenam et confert beatitudinem,
dicente Domino:
Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum
uidebunt.
De sacramento corporis Christi
Caput XVII
Poenitentes de iis quibus te offendimus Domine,
et eadem sacerdoti tuo confessi |
atque ab ipso, cui tu soluendi potestatem dedisti, absoluti,
ad mensam saluberrimi conuiuii tui accedimus,
ut corpori et sanguini tuo communicemus.
Indigni quidem, sed tamen abs te inuitati,
qui infirmitati nostrę pręsentaneum porrigens remedium,
sacratissimum corpus tuum sub specie panis:
Accipite inquis et comedite |
hoc est corpus meum.
deinde preciosum sanguinem tuum sub specie uini in calice infusum
propinans ais:
Bibite ex hoc omnes.
Hic est enim sanguis meus Noui Testamenti,
qui pro multis effundetur in remissionem
peccatorum.
Et ante per Salomonem in Prouerbiis hortatus es dicens:
Venite et comedite panem meum |
et bibite uinum quod miscui uobis!
Ad tuum ergo conuiuium a te inuitati,
a te uocati accedimus,
cum plena fide,
cum indubitata credulitate confitentes,
panem et uinum tuis uerbis a tuo sacerdote consecratum,
tuum esse corpus,
tuum esse sanguinem.
Tu enim ipse qui ueritas es,
hoc testaris et affirmas,
cui uel minimum refragari infidelitatis crimen est.
Panis uini-que figuram oculis cernimus,
odorem naribus haurimus,
saporem ore gustamus,
duritiem atque liquorem tactu sentimus.
et tamen non nostris sensibus,
sed tuo testimonio credimus.
Omnis enim homo mendax,
tu solus uerax,
tu ipsa ueritas,
quę nec decipi potest nec decipere.
Nos itaque corpus tuum,
clementissime Domine,
et tuum sanguinem aliena specie uelatum
fideliter accipimus |
nec omnino qua ratione id fieri possit quęrimus |
aut quomodo panis uini-que substantia in substantiam corporis et
sanguinis tui transeat,
cum accidentia non mutentur,
scrutamur.
Maius est enim miraculum istud |
quam ut humano ingenio uel scientia comprehendi possit |
te tamen tradente uerum esse credimus |
etiam quod intelligere quomodo uerum esse possit nequimus.
Etenim suis finibus circumscriptus est intellectus noster,
tuę autem potentię,
tuę sapientię nullus est finis,
nulla circumscriptio:
omnem numerum,
omnem excedit modum.
Stultus est igitur,
qui tanti mysterii altitudinem se deprehendisse putet,
nisi ipse reueles,
ipse aperias,
ipse illum tam signularis intelligentię efficias capacem.
Nos interim non ideo credimus panem et uinum in substantiam tui
corporis et sanguinis transmutari,
quia et uxor Loth uersa sit in statuam salis |
et uirga Moysi in colubrum |
et cibus atque potus in carnem et sanguinem animalis.
Nam simul cum accidentibus ista mutata sunt |
sed quia nihil uerius esse nouimus his,
quę te docente discere contingit.
Confitemur te esse Verbum,
a quo facta sunt omnia |
et sine quo factum est nihil.
Quid ergo factu tibi impossibile,
si modo illud ut fiat,
tuę conuenit maiestati?
Absit igitur ut quicquam dubitemus de tam mirabili stupendo-que
sacramento,
cuius tu et autor es et testis.
In quo magis mirari licet tuę in nos benignitatis magnitudinem,
quam incomprehensibile operis arcanum.
Tu te nobis Domine pręstas in cibum,
qui te pro nobis supra crucem obtulisti in sacrificium.
sed ibi uisibilis et passibilis et mortalis apparebas,
hic lates gloriosus et deuicta iam morte triumphans.
Ibi abscondita erat in homine diuinitas,
hic panis uini-que figura cęlatur et humanitas.
Sed licet neutrum cernant oculi,
utrunque tamen confitetur fides.
Tu hic totus es,
qui in cęlo es totus,
cęlestia non derelinquens et terrena uisitans.
Nam et in cęlum ascensurus te quotidie
nobiscum fore promiseras usque ad seculi consummationem.
Itaque et nobiscum es Domine in terra |
et cum Patre in cęlo,
nobiscum in specie aliena,
cum Patre in propria,
in terra mundans peccatores,
in cęlo mundatos suscipiens.
Cęlum et terram imples tua diuinitate.
Et quoniam ei tua iuncta est humanitas,
ubicunque diuinitas est,
illic si uolueris,
et humanitatem tuam esse necesse est.
Quid ergo mirum,
si in multis locis es qui in uno,
si in pluribus hostiis qui in una?
Porro cum tibi placuisset |
ineffabili corporis et sanguinis tui sacramento fideles tuos pascere
et tibi unire,
sub panis uini-que figura latere uoluisti,
ut nemo horreret gustare,
quod fideliter gustatum beatitudinem confert.
Primus Melchisedech in sacrificio panem et uinum obtulit.
Inde tu diceris |
in ęternum sacerdos,
non secundum ritum eorum qui pecora sacrificabant,
sed secundum ordinem Melchisedech,
qui pane uino-que litauit.
Illius tamen sacrificium signum et umbra fuit,
tuum autem ueritas est et lux.
tuum istud et prophetę futurum
prędicauerunt |
et figurę significarunt,
ut in eo credendo,
quod et uetustas promitteret |
et nouitas exiberet,
fides nostra stabiliretur atque firmaretur magis.
Ab Esaia prędictum audimus:
Et faciet Dominus exercituum omnibus populis in monte hoc
conuiuium pinguium,
conuiuium uindemię,
pinguium medullatorum,
uindemię defecatę
.
Et ab Hieremia:
Omnis laguncula implebitur uino
.
Et ab Ezechiele:
Vocabo frumentum et multiplicabo illud,
et non ponam uobis famem.
Et ab Osee:
Conuertentur sedentes in umbra eius;
uiuent tritico |
et germinabunt quasi uinea;
memoriale eius sicut uinum Libani.
Et a Zacharia:
Quid enim bonum eius est |
et quid pulchrum eius,
nisi frumentum electorum et uinum germinans
uirgines?
Et a Malachia:
In omni loco sacrificatur et offertur nomini meo oblatio munda,
quia magnum nomen meum in gentibus, dicit Dominus exercituum.
Figurę autem atque signa fuere:
sacrificium Melchisedech sacerdotis,
manna in deserto,
agnus paschalis,
hostia sanctorum oblata pro peccato,
hostia pacificorum oblata Domino,
subcinericius panis Elię in itinere,
panes propositionis in templo.
Quicquid in his fuit significatum,
in tui Domine glorificati corporis sacramento credimus impletum.
atque ideo non quod uidemus in eo,
sed quod credimus adoramus.
ut Petri apostoli tui promissum te donante nobis persoluatur dicentis:
In quem nunc non uidentes creditis,
credentes exultabitis lętitia inenarrabili et glorificata |
reportantes finem fidei uestrę salutem animarum uestrarum.
hoc illud est quod et ipse dixeras :
Beati qui non uiderunt et crediderunt!
Accedimus etiam ad te Domine cum timore et humilitate.
Tu es enim ille,
de quo in psalmo est dictum:
Escam dedit timentibus se.
tu das teipsum iis qui maiestatem tuam offendere
metuunt |
et eidem in omnibus obsequi desyderant.
Accedimus ad te in amorem tuum insinuari cupientes.
tu quippe das escam esurientibus,
ut dulcedine charitatis tuę satientur quam esuriunt.
Accedimus cum continentię castitatis-que proposito.
Nam si non licuit Dauidi et iis qui cum illo
erant,
edere de panibus sanctificatis,
nisi cum se a consuetudine mulierum
expiassent,
quanto continentiorem esse oportet eum,
qui castum corpus tuum,
de casta sumptum Virgine et tibi unitum,
esurus accedit?
Et si de hostia pacificorum uesci iubetur qui fuerit mundus,
quanto conuenit esse illum mundiorem,
qui te omnis munditię fontem,
omnis gratię autorem
cupit haurire?
Tu es panis uiuus uitam nobis donans quam non habemus,
et a morte liberans quam timemus.
Ais enim:
Ego sum panis uitę.
patres uestri manducauerunt manna in deserto et mortui sunt.
hic est panis de cęlo descendens,
ut siquis ex ipso manducauerit non moriatur.
Ego sum panis uiuus qui de cęlo descendi.
siquis manducauerit ex hoc pane,
uiuet in ęternum.
Et panis quem ego dabo,
caro mea est pro mundi uita.
Nihil est Domine tua ista oblatione melius,
nihil pulchrius,
nihil dulcius,
nihil iocundius.
Quid est bonum eius, inquit Zacharias,
et quid pulchrum eius,
nisi frumentum electorum
et uinum germinans uirgines?
Bonus et pulcher es,
non reprobis sed electis et fidei uirginitatem consecutis,
non hereticis a sponsa tua Ecclesia alienatis atque fornicantibus.
Tui pręterea sacramenti dulcedo a psalmista mel dicitur,
quoniam nihil aliud in terra gustu dulcius inuenit,
cuius nomine illam exprimeret.
Cibauit illos, inquit, ex adipe frumenti,
et de petra melle saturauit eos.
Idem alibi:
Gustate et uidete,
quoniam suauis est Dominus.
Tu tua suauitate,
isto melle |
in cęlo reficis angelos |
animas-que sanctas |
et mortales pascis in terra.
Vnde dicitur:
Panem cęli dedit eis,
panem angelorum manducauit homo.
Postremo quod cibus iste ac potus,
quem abs te nobis datum pro maximo munere
accipimus,
gaudere nos et exultare faciat,
psalmista testatus est dicens:
Educis panem de terra,
et uinum lętificat cor hominis.
Cum ergo mysticum alimentum istud tantum ac tale sit,
merito quidem eucharistiam, id est, bonam gratiam uocant.
Se enim pie sumentibus magnam multiplicem-que
confert gratiam |
et ad summam usque prouehit beatitudinem.
Te quippe in ipso sumimus,
qui totius boni largitor es,
totius distributor felicitatis atque glorię.
Tu sub aliena specie latens et delicta nostra
purgas |
et purgatos ad purius uiuendi studium dirigis.
Quod si in Leuitico quicquid tetigerit carnes hostię pro peccato
oblatę sanctificari dicitur,
quis dubitat,
quin istud quod pręcessit in figura,
cumulatius impleatur in ueritate?
Tu ille es qui solo tactu leprosum mundasti,
mulierem sanguine fluentem curasti,
puellam mortuam ad uitam reuocasti.
ut ostenderes in te esse uirtutem peccata pręterita delendi,
futura cauendi |
et qui in peccatis mortui iacent,
ad spem uitę ęternę errigendi.
Tua pręterea in Ecclesiastico uox est:
Qui edunt me adhuc esurient,
et qui bibunt me adhuc sitient.
Esuries ista et sitis desyderium tui est.
quo desyderio qui affecti fuerint,
beati erunt quia saturabuntur.
Incipient enim repleri uirtutibus,
qui ante uitiis referti erant.
ut fiat quod in psalmo dicitur:
A fructu frumenti uini et olei multiplicati sunt.
Quod ut nobis contingat,
ipse per Prophetam hortaris dicens:
Dilata os tuum,
et implebo illud.
Qui paratior accedit magis dilatatur,
et qui magis dilatatur,
magis et impletur.
Cum autem implemur ,
tunc pręcipue ad te diligendum accendimur.
Hoc Propheta spiritualiter expertus admiratur et ait:
Impinguasti in oleo caput meum,
et calix meus inebrians quam pręclarus est!
Sed oleum,
quia lucernis additur,
mentis illuminationem signare uidetur.
ut qui prius in tenebris ignorantię erant,
iam intelligentię donum attingant.
Perinde atque illi,
quorum oculi tenebantur ne te agnoscerent,
et postea quidem cognouerunt,
dum te ad suum diuertere hospitium cogunt,
dum te aperiente Scripturas discunt |
per panis fracti sacramentum in tui agnitionem se uenisse confessi
sunt.
Huius panis uirtute animam quoque effici pulcherrimam Ezechielis prophetę testimonio discimus dicentis:
Similam et mel et oleum
comedisti,
et decora facta es uehementer nimis.
Ex hoc pręterea ad resistendum
diabolo uires acquirimus |
et contra carnis certamina efficimur fortiores,
dicente Propheta:
Parasti in conspectu meo mensam aduersus eos qui tribulant
me.
Demum uicto diabolo et spiritu carni dominante |
multa animi pace,
multa quiete fruimur,
iuxta illud:
Qui ponit fines tuos pacem |
et adipe frumenti satiat te.
Et, quid est usquam uirtutis,
quid gratię,
quid felicitatis Domine Iesu Christe,
quod tibi digne communicantes non adipiscimur?
Tu in nobis es |
et nos in te,
quoties tuo cibo et tuo potu anima nostra reficitur.
Ais enim:
Caro mea uere est cibus et sanguis meus uere est potus |
qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem,
in me manet et ego in illo.
Et quoniam uita es,
in te manentes te-que in nobis manentem habentes uiuimus in ęternum.
Quamobrem subiungens inquis:
Sicut misit me uiuens Pater |
et ego uiuo propter Patrem,
et qui manducat me,
et ipse uiuet propter me.
Reliquum est ut sic uiuendo beatitudine fruamur |
perpetua et ęterna.
Iccirco ut illam nobis conferas ,
mones et ais:
Operamini non cibum qui perit,
sed qui permanet in uitam ęternam,
quem Filius hominis dabit uobis.
hunc enim Pater signauit Deus.
Et iterum:
Ego sum panis uitę.
qui uenit ad me non esuriet,
et qui credit in me non sitiet in ęternum.
Ad beatos ista pertinere etiam Apocalypsis docet,
ubi dicitur:
Non esurient neque sitient amplius |
neque cadet super illos sol |
neque ullus ęstus,
quoniam Agnus qui in medio throni est,
reget illos |
et deducet eos ad uitę fontes aquarum |
et absterget Deus omnem lachrymam ab oculis eorum.
Quas ergo tibi gratias benignissime Domine pro tam immenso munere agemus?
quę pręconia,
quas laudes persoluemus?
Nihil aliud a nobis exigere uideris |
quam ne polluto ore tua dona contaminemus.
At hoc etiam nisi te imbecillitatem nostram adiuuante pręstare
nequimus.
Tu ipse igitur qui tam liberaliter ad epulas tuas nos inuitas,
da ut semper ad illas digni ueniamus |
ut-que tua carne ac tuo sanguine cum quanta conuenit mentis et
corporis puritate reficiamur,
quod-que ad memoriam tuę passionis et nostrę redemptionis constituisti dicens:
Hoc facite in mei commemorationem
,
pręsta ut quotidie ista meditantes,
nullo die,
nulla hora,
nullo temporis momento obliuiscamur tui.
In eos, qvi sacramentvm male svmvnt
Caput XVIII
Cum igitur tanti emolumenti sit |
tantę-que felicitatis uero pane ac uero potu isto uti,
nonne miseri sunt et infelices,
qui uel indigni ad sumendum accedunt |
uel omnino sumere contemnunt?
Indigne autem accedunt,
qui poenitentiam peccatorum,
ut debent,
non egerunt |
nec satis diligentes in confitendis reatibus fuere |
neque ab omnibus continendi sese propositum habent.
Si conscientia tua te accusat,
cur pollutus Agni purissimi carnem gustando inquinas?
Non culpam sic agendo diluis sed grauas |
et in maximum te pręcipitas scelus.
audi Apostolum dicentem:
Quicunque manducauerit panem |
et biberit calicem Domini indigne,
reus erit corporis et sanguinis Domini.
Probet autem seipsum homo,
et sic de pane illo edat |
et de calice bibat.
Qui enim manducat et bibit indigne,
iudicium sibi manducat et bibit |
non diiudicans corpus Domini
.
Quid est reum esse corporis et sanguinis Domini |
nisi illis fieri similem,
qui Saluatorem contumeliis affectum crucifixerunt?
Verbis illi petulantibus insultabant,
tu gustu temerario offendis;
flagellis illi percutiebant,
tu manibus immundis contrectando uiolas;
crucifigebant illi,
tu quotidie peccatorum tuorum aculeis confodere non dubitas;
illi saltem ut honeste sepeliretur permisere,
tu in foueam feculenti pectoris mundissimum Dominum pręcipitas.
Quamobrem ipse idem in Malachia propheta de talibus conquęritur dicens:
Ad uos, o sacerdotes,
qui despicitis nomen meum.
et dicitis: In quo despeximus nomen tuum?
in eo
quod offertis super altare meum panem pollutum.
et dicitis:
in quo polluimus te?
in eo quod dicitis |
Mensa Domini despecta est
.
Offerimus panem pollutum,
quoties impuris manibus oblationem sanctam contrectamus.
Et licet illa pollui non posit,
nobis tamen nostra imputatur nequitia.
Mensam autem Domini despectam esse dicere uidemur,
quoties ad eam contemptim temerarie-que accedimus,
quasi ad corporis communes epulas inuitati,
non ad animę alimentum singulare.
Si ergo mundari se aliquis ita credat |
et pro delicto satisfacere,
uehementer fallitur.
Immundior etiam efficitur ipsa confidentię temeritate.
Vnde per Hieremiam prophetam a Domino arguitur dicente:
Quid est quod dilectus meus in domo mea facit scelera multa?
nunquid carnes sanctę auferent a te malicias tuas?
Profecto (ut diximus) non solum non auferent,
sed etiam addent.
immo si is qui talia pręsumit,
poenitentiam non egerit,
in dies deterius labetur
fiet-que imbecillior atque debilior
diuina ope penitus destitutus.
Proditum est in annalibus regum Iuda,
quod Palestini arcam Testamenti captam Azothum detulerint |
et in templo idoli Dagon collocarint.
protinus corruisse simulacrum dicitur |
et capite ac manibus fuisse truncatum.
Azothios quoque graui admodum ualetudine laborasse,
donec Israhelitis arca fuit reddita.
Arca ista typus Christi erat |
cuius corpus qui indigne contrectat,
Palestinus est;
qui in gulam male affectam mittere non metuit,
in templo Dagon illud collocat.
Corruet igitur ipse et confringetur,
truncum fiet inutile capite ac manibus carens,
quoniam neque cogitare neque facere poterit quod ei prodesse queat ad
salutem.
Et cum ad bene agendum nihil sibi supererit
uirium,
cum Azothiis ęgrotabit,
donec agat poenitentiam |
se-que restituat sibi |
et pro crimine satisfacere incipiat,
quoniam neque tam nequiter delinquenti denegatur locus poenitentię.
Habetur enim in Paralipomenon libro,
quod magna populi pars non sanctificata comedere Phase ausa fuerit |
sed cum se peccasse dolerent |
et Ezechias pro eis orasset,
placatus fuisse Dominus dicitur.
Tibi quoque cui nunc iratus est,
procul dubio placabitur,
si te peccati poenituerit |
ueniam-que fueris precatus.
Omnibus patet ad Dominum reditus,
et reuertenti misericordia denegatur nemini.
Quod si redire neglexeris |
et in aliquo flagitio pertinaciter perseuerans ad sancta sanctorum non
timueris accedere,
diabolo ad te possidendum perdendum-que aditum aperies.
Nam de Iuda quoque scriptum est,
quod post bucellam Sathanas in eum introiuit.
Atque ita ille maligna suggestione superatus maturauit scelerate
perficere,
quod impie cogitarat.
et qui Dominicam coenam ore sacrilego delibare pręsumpsit,
factus est Domini proditor.
Hunc si imitari in gustando sacramento perges,
nonne etiam tibi dicere poterit Dominus:
Ecce manus tradentis me, mecum est in mensa.
et vę homini illi per quem Filius hominis tradetur
?
Tradidit illum Iudas impiis Iudeis,
tu eundem tradis tibi impuro.
Hanc ob rem nisi te correxeris |
poenitentiam-que egeris |
ac pro tanta tua temeritate fleueris,
acerbissimas quidem et nullo fine concludendas in inferno poenas dabis.
Sic enim in Leuitico scribitur:
Anima polluta,
quę ederit de carnibus hostię pacificorum,
quę oblata est Domino,
peribit de populis suis.
Periit et Oza infelix,
qui prophanam manum arcę sanctę,
licet labenti supponere fuit ausus.
percussit eum Dominus (ut ait Scriptura) super temeritate et mortuus est.
Atque ut apertius intelligas distantiam digne et indigne ad
sacrosanctum libamen accedentium,
disce quid in Esaia scriptum sit:
Hęc dicit Dominus Deus inquit:
ecce serui mei comedent,
et uos esurietis;
ecce serui mei bibent,
et uos sitietis;
ecce serui mei laudabunt prę exultatione cordis,
et uos clamabitis prę dolore cordis |
et prę contritione spiritus ululabitis
.
Quod si certum est damnandos esse eos |
qui impoenitentes decesserint,
quanto magis cum ad impoenitentiam accesserit temeritas indigne communicandi?
In eos qvi sacramentvm svmere excvsant.
Caput XIX
Cęterum non fortasse minus peccant illi,
quibus tametsi uereantur polluti accedere,
magis libet abstinere |
quam operam dare ac moliri |
ut digni accedant.
Timent scilicet Domino communicare,
et eiusdem minas imperterrita aure excipiunt.
Ait enim:
Ioan. 6
Nisi manducaueritis carnem Filii hominis |
et sanguinem eius biberitis,
non habebitis uitam in uobis.
Verentur itaque diuinis libamentis uesci,
et in peccato perseuerando Deum offendere non uerentur.
Communicare quidem non debent,
nisi rite atque ordine pręparentur |
sed pręparari ita eos oportet,
ut communicatione digni habeantur.
Alioquin et indigne accedens perit propter temeritatem |
et accedere nolens damnatur |
propter sese corrigendi negligentiam.
Quid enim prodest Christum honorare,
dum te indignum iudicans corpore eius et sanguine abstines,
si peccato non abstineas,
quo ipsum ad iracundiam prouocas |
et prudens ac uolens te illius conuiuio
indignum pręstas?
Omnes certe indigni sumus,
cum nemo sit qui non peccet ,
nemo cui cum centurione in Christum credente dicere non conueniat:
Domine non sum dignus,
ut intres sub tectum meum.
In eo tamen digni censemur,
si poenitentes,
si confessi,
si humiles accedimus.
Talem cum te iam esse noueris,
accedere ne dubites;
ab illo inuitaris,
qui omnes conclusit sub peccato,
ut omnium misereatur.
Talis cum accesseris mundaberis,
continentior constantior-que efficiere |
denique tutemet longe alium quam qui fueras esse senties.
At uero si etiam rite pręparatus communicare nolueris,
(uide quantum tibi incommodi inde oritur)
uitam in te non habebis.
In morte ergo eris.
Quidni? Si uetus quoque Lex id testetur dicens:
Numeri 9
Siquis et mundus est
et in itinere non fuit,
et non fecit Phase,
exterminabitur anima illa de populis suis.
Quia sacrificium Domino non obtulit tempore suo,
peccatum suum ipse portabit.
Tam Lege igitur quam Euangelio,
ut Christo communices compelleris.
id ipsum insuper Ecclesię sancte edictum tibi confirmat:
Qui pro sceleribus suis inquit,
duobus uel tribus annis non communicant ,
excommunicandi sunt,
donec poenitentiam agant
.
Valde etiam expauescenda est illa Domini sententia
in illos qui ad coenam uocati uenire recusarunt promulgata.
Nemo inquit uirorum illorum qui uocati sunt,
gustabunt coenam meam.
Quod ergo nunc inuitatus gustare negligis,
postea cum maxime cupies, attingere non poteris.
Tunc enim erit tempus iustitię atque iudicii,
nunc est miserationis et uenię.
Pręterea si isti qui flagitii alicuius conscii sacramentum sumere
perhorrescunt,
damnabiles habentur,
quid de illis dicemus |
qui omnino contemnunt ?
et infidelitate quadam lapsi illo sibi non opus esse asseuerant?
De iis quidem per Osee prophetam ait Dominus:
7
Super uinum et triticum ruminabant,
et recesserunt a me.
Illi ruminant super uinum et triticum,
qui Christi sacramentum plena fide non suscipiunt |
et dum dubitant |
a Christo quoque alienantur.
Quomodo enim Christianus est,
qui uerbis Christi non pręstat fidem?
62
His in Esaia etiam iurat Dominus in dextera sua
|
et in brachio fortitudinis suę |
se non daturum ultra triticum neque uinum.
Non enim possunt mereri gratiam fructum-que sacramenti,
qui uel dubii sumunt illud |
uel increduli despiciunt |
acrius tandem puniendi quam qui olim Legalibus sacrificiis
detraxissent,
dicente Apostolo:
Ad Heb. 10
Irritam quis faciens legem Moysi,
sine ulla miseratione duobus uel tribus testibus moritur.
quanto magis putatis deteriora mereri supplicia,
qui Filium Dei conculcauerit ?
et sanguinem Testamenti pollutum dixerit,
in quo sanctificatus est,
et Spiritui gratię contumeliam fecerit?
Profecto qui non credunt |
conculcant Filium Dei,
non pedibus sed infidelitate,
et sanguinem eius pollutum dicunt,
non uerborum prolatione
(quis enim adeo impius est,
ut id audeat dicere?)
sed mentis infidę auersione ab eo a quo redempti sunt.
Et Spiritui Sancto contumeliam faciunt,
erga tanta beneficia ingrati et illiberales.
Nos demum cum ab istorum perfidia qui eucharistiam nolunt admittere,
tum ab eorum negligentia |
qui imparati metuunt |
tum denique ab illorum temeritate qui indigne accipiunt,
abhorrentes,
omni solicitudine curemus,
ut credendo,
ut poenitendo,
ut Domino in omnibus obediendo |
ad tam salutare conuiuium accedamus.
In quo et pręsentis infirmitatis certissimum est remedium |
et futurę beatitudinis perfecta gloria.
Hactenus de eucharistię sacramento.
ad quod quoniam ieiuni accedere solemus,
non incongrue nunc de ieiunio disseremus.
De ieivnio et refectione.
Caput XX
Ieiunium uidetur institutum pręcipue aduersus carnis nostrę petulantiam,
ut debilitatis corporis uiribus turpium uoluptatum in nobis lassescat appetitio.
quę certe si satis domita fuerit,
expeditior pronior-que erit uia ad bene beate-que uiuendum.
Ieiunium igitur non ab re tam ueteri quam noua Lege commendatur.
numeri 9
Moyses quadraginta diebus et totidem noctibus ieiunus permansit,
quando tabulas Foederis digito Dei scriptas accepit.
quibus ob plebis impietatem confractis totidem dierum noctium-que
repetito ieiunio alias tabulas impetrauit |
atque Deum ipsum populo qui peccauerat, reddidit placatum.
reg. 3. 19
Helias propheta cum etiam ipse per dies quadraginta nihil gustasset,
ad montem Dei peruenisse dicitur.
Eundem postea dierum numerum Saluator noster suo consecrauit ieiunio.
quod nos obseruare quidem Ecclesię edicto iubemur,
quantum fragilitas nostra patitur,
semel in die comedendo ,
pręter illos dies,
qui Dominicę resurrectionis memoria festi feriati-que habentur.
Ieiunii autem tempore abstinemus carnibus atque lacticinis,
quod in his plus nutrimenti esse constat ad lasciuię incitamenta.
Qui uero arctius ieiunant,
in refectione pane et aqua contenti sunt,
aliis abstinent.
Sed uirium habenda ratio est |
atque ita ieiunandum,
ut corpus non lasciuiat |
et tamen ad uitę religiosę opera possit sufficere.ęę
Satius est orare in ecclesia,
psallere,
laudis sacrificia offerre,
diuina discere uel docere |
quam abstinentia nimia debilitatum nihil horum posse pręstare.
His autem omnibus moderata ieiunia conferunt multum |
plurimum-que iuuamenti subministrant.
Vnde quosdam uini usu se abdicare uilioribus-que
cibis uitam sustentare minime piget.
35
Abstemii semper fuere filii Ionadab
(ut in Hieremia est scriptum)
et audiunt a Domino:
Non deficiet uir de stirpe Ionadab filii Rechab,
stans in conspectu meo cunctis diebus.
Fore se sapientiorem credit Salomon,
si abstemius uiueret |
et:
Eccl. 1
Cogitaui inquit in corde meo abstrahere a uino carnem meam,
ut animum meum transferrem ad sapientiam.
Leuit. 10
Sacerdotes tabernaculum intraturi uinum et quod inebriare potest bibere lege diuina prohibentur.
Dei enim ministros maxime sobrios esse conuenit.
numeri 6; Ezechi. 44
Illis etiam qui ex uoto Domino consecrabantur,
quos nazareos uocabant ,
pręceptum erat ne uinum gustarent |
neque quicquid ab uua fuisset expressum,
donec uotum perficerent.
Daniel 1
Daniel,
Anania,
Azaria et Misahel,
cum Babylonię captiui essent ,
leguminibus aliti et aqua potati habitiores apparuerunt cęteris,
qui uino regis-que epulis nutriti erant.
Ioanni Baptistę in deserto locustę et mel syluestre cibus fuit,
uinum et siceram non gustauit.
1: 5
Paulus apostolus Timotheo discipulo scribens monet,
ne aquam biberet sed modico uino uteretur.
Nequis autem gulę suę fauens Apostoli patrocinio se defendat,
hic qui ab aquę potu cessare iubetur egrotabat.
Noli adhuc aquam bibere inquit,
propter stomachum tuum et frequentes tuas infirmitates,
sed modico uino utere.
hoc est,
non multo ad luxuriam,
sed modico et aqua diluto ad languidi corporis iuuamentum.
Nemo tamen nefas putet |
uel carnibus uesci extra ieiunium,
nisi uotum obstet,
ne in Hebionitarum incidat heresim.
uel etiam ieiunando uini usum damnet,
ne ipse cum Taciano Encratidarum autore damnandus iudicetur.
Nam Dominus et Saluator noster his usus est,
ut euangelistę testantur,
et in Chana Galileę ad nuptias |
et in Hierosolymis quando Pascha cum discipulis celebrauit.
In quo ostendere uoluit |
nullum crimen esse siquis his utatur,
nisi cum Ecclesię interdictum |
uel uoluntarium impediat uotum.
Quisquis ergo aut carnis usu |
aut uini potu |
aut utro-que sponte se abdicat,
non quia non liceat his uti hoc agat,
sed quia iuuat |
pro peccato satisfaciendi gratia |
corporis-que castigandi,
ut lasciuiat minus et contra spiritum rarius insurgat.
Hac de causa pleri-que uili admodum uictu contenti cibaria delicatiora sibi submouere.
Ruth mulier,
quę in genealogia Christi censeri meruit,
cum a Booz satis diuite uiro hospitaliter acciperetur,
panem in aceto intinctum comedisse dicitur,
aquam potasse |
fuisse-que saturatam.
adeo tunc locupletiorum quoque mensę luxuria carebant.
Panibus uiginti ordeaceis Elias centum uiros memoratur satiasse reliquias-que collegisse.
Credimus etiam ipsum tali cibo usum fuisse,
qualem aliis apposuit.
cui ergo miraculorum operatio concessa fuerat,
eum ordeo uesci non piguit.
Ezechiel ut famem futuram partim uerbis |
partim re atque opere nunciaret,
frumentum,
ordeum,
fabam,
lentem,
milium,
uitiam |
per dies centum quadraginta comedere iubetur |
et aquam potare.
At nos fabam ipsam respuimus tanquam Pythagorę, non Christi discipuli.
nos triticum nisi in similaginem redactum fastidimus |
et uina delicatiora conquirimus |
nulla in parte sanctis prophetis istis
comparandi.
Sed etiam Ioannes plus quam propheta,
in matris adhuc aluo sanctificatus,
non pepones esitauit sed locustas,
nec uinum gustauit, sed haustas de Iordane aquas.
Non grauabunt nos ieiunia nostra,
si sanctorum parsimoniam cogitabimus,
ut saltem imitari eos non pigeat,
quos ęquiparare nequimus.
Apostoli quoque Domini spicas manibus conterentes esuriem sedant |
neque ab ordeaceis abhorrent,
quos etiam aliis apponere iubentur,
cum turbam saturauit Dominus.
Et tunc quidem quinque tantum panes habuerunt,
quod nec ipsis qui duodecim erant, sufficere potuisset.
vt-que apertius quanta illis cura sibi esset intelligas,
cum conscensa naui trans fretum irent,
obliti sunt (ut in Mattheo legitur) secum panes
deferre.
Qui enim diuinę contemplationis dulcedine quotidie satiantur,
uix uentri suo tunc prouident,
cum esurire coguntur.
Parandi autem uictus nimiam solicitudinem Dominus quoque extenuat cum
ait:
Nolite soliciti esse dicentes:
Quid manducabimus, aut, quid bibemus,
aut quo operiemur,
sed quęrite inquit primum regnum Dei et
iustitiam eius,
et hęc omnia apponentur uobis.
Ne quem ergo ad Dei seruitia iterum retardet inopię metus,
his Domini uerbis confirmatus in illo spem collocet.
non tamen ocio et ignauię sese dedat:
laborantes ille adiuuat,
non desides neque somniculosos.
et quoties hominis industria quantum necessitati satis est nequit
parare,
ipse suppeditat.
Agar cum filio per desertum errans cum uehementer sitiret,
angeli indicio puteum comperit |
et inde hausta aqua se et puerum a pernicie seruauit.
Sanson nazareus, cum et ipse siti enectus clamasset ad Dominum,
egressis de molari maxillę asinę aquis seruatus est.
Elias in torrente Charith latens Deo procurante a coruis pascitur.
Cum per deserta Idumeę arida arenosa-que ducerent exercitum Achab et
Iosaphat reges aduersus Moabitas |
et siti plurimum laborarent,
excauarunt scrobes ,
quę orante Eliseo aquis repletę multitudinem ab imminente periculo liberarunt
.
Olim quoque cum ab Aegypto Moyse duce Hebrei ad Terram Promissionis
pergerent,
manna de cęlo esurientibus,
aquę de petra erumpentes remedio sitientibus fuere.
Et si Deus nunquam defuit |
ne delinquentibus quidem turbis |
ob eius merita qui illis pręerat,
quanto minus defuturus est ei,
qui relictis omnibus ipsius sese dedicat seruituti?
Recte itaque a psalmista est dictum:
ps. 36
Iunior fui et senui,
et non uidi iustum derelictum |
nec semen eius quęrens panem.
et in alio psalmo:
ps. 144
Oculi omnium in te sperant Domine,
et tu das escam illorum in tempore opportuno.
aperis tu manum tuam |
et imples omne animal benedictione.
Et alibi:
ps. 32
Ecce inquit oculi Domini super timentes eum |
et in eos qui sperant in misericordia eius,
ut erruat a morte animas eorum et alat eos in fame.
Denique abundant qui seruiunt mundo,
et tu egestatem times seruiens Deo?
Pascit ille uolatilia cęli,
et te quem ad suam similitudinem facere uoluit non pascet?
Iacta igitur (ut Propheta ait) cogitatum tuum in Domino, |
et ipse te enutriet.
Quod si tibi ieiunia placebunt,
de quibus nunc loquimur,
modicus et tenuis uictus tibi satis erit.
sin uero gulę uentri-que seruies,
nihil erit satis.
Qvale debeat esse ieivnivm et qvanta sit eivs virtvs.
Caput XXI
Quale autem debeat esse ieiunium,
docet Saluator in Euangelio dicens:
Matth. 6
Cum ieiunatis nolite fieri sicut hypocritę tristes.
demoliuntur enim facies suas, ut appareant hominibus ieiunantes.
Amen dico uobis: receperunt mercedem suam.
Non uere tristem esse prohibet.
Ieiunium enim proprie poenitentium est dolentium-que pro peccato quod
commiserunt.
sed simulate tristari uetat |
hypocritarum more,
qui omnia ad iactantiam faciunt,
uti hominum rumusculos aucupentur,
dum sancti dici quam esse malunt.
Ideo non uerę glorię,
cui adipiscendę non student,
sed inanis,
ad quam se totos componunt,
mercedem recipiunt.
Tu autem cum ieiunas inquit,
unge caput tuum |
et faciem tuam laua,
ne uidearis hominibus ieiunans,
sed Patri tuo,
qui est in abscondito.
et Pater tuus qui uidet in abscondito,
reddet tibi.
Non delibutum unguentis te incedere pręcipit,
quod luxurię uitium est,
sed quia caput tuum Christus est,
pasce esurientem,
pota sitientem,
uesti nudum,
et caput tuum unxisti.
Ait enim:
Quod uni ex minimis meis fecistis,
mihi fecistis.
Deinde maculas animę tuę poenitudinis fletu ablue,
et faciem tuam lauasti .
atque non hominibus ieiunare uideberis,
sed Deo.
Tale habetur illud,
de quo in Esaia clamantem auidimus Dominum:
Hoc est ieiunium quod elegi:
dissolue colligationes impietatis,
solue fasciculos deprimentes,
dimitte eos qui confracti sunt liberos |
et omne onus dirumpe.
frange esurienti panem tuum |
et egenos uagos-que induc in domum tuam.
cum uideris nudum operi eum,
et carnem tuam ne despexeris.
hoc est,
quod dolo interuerteris redde,
inopem ęre alieno oppressum libera,
cibum quem ieiunando tibi subtrahis da indigenti,
aduenam suscipe hospitio,
pauperis nuditatem tege | nec contemnas.
quia tua caro est,
pręsertim si in Christo tecum regeneratus
est |
Unum habetis patrem Deum,
unum caput Christum,
unum corpus Ecclesiam.
Hoc igitur erit ieiunium electum,
pium,
fidele,
sanctum.
de quo etiam Iohel propheta dixit:
Sanctificate ieiunium.
Non enim sufficit cibi abstinentia,
nisi et a peccatis abstineamus |
et piis actionibus exerceamur |
nos-que in omnibus fidei synceritate sanctificemus.
Cauendum quoque est ne ieiuni contemnamus non ieiunantes,
fortasse innocentiores absque ieiunio |
quam nos cum ieiunio.
Apostoli pręceptum est:
Qui non manducat manducantem non iudicet!
Male ab alimentis abstinet,
qui a detractione proximi linguam non coercet.
Ieiunium non superbię opus esse debet sed humilitatis.
Qui ieiunando superbit,
phariseorum imitator est |
et eorum qui Christum adeuntes dixerunt:
Mat. 9
Quare nos et pharisei ieiunamus frequenter,
discipuli autem tui non ieiunant?
Si uis igitur, ut ieiunium tuum Deo gratum sit,
nihil tibi ita arroges,
ut aliis detrahas,
alios sugilles,
sed operam da,
ut cum psalmista dicere possis:
ps. 34
In ieiunio humiliabam animam meam.
Porro ieiunium ipsum quantę uirtutis sit |
quanti-que emolumenti,
exempla in diuinis scripturis relata testantur.
Esdras sacerdos,
cum a Caldea dimissus Hierosolymam rediret,
triduo cum suis ięiunasse |
preces-que pro itinere obtulisse dicitur |
uoti-que compos factus fuisse.
Iosaphat rex Iuda uiribus impar ieiunio et oratione superauit inimicos.
Iudit uidua eisdem armis munita Olophernem Assyriorum ducem
interfecit.
Et Iudas Machabeus ingentes gentilium exercitus post triduanum ieiunium parua manu aggressus profligauit.
Pręterea Christus Dominus per dies quadraginta nihil gustando diaboli tentamenta uicit.
Et cum demoniacum surdum ac mutum curasset:
Hoc demonium inquit non eiicitur,
nisi in ieiunio et oratione.
Prodigus filius,
qui bona scortando luxuriando-que abligurierat,
tunc ad patrem flagitii sui poenitens rediit,
cum esurire coepisset.
Deus Iudeis placari paratus, per Iohelem clamabat:
Conuertimini ad me in toto corde uestro, in ieiunio et fletu et planctu!
Et Niniuitis ieiunantibus pepercit,
quos-que minatus fuerat se funditus euersurum,
seruauit.
Danieli ieiunanti et oranti Christi uenturi mysteria reuelantur.
Ieiunium ergo peregre proficiscentibus iter prosperum impetrat,
contra hostium uim pręualet,
demonum malignitatem contundit,
obscoenę libidinis cuipidinem coercet,
Deum placat,
ueniam exorat,
mentem ad cęlestia errigit |
Postremo per ieiunium atque abstinentiam ad cęlestem usque beatitudinem peruenitur.
Luc. 6
Beati inquit qui nunc esuritis,
quoniam saturabimini.
Et in Hieremia ait:
Inebriaui animam lassam |
et omnem animam esurientem saturaui.
Hęc est illa saturitas,
quam se consecuturum sperabat Dauid cum diceret:
Satiabor cum apparuerit gloria tua.
Sancti enim qui se quondam ieiuniis afflixerunt,
non esurient amplius (ut Esaias ait) neque sitient,
et non percutiet eos ęstus et sol,
quia miserator eorum reget eos |
et ad fontes aquarum potabit eos.
et in Apocalypsi Dominus:
Ego inquit sitienti dabo de fonte aquę uiuę gratis.
Igitur tu es ille Domine qui esurientes et sitientes tuo solo aspectu
satias,
tu panis indeficiens,
tu fons uiuus.
Tu da, ut tibi placeant ieiunia nostra,
ut cum placuerint,
a te tandem tua dulcedine satiemur.
Non erit molesta inedia,
quam spes eiusmodi futurę saturitatis consolabitur.
Tu es farina illa Elisei,
qui uel amarissimum ieiunii nostri pulmentum uertis in dulcorem.
Omne onus laborum nostrorum leuas istius quam in te fiximus spei suauitate.
Itaque et cum ieiunamus tibi ieiunamus,
et cum reficimur tibi gratias agimus,
et postquam refecti sumus te laudamus.
Quod ut nos doceres,
te quoque fecisse meminimus,
quando Pascha cum discipulis celebrares.
Confitemur enim et quod ieiunamus |
et quod reficimur,
tuum esse beneficium non nostram uirtutem,
tuę largitatis donum non nostrum meritum.
Post ieiunii refectionis-que dissertationem |
consequens est |
ut gulę uitium quam detestandum sit consideremus .
De vitio victvm delicatiorem exigentivm.
Caput XXII
Gulositatis indicium est |
in mensa minus lauti apparatus monachi accumbentis mussitatio.
Licentioris igitur gulę sunt,
quos non pudet,
cęteris in silentio considentibus,
corrugare nares,
frontem contrahere,
os distorquere |
et gestu nutu-que ipso uel de cibo |
uel de potu conqueri.
Hic fastidit legumina,
ille minutos pisciculos contemnit,
alius olera aspernatur,
alii cibarius panis odio est,
alium uini austeritas offendit.
quod si acescere coeperit,
stomacho noxium argumentatur |
et frigorificum esse medicorum
testimonio probare nititur.
Eo interdum impatientię quidam procedunt,
ut suis prępositis insultent delicatiora exigentes quam quibus illi contenti sunt.
Carebit hoc uitio,
qui eorum uitam uictum-que persępe considerabit,
quos Deo constat placuisse,
memoriter-que tenebit,
quid illi in solitudine degentes esitarint |
quid-ue potarint.
quibus (ut Hieronymus ait) coctum aliquid accepisse luxuria
uidebatur.
qui etiam languentes aquam frigidam,
sicut de fonte hausta erat,
bibebant |
ac tam procul a uino quam ab urbibus aberant.
nunc tanto magis Deo fruuntur,
quanto continentius uixerunt.
Rursum pensitare proderit,
quantum deliquerant illi |
qualiter-que a Deo mulctati sint,
qui ob gulę incontinentiam in Moysen murmurauerunt.
Profecti ab Aegypto ibant cum illo per solitudinem |
et cum esurirent,
manna de cęlo pluente aliti sunt,
et cum sitirent,
aquis de petra eductis potati.
Deinde postquam manna contempto Aegyptias dapes concupissent,
coturnicum uis ingens castra operuit.
quarum carnibus ad nauseam usque satiati,
malę concupiscentię proteruę-que murmurationis,
qua et Deum et Moysen ducem suum offenderant,
poenas dedere.
Nam ut in psalmo dicitur:
Adhuc escę eorum erant in ore ipsorum,
et ira Dei descendit super eos,
et occidit pingues eorum |
et electos Israhel impediuit.
Nemo igitur sibi tutum putet |
non contentari iis quę Deo largiente in monasterio habentur,
uel ob hoc patres incusare,
quod ipse minus copiose abundet,
cum necessaria suppetant.
Paupertatem professus es,
et copiam exigis?
obedientiam uouisti,
et maioribus audes esse molestus?
quid amplius quęreres in seculo |
quam quod concupiscis in monasterio?
Si monachi geris indumentum,
cur dissimilem habes affectum?
Memento quia religionem ingressus es,
ut Deo seruias et uentri seruire desinas.
Nunc de illis dicam,
quos ieiunii grauat obseruatio,
qui uel male ieiunant |
uel omnino non ieiunant.
De vitio male ieivnantivm.
Caput XXIII
Male ieiunantes arguit Dominus dicens:
Zacharia 7
Cum ieiunaretis et plangeretis,
nunquid ieiunium ieiunastis mihi?
Non enim Domino ieiunant,
qui exquisitis dapibus poculis-que mensam opimant |
et non corpus affligere,
sed gulę blandiri student.
Non Deo ieiunant,
qui ab escis tantum se continent,
et uitia non derelinquunt.
Non denique Deo ieiunant,
qui ieiunio se satisfacere putant,
et Dei pręcepta implere negligunt.
Quid enim prodest corpus tenuare abstinentia,
et prauas cupiditates ab animo non euellere?
si sic ieiunas,
non Christum imitaris,
sed diabolum.
qui certe neque comedit neque bibit,
et tamen nunquam a sua peruersitate resipiscit.
Sicut nec illi,
quibus lamentantibus,
quod ieiunando calamitatem nequirent auertere,
Deus respondit:
Esaia 53
Ecce in die ieiunii uestri inuenitur uoluntas uestra,
et omnes debitores uestros repetitis.
ecce ad lites et contentiones ieiunatis,
et percutitis pugno impie.
Sicut ergo aurum luto sordidatum non splendet,
ita nec ieiunium efficax est ad Deum placandum,
si uitia non cessant.
Ob hoc sane ad Hieremiam clamat Dominus:
Hiere. 14
Noli orare pro populo isto in bonum.
cum ieiunauerint,
non exaudiam preces eorum,
et si obtulerint holocausta et uictimas,
non suscipiam ea.
Reg. 1 14
Quod si propter unum Ionatham,
qui contra Saulis patris interdictum parum mellis gustauerat,
Deus iratus non dedit responsum,
quomodo eum exaudiet,
qui suę Ecclesię iussa contemnit?
De vitio ieivnare nolentivm ventriqve indvlgentivm.
Caput XXIV
Quanuis autem aliquis in uoluptatibus flagitiis-que perseueret et obduret,
si tamen cum iubetur ieiunat,
futurę emendationis nonnulla spes est.
Non est enim in illo penitus extinctus Dei timor,
qui uel hac una in re formidat non obtemperare |
Sed quid de illorum obstinatione sperare licebit,
qui cum nihil boni agant,
ne ieiunare quidem uolunt |
et dum gulę indulgent,
indictam quoque ab Ecclesia abstinentiam irrident?
An ignorant quod Ecclesię mandatum |
Dei mandatum sit?
dicente Domino:
Qui uos audit,
me audit,
et qui uos spernit,
me spernit,
et qui me spernit,
spernit eum qui me misit .
Dum igitur uentri suo quam Deo nostro malunt obedire,
deus eorum uenter est.
quod hic suadet id sequuntur,
quod autem Deus noster iubet contemnunt.
neque eos pudet gulę suę fieri mancipia,
cuius dominos esse conuenerat.
Quid tandem,
impune-ne id sibi futurum sperant,
quod nulla re impediti nisi gulę uitio,
ieiunare ne iussi quidem uolunt?
Sed si uiro Dei misso in Bethel,
cui mandatum fuerat,
nequid ibi gustaret,
donec redisset,
semel pręterisse mandatum non fuit impune |
quomodo hi non punientur,
qui nunquam parent?
Ille sedens adhuc ad mensam a Domino sibi dictum audiuit:
Quoniam non obedisti sermoni meo,
non infereris in sepulchro patrum tuorum
|
cum-que rediret,
a leone in uia oppressus occiditur |
et ab hominibus ibidem tumulatur.
Et hi qui assidue peccant |
nullo prorsus ieiunantes die,
ne scilicet siquando non coenitent,
inedia extinguantur,
Dei uindictam non uerentur?
Ille quidem ab altero deceptus prandium cum ipso
iniit ignoranter-que peccauit,
et talia passus est.
hi uero cum scientes uolentes-que delinquant,
nihil supplicii sibi infligendum arbitrantur?
"Cur ergo inquiunt leonis morsibus non laceramur?"
quibus respondendum est:
"Quia non estis uiri Dei sicut ille,
qui leui mortis genere pro reatu satisfecit,
ut spiritus saluus fieret.
sed estis serui diaboli.
atque ideo non syluestribus feris laniandi tradimini,
ut postmodum infernalibus bestiis proiecti poenas luatis acriores."
Non est enim ęqua uel similis puniendi ratio iustos et iniustos,
poenitentes et obdurantes .
alteris temporaria debetur animaduersio,
alteris ęterna.
Quidam ita gulę ac uentri dediti sunt,
ut ne tempus quidem comedendi obseruent,
prandia pręuenire soliti ientaculis,
coenas merendis.
quorum immodestiam Salomon arguit dicens:
Vę tibi terra cuius rex puer est,
cuius principes mane comedunt!
Corrumpunt enim reliquos exemplo,
qui magistratum adepti turpiter uiuunt.
E contrario autem frugalis uita pręsidum |
omnibus continentię lex est |
et uirtutis incitamentum.
Ideo consequenter dicitur:
Beata terra cuius rex nobilis est |
et cuius principes uescuntur in tempore suo ad reficiendum et non ad
luxuriam.
Profecto non hominum sed pecudum uita est |
habere incerta comedendi tempora |
passim-que pasci,
quasi qui nunquam satientur |
et edaciores idolo Bel bibaciores-que existant;
si tamen idolum illud tantum in die consumpserit,
quantum mentiti sunt eius sacerdotes,
hoc est,
similę artabas duodecim, oues quadraginta, uini amphoras sex.
Sed tamen potatus huius atque abliguritionis intemperantia
tolerabilior foret,
si rerum solummodo iacturam inferret,
et non etiam corporis atque mentis.
Hela Samarię rex cum se uino ingurgitasset,
Zambri serui insidias cauere nesciuit.
Itaque sibi uitam,
posteris regnum amisit |
seruo illud occupante,
prole quoque domini sublata.
Balthasar Caldeorum rex quo die uasis,
quę de templo Hierosolymitano sublata fuerant,
in celebri conuiuio perpotauit,
eodem occisus est |
sacrilegio-que addita ebrietas finem uitę fecit.
Olophernem Assyriorum ducem,
qui uiris armis-que tam potens fuit,
ut quocunque se uerteret,
urbibus,
prouinciis,
regnis terrori esset,
epulis uino-que grauem unius foeminę manus interemit,
et quem uincere externorum uires non poterant,
crapula uictus tam ignominiosa nece periit.
Vis insuper nosse quam turpis quam-que perniciosa res sit ebriositas?
Noe primus uineam plantauit |
uino-que infatuatus pudendis detectis iacuit indecore,
ita ut uni ex filiis risum moueret.
Loth autem inebriatus incestum commisit |
et de filiarum concubitu liberos suscepit,
ignarus quęnam essent illę cum quibus concumberet,
neque fortasse quid ageret.
cum inter dementem et ebrium nullum discrimen sit,
nisi quod alter altero facilius curetur.
Tutius est autem secretum aliquod committere stulto quam ebrioso.
neuter scit arcanum cęlare,
stulti tamen uerbis nemo adhibet fidem,
ebrio magis creditur.
Ad hęc inter compotantes frequenter leuissima de causa exurgunt rixę,
concertationes,
uulnera,
cędes.
Vnde Salomon in Prouerbiis ait:
Qui dimittit aquam,
id est qui mero uino utitur,
caput est iurgiorum,
et antequam patiatur contumeliam,
iudicium deserit.
Cui sententię congruit,
quod in Osee propheta legitur:
Fornicatio et uinum et ebrietas auferunt cor.
Cum autem sola ratione distemus a brutis,
ea sublata,
quid reliquum est,
nisi ut bestiis annumeremur |
et amisso corde |
uecordes excordes-que id est dementes dicamur et simus.
Teterrimum est in uita talem notam pati,
sed longe infelicius uita mox defunctos ad ęterna destinari supplicia.
Apostolus enim ad Corinthios scribens affirmat,
quod ebriosi regnum Dei non possidebunt.
cum damnatis ergo computabuntur.
Nam hi soli sunt quibus nulla exeundi de carcere spes est.
Iccirco alibi idem hortatur dicens:
Nolite inebriari uino in quo est luxuria,
hoc est,
uino quod gulę blanditur |
et impudenter lasciuire compellit.
Quamobrem etiam Dominus ita affectos ad poenitentiam reuocat per Iohelem prophetam et ait:
Expergiscimini ebrii et flete et ululate omnes |
qui bibitis uinum in dulcedine!
Poenitere autem nolentibus per Hieremiam minatur dicens:
Bibite et inebriamini et
uomite et cadite |
neque surgatis a facie gladii,
quem ego mittam inter uos.
Gladius hic iustitia Dei est,
quę breuissimam uitę huius uoluptatem uno ictu mutat in perennem amaritudinem.
Hoc ipsum idem Dominus etiam in Euangelio testatus ait:
Si dixerit malus seruus in corde suo:
Moram facit dominus meus uenire,
et coeperit percutere conseruos suos,
manducet autem et bibat cum ebriosis,
ueniet dominus serui illius in die qua non sperat,
et diuidet eum |
partem-que eius ponet cum hypocritis |
illic erit fletus et stridor dentium.
ubi sunt qui poenę dilationem impunitatem rati licentius peccant?
Non poenam peccatorum remittit iustus Iudex,
sed conuersionem expectat misericors Dominus.
Quo diutius sustinet,
eo acerbius in obduratos animaduertet,
fletum irrogabit pro risu,
pro gulę oblectamento dentium stridorem.
Quę supplicia tunc demum futura quidam dicunt,
cum in fine seculi hominum animę suis iunctę corporibus fuerint.
Ego uero etiam ea significari reor,
quę tunc erunt impio,
cum primum diuidi eum a corpore contigerit.
Non quod animę dentes osseos |
aut oculos habeant carnales,
sed quod inter uiuentes acerrimus dolor sit,
qui hominem flere et dentibus inter se collisis stridere cogit.
Vt ergo intelligas poenarum grauitatem quę sunt in inferno,
per eius poenę similitudinem tibi loquitur,
quam in hac uita grauissimam esse non ignoras.
Hęc autem consuetudo est diuinę Scripturę,
ut spiritalia quę non intelligimus,
per corporea quę nouimus,
nobis insinuet.
Maxima enim summa-que esse |
et in paradiso gaudia |
et in inferno supplicia credendo confitemur |
quanta autem uel qualia sint,
fando explicare nescimus.
Et si maiora sunt quam dici queant,
omissis omnibus hęc sola cauere,
sola illa maxime expetere debemus.
De remedio crapulae.
Caput XXV
Igitur quoties tibi in conuiuio esse contigerit,
ubi et uina preciosa et sapidę exquisitę-que dapes proponantur,
ne talium dulcedine captus ad intemperantiam declines,
cogita quanto dulcius iocundius-que sit Deo frui |
quam istis obrui.
Rursum cum tibi molesta esse coeperit abstinentia,
mente reuolue,
quanto molestius sit |
in inferno torqueri |
quam hic uentri multa exigenti modica tribuere.
Ita enim et quę grauant ęquo animo perferes |
et ab iis, quę perniciosa suauitate demulcent ,
prudenter cauebis,
hortante pręsertim Domino ac dicente:
Attendite autem uobis ne forte grauentur corda uestra in
crapula et ebrietate et curis huius uitę ,
et superueniat in uos repentina dies illa.
Horum profecto quę tibi proponimus modo,
si memor fueris,
iam cautior contentior-que factus |
neque cum filiis Heli carnes de cacabo rapies,
ne Deum offendas et morte mulcteris,
neque cum Esau pro edulio lentis primogenita tua uendes,
ne patris benedictionem amittas.
neque cum Israhelitis iurulentias Aegypti concupisces,
ne in deserto intereas |
et ad Terram Promissionis transire non possis.
neque cum Adamo et Eua ieiunii tempore uetitos cibos attinges,
ne de paradiso eiectus miseriis obruaris.
Immodicę autem comessationis potissima mala sunt,
quod futurorum bonorum,
quę in Deo sunt,
cogat obliuisci,
dum pręsentibus delinit ac blanditur.
dicente Domino:
Cum comederint et saturati crassi-que fuerint,
conuertentur ad deos alienos et seruient eis.
quod etiam castitati aduersetur et in libidinem pronos reddat.
de quo in Hieremia conquęritur Deus et ait:
Saturaui eos et mechati sunt,
et in domo meretricis luxuriabantur |
equi amatores in foeminas et emissarii facti sunt;
unusquisque ad uxorem proximi sui hinniebat.
Et in Ezechiele:
Ecce inquit hęc fuit iniquitas Sodomę:
superbia,
saturitas panis |
et abundantia,
et ocium ipsius.
Quanto igitur melius penuriam pati |
et continentię uirtute abundare |
quam copia rerum affluere et turpis luxurię sordibus inquinari?
Quanto pręstabilius obseruandis ieiuniis operam dare |
et abstinentia superbiam fastum-que contundere |
quam crapula inflatum neque bonorum neque malorum quę futura sunt
meminisse |
et a Deo recedere?
Quod crimen illorum fuit,
in quos per Amos prophetam exclamat Deus:
Vę uobis qui opulenti estis in Syon |
et confiditis in monte Samarię,
optimates,
capita populorum,
ingredientes pompatice domum Israhel!
Quod hic de opulentis in Syon est dictum,
utinam de opulentis Christianę Ecclesię dici non possit.
nequis nouus Nabuchodonosor merito in illos irruat |
et peccatis ita exigentibus aurum argentum-que omne diripiat |
et ad suam cuncta transferat Babylonem,
quę nunc non in usum rei diuinę sed magis in opera diaboli uerti
solent.
hoc est in popinas ganeas-que et obscoenam corporis uoluptatem luxum-que uitę cito finiendę.
Quicquid tamen futurum sit,
hoc nobis relinquitur solatii
quod licet urbes regna-que destruantur,
ipsa Christi religio nullis hominum uiribus poterit aboleri.
Quanuis cuncta defecerint,
illa cui neque portę inferni pręualere queunt,
non deficiet.
et hęc est uictoria quę uincit mundum fides nostra.
Quę si obteri unquam potuisset,
prius (ut equidem reor) pedibus multorum qui pręsunt,
quam eorum qui persequuntur,
obtrita fuisset.
Plurimi quippe ideo clericatum profitentur |
et ecclesiasticas ambiunt dignitates,
ut ditentur.
et cum ditati fuerint,
ut deliciis uoluptatibus-que fruantur.
quibus in Euangelio respondet Dominus:
Ioan. 6
Amen amen dico uobis,
quęritis me non quia uidistis signa,
sed quia manducastis ex panibus et saturati estis.
Et quoniam uoluptariam uitam ęterni supplicii dolor sequitur,
iisdem dicitur:
Luc. 6
Vę uobis qui saturati estis,
quia esurietis.
De perseverantia virtvtvm.
Caput XXVI
Cum autem omnis capessendarum uirtutum labor in cassum cederet,
nisi ei pręsidio perseuerantia foret,
hoc ueluti opportuno dictarum dicendarum-que rerum loco eam inserere
operęprecium erit.
ut qui hactenus digne laudabiliter-que uersati sunt,
intelligant neque deinceps sibi cessandum,
donec ad finem usque peruentum fuerit.
Qui enim perseueruerit usque in finem,
hic saluus erit.
Ad perseuerantiam nos hortatur Apostolus cum ait:
ad Cor. prima 9
Omnes quidem currunt,
sed unus accipit brauium.
Sic currite ut comprehendatis.
Frustra enim prępeti fertur cursu,
qui antequam metam attingat,
uictus lassitudine subsistit.
Frustra bene coepimus,
nisi et bene finierimus.
Naufragium patiatur necesse est,
qui quanuis recto cursu suis-que uentis diu nauigarit,
ante cum ipsa naui in Syrtibus uel in latentibus hęsit saxis |
quam ad portum est perductus.
postremo neque fabri neque arhitecti |
neque cuiusquam artificis opus,
nisi cum perfectum fuerit,
iure ac merito laudari potest.
tunc demum de illo probe prudenter-que iudicatur,
cum iam omni ex parte cernitur absolutum.
Ita neque nobis proderunt sanctioris uitę initia,
si coeptis non responderit finis.
si (ut quidam ait)
mulier formosa superne desinat in piscem
.
Poznati stih rimskog pjesnika Horacija (Ep. II 3, 4) kojim se,
isticanjem takva nesklada, ukazuje na osnovne principe svakoga
umjetničkog djela: jedinstvo, cjelovitost, skladnost. Humanistički
solidno obrazovan, M. ni u ovakvom djelu ne može bez pokojeg antičkog
citata, samo što navodi misao, ali ne i ime autora.
Iccirco Apostolus:
Bonum facientes inquit non deficiamus!
Audi quid pręterea tibi Salomon sapientissimus de muliere forti id est
anima constanti et in proposito boni honesti-que firma,
in qua cor uiri sui Christi Domini confidit,
nobis exponat ac prędicet:
Reddet inquit ei bonum et non malum.
Qui enim Deum timet |
qui-que beneficiorum eius est memor,
ne ingratitudinis arguatur,
pro bono reddit bonum.
Et quoniam non est satis uel diu reddidisse,
nisi semper reddas,
continuo subiunxit:
Omnibus diebus uitę suę.
Vis nosse talis animę quę sit merces?
Non extinguetur inquit in nocte lucerna eius|
non timebit a frigoribus niuis.
fortitudo et decor indumentum eius,
et ridebit in die nouissimo;
hoc est,
cum potentissimi quondam reges nudi ac debiles ante tribunal Iudicis
ingenti timore trepidabunt,
illa tunc in Christo exultabit et ridebit,
iam certa de pręmio ipso,
de quo dicitur:
Date ei de fructu manuum suarum,
et laudent eam in portis opera eius!
Opera utique in quibus perseuerauerit ,
in ipso paradisi ingressu extollant illam |
et spiritibus angelicis beatorum-que coniungant choro.
ut quę indesinenter Deo seruiuit,
iam indesinenti felicitate perfruatur.
Quis est,
qui dum tantę mercedis magnitudinem ęstimat,
laboris sui tedio afficiatur?
et non potius semper se minus fatigari
agnoscat |
quam ut mereri possit quod sperat?
Attende igitur non solum ea quę recepisti,
sed etiam quę promissa sunt,
et demum in eo quod bene coeperis,
perpetuo perseuerabis.
pariter-que cum Zacharia sacerdote in Euangelio dices:
Seruiamus illi in sanctitate.
et iustitia coram ipso omnibus diebus nostris!
Primo quidem in fide perseuerandum est,
ne labescente fundamento quicquid superędificatum fuerit corruat.
Nam sicut fides absque operibus mortua est,
ita opera sine fide uana sunt,
et licet temporaria mercede non fraudentur,
ęterna tamen remuneratione priuantur.
Fidei autem perseuerantiam Ioannes apostolus nobis commendat dicens:
Quod audistis ab initio,
in uobis permaneat. |
quia si in uobis permanserit,
quod audistis ab initio,
et uos in Filio et Patre permanebitis.
Dominus etiam in Apocalypsi:
Esto fidelis inquit usque ad mortem,
et dabo tibi coronam uitę.
Deinde in spe quoque perseuerandum est,
ut sicut per fidem ita et per spem habitet in nobis Christus.
Habemus enim Apostoli testimonium affirmantis nos esse domum Christi,
si fiduciam et gloriam spei usque ad finem firmam retineamus.
Postremo in charitate etiam assidue est
uersandum,
quia Deus charitas est,
et qui manet in charitate,
in Deo manet |
et Deus in eo.
Ab his ergo tribus uirtutibus nunquam est cessandum,
quia certissimum uinculum sunt,
quo Deo coniungimur et copulamur,
nunquam ab illo recessuri si in his uitam finiri contigerit.
Has autem uirtutes nequaquam esse ociosas noueris.
qui enim in Deum credit |
et in Deo sperat |
et Deum diligit,
hic quotidie agere studet,
quicquid ei gratum acceptum-que fore confidit.
Assiduus est in oratione,
semper patiens in aduersis,
in omnibus Dei mandatis perpetuo se exercens.
Quantum autem in offerendis precibus perseuerare prodest,
testis est Chananea mulier,
quę repulsa non recessit,
despecta sustinuit |
et dum suppliciter orando perseuerat,
facta est uoti sui compos,
dicente Domino:
Fiat tibi sicut uis!
Testis est Barthimeus cęcus,
cuius perseuerans clamor oculos ei quos non habebat impetrauit.
Increpabatur ut taceret |
tanto ille magis clamabat:
Fili Dauid miserere mei.
ab hac precatione non cessauit,
donec uisum recepit.
Testes sunt et apostoli,
de quibus est scriptum:
Omnes erant perseuerantes unanimiter in oratione cum mulieribus et Maria matre Iesu et fratribus eius.
Denique, testis est ipse Saluator noster et Dominus,
qui ut precibus instare suo nos doceret exemplo,
et pernoctasse in oratione dicitur |
et factus in agonia prolixius orasse.
Quantum pręterea erumnas labores-que et cuncta seculi huius incommoda
ęquo animo semper tolerare iuuat,
ipsi idem Christi discipuli nobis documento sunt,
quibus ipse dixit:
Vos estis qui permansistis mecum in tentationibus meis |
et ego dispono uobis,
sicut disposuit mihi Pater meus regnum,
ut edatis et bibatis super mensam meam in regno meo,
et sedeatis super thronos duodecim iudicantes duodecim tribus Israhel.
Ad hęc omnino necessarium est,
si salui esse cupimus,
ut in omnibus Dei pręceptis perseueremus,
cauendo illa quę uetantur |
et quę iubentur faciendo.
Beatus est qui cum psalmista dicere potest:
Concupiuit anima mea desyderare iustificationes tuas in omni tempore.
Et iterum:
Custodiam legem tuam semper et in seculum seculi.
Difficile est profecto per omne uitę tempus eundem se pręstare |
et in nullo deficere.
Quoties ergo aliqua diuerticula patitur fragilitas,
quam cito fieri potest,
ad iter coeptum redeat nondum penitus
labefacta uirtus,
ne longiore deuiatione aberrantibus uix ulla in uiam redeundi potestas
sit,
postquam pręsentium uoluptatum delectatio usum fecerit,
usus habitum,
habitus naturam.
Nec tamen si hoc acciderit desperandum erit.
Nihil est ita induratum,
quod tundendo non infringat pertinax opera.
Steriles campos assiduus agricolę labor foecundos reddit.
Infructuosę quoque arbores in pomiferas mutantur solerti insitione.
Displicere tibi incipiat quod patre tuo relicto in regionem abieris longinquam,
et ad reditum te para.
Volenti atque conanti pietas aderit diuina manum-que porriget |
et te a malis liberabit ne pereas.
Ex pecude tandem in hominem uersus,
in his quę Dei sunt assuescere incipies,
assuefactus perseuerabis,
perseuerans uinces,
uictor coronaberis.
Talem se Paulus apostolus exibuerat, cum diceret:
Bonum certamen certaui,
cursum consummaui,
fidem seruaui |
de reliquo reposita est mihi corona iustitię,
quam reddet mihi in illa die iustus Iudex;
non solum autem mihi sed et omnibus qui diligunt aduentum eius.
O felicem illius perseuerantiam cui in fine cum Paulo sic gloriari
licebit |
et cum eodem sic sperare.
Huic perseuerantię uirtuti contrarium uitium est animi inconstantia uolubilitas-que mentis.
quę quam fugienda sit,
docere ope diuina fretus nunc enitar.
De levitate ad vitia relabentivm
Caput XXVII
Perniciosa quidem res est |
de proposito uitę honestioris decidere |
et ad uoluptariam rursum conuerti,
de bono malum fieri,
de iusto iniustum,
de innocente peccatorem |
et felicitatis futurę spem in metum commutare poenarum.
Ad eum igitur qui talis est nunc nostra conuertatur oratio.
Diabolo et pompis eius renunciaueras,
ad Ecclesiam confugeras,
castitatem,
humilitatem,
paupertatem professus fueras,
ut te Dei seruum exiberes |
cur iterum contempta desyderas?
relicta repetis ?
ad seculum unde fugeras reuerteris?
et mortiferis eius deliciis frui concupiscis,
ut Sathanę seruias?
Iam securus uitę finem pręstolabare,
iam mortis metu liber eras,
iam nulla te mundi terrebant aduersa |
cur te rursum subiicis pręsentis uitę miseriis?
ut quoties te conscientia tua reprehenderit,
toties contremiscas |
et ad omnem febriculę uel alterius cuiuscunque morbi accessum
formides,
ad omnes imminentis periculi minas magis animum demittas ac pauites,
non tam mortis metu quam tormentorum.
Plantauerat te Dominus uineam electam,
semen uerum |
quomodo conuersus es in prauum?
uinea-que factus aliena,
non Domino fructificans sed demoniis?
Ciuitas eras plena populo spiritalium bonorum |
quomodo mutatus es in solitudinem?
Anima tua gentium erat domina,
sensibus imperans |
et omnes eorum affectus subdens rationi |
quomodo facta est quasi uidua non habens uirum,
cuius consilio sapientia-que regatur?
Princeps fuerat prouinciarum,
quia inter probatos quoque ac pręstantes
eminebat,
nunc autem facta est sub tributo soluit-que
uectigal principi tenebrarum,
non iam quomodo oportet sed quomodo ille suaserit uiuens.
Lucerna eras lucens omnibus qui in domo sunt |
extincto lumine multorum de te obloquentium morsibus pares.
Cęli denique stella uidebaris,
et in terram cecidisti,
ut fulgorem qui in te fuit,
in tenebras conuerteres |
et de te quoque dici posset:
Quomodo cecidisti de cęlo Lucifer qui mane oriebaris?
corruisti in terram,
cęlestibus terrena,
ęternis caduca pręferendo.
Spiritu enim coeperas,
et carne consummaris.
Supra firmam petram ędificabas,
ut peracto uirtutum ędificio ad cęleste regnum conscenderes |
beatitudinis-que sempiternę bona possideres |
et nunc repente mutato proposito ędificata destruis ac dissipas |
et de solida petra ad fluidam mollem-que harenam transgrederis,
in qua non potes consistere |
nedum ędificare,
in qua quicquid extruere niteris corruit.
Et cum nihil omnino inter mundanas uoluptates firmitatis,
nihil stabilitatis existat,
illę quoque te destituent
te-que sublato omni sustentaculo protinus in profundum ruere
permittent,
ut qui nunc mundi affluis luxuriis,
mox calamitatibus afficiaris ęternis.
dicente Domino per prophetam:
Si auerterit se iustus a iustitia |
et fecerit iniquitatem secundum omnes abominationes quas operari solet
impius,
nunquid uiuet?
omnes iustitię eius quas fecerat,
non erunt in memoria.
in pręuaricatione qua pręuaricatus est,
et in peccato suo quo peccauit,
in ipsis morietur.
Hac sane de causa et Petrus apostolus de eisdem hominibus loquens:
Melius inquit erat illis non cognoscere uiam iustitię |
quam post agnitionem retrorsum conuerti
Cum igitur in tanto te periculo constitutum perspicue intelligas,
dum licet,
dum uita suppetit,
dum poenitendi tempus superest,
errorem tuum corrigere festina |
et eo unde recessisti te quamprimum refer |
opus-que illud,
quod stulte admodum demolitus es,
instaurare stude |
neque te ultra in aperta mittas pericula,
cum ad tutum regressus fueris.
Non est aptus regno Dei,
qui aratrum tenens post tergum respicit.
Vt quotidie proficias conare,
ut semper boni aliquid agas enitere,
et deficere desines.
Aliorum exemplis disce cautius incedere.
Sauli regi fauit Deus,
quamdiu ille legi eius obediendo uixit.
Post biennium regni sui innocenter exactum a mandatis diuinis
desciuit,
et Deo ulciscente translatum est de domo familia-que eius regnum,
ipse hostium ui oppressus periit.
Ioam et ipsum Hierosolymę regem,
donec Ioiada sacerdos uixit,
pie sancte-que regnasse constat,
postea uero insolenter elatus adorari se iussit,
Deum reliquit,
idola simul cum suis coluit.
quamobrem illi ab inimicis uicti poenas dedere,
ipsum uero dum in lecto distentus recumberet,
serui inuadentes trucidarunt.
Quid Iuda Scariotho felicius,
cum ad apostolatum fuit electus,
cum potestatem accepit morbos curandi,
mortuos suscitandi |
demoniis imperandi?
Quid eodem illo deinde miserius,
cum ex fideli coeperit esse infidelis,
ex domestico fugitiuus,
ex apostolo proditor?
Auaritia superatus Dominum suum uendidit,
et qui demonia pellebat,
demonio subiicitur.
eo enim cor eius ingresso tam grande scelus commisit |
ueniam-que desperauit |
et laqueo sibi mortem consciuit.
Patet igitur, quid de illo miscellione sperandum sit,
qui cum diu egregie magnifice-que sese gesserit,
ad flagitia deinde conuersus ab iis non discedat.
Cum pręsertim pręter iam dicta exempla etiam scriptum sit:
Qui transgreditur a iustitia ad peccatum,
Deus parauit eum ad romphaeam,
hoc est ad uindictam.
Romphaea enim teli genius fuit apud Thracas,
ut scriptores tradunt.
Et si iam ad supplicia destinatus sit,
qui sic transgressus est,
quomodo euadet?
Quoties ergo ab ipso sanctioris uitę curriculo ad impudica
inhonesta-que diuertimur,
ualde quidem uerendum est,
ne forte iam iudicati simus,
pręsertim si poenitentiam agere et ad priora redire negligimus.
Primum ergo totis uiribus enitendum erit,
ut cum iugum Domini subierimus,
in proposito perstemus.
deinde siquando delirare contigerit,
cito rursum directo uomere coeptam arationem prosequi studeamus,
ne forte si moram fecerimus,
Herodi similes simus.
qui uiso Iesu ingenti affectus est lętitia
plurimi-que ipsum fecit,
mox autem mutata in contrarium uoluntate contempsit atque illusit;
uel ne pares inueniamur Iconiis illis
,
qui Paulum et Barnabam primitus pro diis habuerunt,
deinde lapidum ictibus impellentes ciuitate ueluti inimicos eiecerunt;
ne etiam simus arundo uento agitata et de nobis dici queat:
Vię eorum tenebrę et lubricum.
Non est mutatio ista dexterę Excelsi,
sed morphosis diaboli.
Non ergo simus populus ille,
qui (ut Hieremias ait) dilexit mouere pedes suos |
et non quieuit,
et Domino non placuit;
sed simus illi de quibus in psalmo dicitur:
Laudate, serui Domini, Dominum,
qui statis in domo Domini,
in atriis domus Dei nostri!
Stare enim iustorum est,
mouere autem pedes et huc atque illuc titubantibus uestigiis uacillare proprium peccatorum est.
Non simus igitur sicut lunaticus ille de Euangelio,
nunc cadens in ignem,
nunc in aquam,
sed simus templi sancti columna Iachin,
quę interpretatur firmitas
.
Qui enim sic stabilitus fuerit,
poterit dicere cum constantissimo uiro Iob:
Donec deficiam non recedam ab innocentia mea.
Pręterea meminerimus pręceptum esse:
Si spiritus potestatem habentis ascenderit super te,
locum tuum ne dimiseris!
Infestet licet antiquus hostis,
insidietur,
tendat laqueos,
uenena melle oblita propinet |
et omnibus nitatur fallaciis,
nos tamen a lege pręceptis-que Domini nostri nusquam recedamus,
nos nihil seruituti,
quam semel Deo obtulimus,
pręferendum existimemus.
Quia seruitus ista omni terrena libertate iocundior,
utilior,
gloriosior est.
Hanc ne deseramus,
occurrant semper menti nostrę Saluatoris monita dicentis:
Qui in Iudea sunt,
fugiant ad montes;
et qui in tecto,
non descendat tollere aliquid de domo sua;
et qui in agro,
non reuertatur tollere tunicam suam;
Iudeam Hebraicorum nominum interpretes confessionem
sonare dicunt.
Qui ergo Christum confitetur,
ad uirtutum celsitudinem ascendere curet,
eundem imitando,
qui in se credentibus,
ut sua sequantur uestigia iubet.
Et qui in tecto sunt,
hoc est,
qui ad summa iam peruenerunt,
non descendant,
ne conuersationis
pristinę sordibus inquinentur.
Et qui in agro uitę actiuę operam patrifamilias locauerunt,
non reuertantur tollere tunicam suam,
ne rursum inutilem ociositatem,
quam recusarunt, induant |
et labore intermisso promissę mercedis denarium amittant.
Horum autem hęc summa est,
ut cum relictis uitiis uirtute proficere coeperimus diuinis obtemperando mandatis,
rursum ad uitia non relabamur,
ne prouerbio detur locus:
Canis reuersus ad uomitum,
et
Sus lota in uolutabro luti.