Marcus Marulus Spalatensis M. Marulus Dominico Domino Papali salutem S. S. P. D. .

Commentariolum in Craina a te a te in Craina a te in Croatia nuper repertum, inter uetustissimas gentis illius uetustissimas illius uetustas gentis scripturas Delmatico Dalmatico idiomate compositum conscriptum , tuo rogatu latinum feci, Croatię Delmatięque Dalmatięque Dalmatię Croatięque regum gesta continentem tuo rogatu Latinum feci . Res certe relatu digna digna relatu et eo quam quia non solum nostrę uernaculę linguę gnari gnari homines , sed etiam Latinę et Latinę etiam Latini intelligant. Ex hac enim historia et boni exemplum petere poterunt quod imitentur, et mali per quod sese corrigant. Atque hoc illud fuit, quod et ex te impulit ut et me ad historiam transferendam transferrendam urgeres , et me ut tibi obtemperarem, magis tamen tantum tuus erga me amor laborem hunc coegit me me coegit subire; quid est enim enim est est quod illi non debeo debetur . Vale.

Anno salutis Christianę Christianę salutis salutis MDX. Incipit Historia Regum Dalmatiae

Regum Dalmatiae et Croatiae gestaa) Marcus Marulus, Patritius Spalatensis, vir celeberrimus, et inter sui saeculi viros laudatissimis moribus et pietate insignis...

Iustiniano a N. 1. b) Diocleas Anastasium imperatorem ponit, textus Slauus Basilium: sed cum S. Benedictum / ambo nominent, Marulus Iustinianum coaeuum Benedicto loco Basilii reposuit annumque omisit quod in Slauo CCCLVII perperam positum reperiit Hic Iustinianus est qui leges in summam redegit imperauit annos XXXVIII id est ab anno Domini DXXVIII usque ad DLXVI. Anno D. 538 partibus Orientis Orientalibus imperante anno Christianę salutis 539 salutis DXXXVIII salutis DXXXVIII salutis DXXXIIII salutis 534 ; quo tempore Germanus et Sabinus Sabinus et Germanus episcopi pro tempore Germanus et Sabinus episcopi pro tempore Germanus et Sabinus episcopi erant, uitę sanctitate nobiles, et Benedictus abbas Albas Montis Cassinii Cassini fuerunt .

Sfiolado Sfiolado Strolado Stiolado Gottorum rege Rege regi uita defuncto functo Brissus Brisius Brissius inter liberos eius natu maior successit in regno. Reliqui duo, Totila et Stroilus Stroylus , et ipsi dominandi cupidi ad alias prouincias sibi subiugandas animum intendunt. Erat Gottorum gens inquieta, et uaga, absque legibus, aspera et atque bellicosa. Erat gens Gottorum inquieta, uaga, absque legibus, aspera bello Igitur Totila, et Stroylus Stroilus , cum quum a fratre Brisso Brisio subsidia impetrassent impetrauissent , ingentes equitum peditumque copias secum trhaentes trahentes Occidentis regna regnum inuasere. Et primo quidem infestis armis Panoniam Pannoniam aggressi sunt , commisso cum Panonibus Pannonibus proelio bello superant superatis eos, eos et , Regem eorum interimunt, regnum uictoria potiti regnum occupant. Post hęc inde hęc corde hoc idem mouentes in agro, qui Tarnouię Tarnonię? Tarnouiae Tarnouije Taruonits Tarnouę Xarnou..ie Xarnoniae dicitur, castrametati castramentati sunt, huiusce huiusque huius rei rumor Delmatię Dalmatię regem Salonis Sallonis tunc Salonis tunc residentem tunc ressidentemtabula? etc. tunc ressidentem residentem tunc insidentem commorantem tunc timore perculit, ac et repente legatos ad regem Istrię mittendos curat curauit , et petit uti ut ei ut si ut coniunctis communibus uiribus a comuni communi periculo sese tueantur, maturentque tueantur maturendumque tuerentur obuiam ire ire obuiam obuiam eant hosti, ne ille imparatos repenti irruptione opprimat opprimet . Igitur subitario subito milite comparato ambo ambi pari paro pa.i animi cum audacia procedentes castra non tam procul ab hostium castris posuerunt. Per dies octo leuibus inter se procursationibus leuibus inter sese cursitationibus leuibus inter se percussionibus leuibus inter se se cursitationibus leuiter inter se se procul stantibus decertarunt decertant , postremo exercitibus utrinque in aciem eductis adductis edductis diu dubio dubbio Marte pugnatum est. Denique utrinque magnis actis magnis utrinque actis magnis utrinque cędibus regum duorum acies inclinari inclinare inclinari cępit, Deo ita disponente, licet nec numero, nec armis, nec animi robore essent inferiores inferriores ; fusi fugatique sunt, fortasse crimine aliquo sui populi offensa diuinitas diuinitate diuinitus genti infideli atque impię atque impio atque impię impięque uictoriam dedit; multa tunc tum milia millia Christianorum desiderata sunt, rex Istrię interfectus, rex Delmatię Dalmatię graui saucius sautius sauciatus uulnere fugaque elapsus fugit, elapsusque Salonas est delatus est delatusque delatus est . Vrbem maeror miror timor inuasit, et cęde suorum audita lugentium atque ullulantium atque ululantium et ululantium clamor perstrepere perscipere cępit; e contrario aduersariorum uis atque potentia eorum, quos subegerant subegerat , suffragiis in dies augebantur augebatur . Cumque Quumque multitudo ordinem non a uero caperet, fratres diuisis factis diuersis exercitibus alius alio mouit. b N. 2. Totila cum suis in Istriam Istria profectus Aquelegiam Aquileiam Aquilegiam uastauit, oppida euertit, Italiamque Italiam est ingressus aggressus anno Christianę Christi salutis DXLVII. An. D. 547 Vastatis demum Italię uicis ac uillis Italię uicis atque uillis uicis, ac uillis Italię Italiae locis, ac villis urbibusque aliquot solo ęquatis populisque ad internitionem internitione internectione internectione internecione deletis in Siciliam Sciciliam ItaliamSiciliam Italiam transmisit transmisit transiuit et sicut sicuti futurum Benedictus No. 2 Totila... abbas, Diuino spiritu afflatus spiritu aflatus afflatus spiritu prędixerat, haud multo post fato est defunctus functus defunctus est . Interea Interim frater eius Stroilus Striillus Strcillus c Stroilus. 1. Illyrici regno potitur potitus , deinde Myssiam inferiorem Mysiam inferiorem Misiam inferriorem Misiam inferiorem Misiam inferioremBosna Missiam inferiorem (quę nunc Bosna dicitur nuncupatur) ingressus est , cum et . Quum etiam ipsam breui tempore subiugasset, in Delmatiam Dalmatiam descendit, urbes maritimas deprędatus est, Scardonam oppidum et Salonas totius prouincię emporium diruit dirruit et euertit, necdum malis satiatus misit cum parte exercitus filium suum Seuioladum Stiuoladium ad Delmatię mediterranea Dalmatię mediterranea Dalmatiam mediterraneam , quę nunc Croatia CrainaCroatia Crouacia d N. 3. No. 3 Maruli additio uel declaratio dicitur expugnanda expugnandam. Cumque Quumque Iustinianus Iustinianum non nominat textus Illyr. cęsar intellexisset quod Gottorum dux copias diuisisset dimisissetque a se partem alteram cum Seuiolado Stiuolado filio atque ita esse esset ut ferebatur, per exploratores certior factus fuisset , coacto repente exercitu Stroilum Stroylum inuasurus inuasurum abiit. Nec minus prompte atque ac impigre Stroilus Stroylus cum his iis , quos secum habebat abiit , processit obuiam. Erat enim et ipse animo ipse animo et animo ipse inuictus ac atque et manu supra super quam quod credi potest posset strenuus. Postquam in precinctu procinctu stetere acies, manus ac inter se manum conserunt conserentes conseruerunt coniecerunt construere , acriter utrinque insistitur insistabant insistunt insistunt , arma miscent miscentur , nusquam nunquam ceditur. Stroilus in medios armatorum globos irruens, egregieque sese irruens egregie se se ruens, egregie se gerens uulneribus tandem confectus equo dillabitur delabitur ; eius cuius casu consternati sunt Gotti terga uertunt cumque quumque non pauci cecidissent, pars tamen eorum, qui fugerant, in angustiis magno animo subsistens insistens atque aduersariis repugnans inuicta inuita permansit. Cęsariani uero cum ingenti hominum ac pecudum pecudumque ingente hominum peditumque pręda uictores in patriam sunt reuersi.

At uero e Seuiolad. 2. Seuioladus cum cum Stiuoladus talia audiuisset audisset , patris necem ulturus (si sors ita ferret fors ita fer.. fors ita ferret ), cum tota expeditione, quam celerrime poterat, proficiscitur Bosnam Bosnam proficiscitur , sed cum aduersarios inde iam decessisse descessisse discesisse comperisset, ibidem patris fratris gratis loco regnare coepit, natusque est nasciturque natusque ei filius, cui Silimiro Silimero Silimerus Silinico Solimiro nomen fuit. Ipse autem Seuioladus Seruioladus Stiuoladus Bosnę, f N. 4. Valachię usque ad Polonię fines Valachię usque ad Polonię finem Vlachiae atque Poloniae finibus et Dalmatię Delmatię Croatięque Croatia pro medi... Dalmatia... imperauit, Christiano nomini nomine infensissimus infestissimus infenssissime. Eos igitur itaque , qui maritima Dalmatię Delmatiae oppida incolunt, frequentibus afficiebat iniuriis, Silimirus Seuiolado postquam XII annos imperasset uita decedenti in regno successit, patri natura ac moribus longe dissimilis. anno imperii sui XIImo XII duodecimo uita decedens, filio a Selimir. 3. Selemiro Selimiro Silimiro suo Silimiro Solimerio Solimiro sibi unico regnum reliquit. Hic Ille patri natura ac muribus moribus longe dissimilis erat. Nam licet et ipse esset gentilis esset et ipse gentilis , omnes tamen sibi subiectos perhumaniter ac et et perbenigne benigne habebat, ius suum cuique tribuens, neminem lędi permittens, et in exigendis uectigalibus nullum inter Christianos et gentiles habens discrimen. Plurimi itaque de coetu fidelium, qui ob persecutionem scaeuitiamquesęuitiamque prioris domini ducis dilapsi fuerant, rediere; breuique effectum factum est ut superior superioris Dalmatię Delmatię pars, quę Croatia b N. 5. Hic tractus Illyriae Chrouati? nominat ad ... nuncupatur, numquam nusquam populosior fuisse fuisset existimaretur exestimaretur , tranquille inter omnes degebatur degebat nullisque nullis lacessentibus bellis pacem agitabant. agitabat.

Silimiro autem Selimiro Silinico autem Salimiro cum quum XXI X XII unum et uiginti uno et uiginti annos imperasset, arasset e uiuis sublato, successit c Bladinus. 4. Baldinus Bladinus filius, mitis admodum et paternę mansuetudinis mansuetudini ęmulus; omnibus carus omnibus uixit. Veruntamen Verum tamen Verumtamen filium genuit genuit filium suę probitatis probitati nimis imparem ingenioque diuersum. auersum. aduersum, cui Ratimiro Ratimerio Retimiro nomen erat, cumque adoleuisset, insolescere coepit, cum cum et regnante adhuc patre ac regnante adhuc patre et Reganti adhuc Patri et regnandi adhuc graue et regnandi adhuc opere cum cum quasi dominari dominare uelle uellet . Per idem idem quoque id tempus immensa quędam hominum multitudo familias quoque familiasque famelias quorum mulierum ac puerorum secum trahentes trahens transmisso magno amne agmine Velia, Veliam d N. 6. Vulga inde Bulgari in regionem regione Sinobugiorum Sinbagiorum Sinbagiorum Simbagiorum irrupit irrumpit eaque potita potitus est. Huius gentis dux erat nomine Barris Baris Barus Paris , quem nos cęsarem possumus dicere appellare ; sub eo chiliarchę tiliarche pręfectique erant, quorum nutu atque aut auspiciis singuli ordines plebis plebis ordines regebantur disponebanturque. . Disponebant Hinc profecti Pręfecti Seleuciam e N-o 7 sibi subegere subegerunt subigere , deinde denique Macedoniam, neque eo ea contenti, Italiam quoque armis inuaserunt. Non inuasere. Nam semel cum illis eis congressus Romanorum imperator cum semper inferior discessisset reipublicę consulere cupiens foedus cum ipsis eis cum eis fedus iniit, qui quae pacta pacis fideliter obseruantes bello abstinebant. Baldinus Bladinus nota sup... Salonam Illyricus de Salona memorat f N-o 8 autem Salonarum rex fama potentię eorum cum non parum terreretur, ubi audiuit sua lingua eos illos uti eo commertio et comercio eo comercio comertio comercio ab iisdem facile amicitiam ab iisdem eisdem se impetraturum ratus legationem misit; nec spe frustratus frustatus , quod cupiuerat cupierat cupiebat , obtinuit. Neque enim lingua tantum cum illis communicabat comunicabat , uerum etiam et religione. Et Ex etiam et quo certior atque diuturnior diuturniorque pax haberetur, factus est Barri Bari Barrii Parri tributarius et ille illo tandem bello rapinisque abstinens his iis iis ..s hisque , quos subegerat, felicius facilius pręesse cupiens praesse felicius supiens praesse felicius cupiens cuncta, quę armis erant uastata erant fuerant , nouis cultoribus replenda curauit, uectigalium uectigaliumque remissione, uectigalium remissionem inuitando, immunitatisque immunitate et inuitando immunitate et inuitandoimmunitate et immutando immunitateque ac libertate donauit .

Baldino interea Interea Bladino Interea Blandino Interea Blodimerio rege uita defuncto regni gubernacula filius suscepit suscepit filius Ratimirus Ratmirus Ratimerius , Ratimir 5 qui auitę humanitatis expers penitus expers, inimico animo in Christianos erat; non pauca regni oppida, quę quia ab illis habitabantur, euertit, ipsos uero in seruitutem redegit, sed iis pręcipue infestus erat , qui maritima Dalmatię Delmatiae incolebant loca. Igitur Itaque quę aui patrisque benignitas benignitas et patris coli frequentarique fecerat, uasta ac dessolata desolata dissoluta dissolata illius reddidit duritia sęuitia plerique Christianorum latebras sibi quęsiere ad siluarum deserta montiumque montium solitudinem sese transferendo uitamque misere admodum sustentando misere admodum sustinendo adeo miseram sustentando admodum misere sustinendo admodum misere sustentando sustinendo dum spem fouent foueant se sese si Deo miserante meliorem tandem dominum sortituros; neque illos eos ea spes fefellit, quamuis ad quintum usque usque ad quintum regem dilatus delatus est euentus.

Etenim haud ita multo post moritur Ratimerus Ratimirus Ratimerius Ratmiro6 absque liberis nullaque post se sese prole relicta . mortuo Suffectus est tamen tamen est tamen est in eius locum est quidam ex propinquis ei propinquus eius propinquus7 , 6. 7. 8. 9. quatuor reges b 6. c 7. d 8 9 deinde et hoc mortuo, alius, 8 uterque tamen autem grauis atque molestus Christiano nomini et molestus et molestus Christ. nomine Christiano nomini inprimis fuit. Deinde alii duo unus post alterum regnarunt alium regnauerunt alium regnauerunt9 alterum regnantes , omnes tamen, ut melioribus melioribus locum darent, satis celeri satis celeri satis celere morte de medio sublati sunt. Cęterum quam diu uixerunt usque adeo nostrę religioni infensi infesti infenti erant, ut nonnulli ex Christianis persecutionibus persecutoribus afflicti ad eorum ritus illorum ritum illorum ritus declinarent declinarunt declinarint ; sed quibus fides uita carior carior uita uita fides carior erat, omnia extrema perpeti malebant, quam gentilitatis erroribus implicari.

Quintus ab his ijs in regnum uocatus, 10 nomine nomine Satimerus Satimirus Satimerius , e N-o 9 Satimerus 10 abstinuit a fidelium infestatione atque in omnes aequo pariter pariter ęquo penitus aequo pariter amico animo fuit. Eo regnante in publicum prodibant qui diu latuerant latuerunt , quique antea metu conterriti metu conteriti metu contriti conterriti metu partim a fide defecerant, partim aufugerant fugerant , pristina libertate usi ad sua quisque loca redibant. Erat ea tempestate Thesalonice uir quidam nomine Constantius, Ea tempestate uir quidam nomine Constantius ConstantiusS. Ciriles Constantinus Thessalonicę erat, multa uitę sanctitate pręditus, philosophięque doctrinis philosophię doctrinis Philosophię documentis philosophię documentis publicisque doctrinis apprime eruditus. Hic diuiniter diuinitus inspiratus cum de Thessalonica Cassariam Caesaream Cesariam in Cęsaream in Casaream se transtulisset contulisset , Christum euangelizare euangelizari coepit; multi conuertebantur , credentes baptizabat , credentes baptizabatur credentesque baptizabantur credentes qui baptizabantur. Denique totam tota ferme fere Bulgarorum Bulgariorum prouinciam ueritatis prędicatione ab erroribus liberauit.

Cum Quum ergo igitur defuncto rege Satimero Budimerus Satimiro Budinirus Satimerio Budimerius , 11. Budimerus 40 a n-o 11 Budimer 11 11 uir humanitate animique humanitate atque animi mansuetudine insignis et ipse insignis, diadema sumpsisset et sceptrum diadema sceptrumque suscepisset diadema sceptrumque suscepit diademam, septrumque suscepisset , a Constantio doctus a Constantino doctus et a Christiano edoctus Christi quoque religionem suscepit. Et quoniam quum quantum litteris etiam et non parum instructus erat, cum philosophis aliis est aliisque aliis incredulis contendere ausus, nonnullos non paucos ex iis hijs in Christum credere credere in Christum compulit. Inde Cassariam Caesaream Caesaream Cęsaream Cassaream Cęsariam accedens gratanter gratuiter grauiter gratulantes est susceptus susceptus est ibique regni sedem sedem regni regni fines imposuit posuit , fidelis inter fideles, quos iam Constantius Constantius Constantius iam conuersos baptizauerat.

Erat tunc summus Romanus ecclesię Romanę Romanę ecclesię Ro. ecc. pontifex pontifex ecclesiae Romanae Stephanusret. Illyricus Stephanus qui 742 Stephanus , qui cum mirifica Constantii opera opera Constantii audisset, uidere illum eum cupiens ut ad se ueniret per litteras petiit. Vir igitur sanctissimus sanctiss. sanctus s. Constantius, cum quum interim ex pontificis auctoritate presbyteros plurimos ordinasset, uetus nouumque instrumentum ex instrumentum e testamentum e Gręco in linguam Sclauam Slauam transtulisset et eiusdem linguę missam composuisset credentesque in fide fidem confirmasset, Romam profectus est est profectus iussis apostolicis amplius id poscentibus; inter eundum ad Budimerum regem Budimirum regem Budimerium regem Budemerium diuertens per dies aliquo aliquot plebi prędicauit nonnullisque qui reliqui erant fidei lauacro purificatis purificatus ; Romamque Romam uersus, quo qui iter habebat, discessit.

Interea fideles Interim fidelibus , quibus pręerat Budimerus Budimirus Budimerius Budemerius , omnes uno ore Deum laudabant laudabant Deum et dominum nostrum Jesum Christum qui pro salute in se credentium sustinuit crucem. Rex autem quibusdam Latinę linguę non ignaris ignarus negotium dedit ut coactis in unum omnibus littoralis litteratis Dalmatię incolis quondam quondam accolis quondam accolis quondam accolis accolis atque habitatoribus loca oppidaque loca oppida superiorum impietate regum dirrupta ac dessolata regum impietate diruta ac dessolata regum impietate diruta ac dessolata regum impietate diruta ac desolata , instaurarent et exinde instaurarentur ut exinde restaurarentur, et etiam Christi nomen longe lateque longius latiusque diffunderetur. Videbat pręterea diuersos genere ac et lingua permixtim permixti permixtam confuseque constipari constipati et quapropter eos suis quemque quęcunque quumque locis suisque legibus distinguere maturabat. Sed dum seniorum sapientumque uocato concilio sapientum seniorumque uocato concilio seniorum sapientiumque consilio seniorum sapientiumque concilio seniorum sapientumque concilio seniorum sapientumque consilio super ea re deliberat deliberabat deliberaret , nec quisquam quicquam quidquam , quid quod facto opus esset, satis compertum haberet, legatos litteras Romam ad Stephanum pontificem et Constantinum Constantium augustum Aug. misit; b n-o 12 ab his iis rei, quam facere decreuerat, consilium auxiliumque petens et instansque ut aliquos de sapientum numero uiros cum ueteribus ueterioribus locorum urbiumque scripturis regnique ad se mitteret qui regni sui iurium atque finium finium atque iurium , qui disponere omnia acbientes rite edocti disponere scirent et in statum suum redigere redigerent , quo religionis a se populoque suo receptę susceptę suscepta fides rebus recte constitutis certior atque diuturnior haberetur. Hac legatione A legatorum audita pontifex magno afficitur gaudio, postulata concedit et extemplo ad regem rem duos cardinales ac duos episcopos simul destinat; qui cum uenissent, apostolica auctoritate cuncta cuncta ad , quę facto opus erant erat erant , peregerunt: per illos quippe et presbyteri consecrati, erectę uictu rictu ecclesię, leges rogatę rogare et, quęcumque nouitiis nouissimis Christianis necessaria erant, plene perfecteque constituta fuerunt fuerunt constituta fuere constituta facere constituta .

Aduenientes Aduenienti Adeuntes autem in campo autem qui quod Cliuna Cliunaa N-o 13 CliunaCliu. Cliuna(i. e. in Delminii ruinis) Chliuna Cliunci Hliuna dicitur appellatur , regi occurrerunt occurrunt . Ibi enim rex cum magno procerum suorum comitatu expectatos honorifice excipit excepit exceperat recepit benigne excepit ; atque eodem loci omnes quippe regni pręfectos ibidem iusserat congregari, ut omnibus nota Hic Marulus omisit .... Michaelis Imp. qui ... (nečitko) essent, quę agebantur. Igitur per dies prędicti octo apostolici uiri uiri apostolici nihil aliud egerunt nisi ut omnibus persuasum esset in Christum credere, fidem religionemque religionem propagare, communi omnium saluti consulere et ut quicquid deinde pontificali auctoritate diffinitum fuisset difinitum fuisset definitum fuisset fuisset definitum , ratum habere, dictis deinde deinde cunctis omnibus audientibus scripturę per dies quatuor dies quattuor eos lectę, et et sicuti hę monebant admonebant , regiones diuisę metęque finium singulis singulę impositę ac iura constituta. His ijs peractis pactis pactis Budimerum Budimerium Budemerium regem regem Budimirum sacro chrismate sacris Christianis delibatum delibutum sanctificarunt sanctificauere et in dignitate, in qua erat, opportunis opportunus benedictionibus confirmarunt, imponentes reliquis omnibus ut semper dicto eius audientes essent iussaque perficerent et suis post illum hęredibus pari studio obsequerentur obsequeretur . Deinde episcopos archiepiscoposque archiepiscopos episcoposque archiepiscopos episcopos crearunt hortarunt per loca, dioeceses eis assignando, iusta iuxta iuxta quod in libris litteris litteris uetustę obseruationis inuenerant inuenirent : unum ex archiepiscopis miserunt Salonas, cuius quidem quidam urbis tunc maxima pars maxima pars tunc maxima pars diruta erat erat dirruta et quęque egregia uastationibus deformata b N-o 14 Gottorum Gothorumn. 14. Slauorum suorum Archiep. Salonit. et Diochliam Gothorum immanitate inhumanitate atque sęuitia; alterum uero archiepiscopum Ducliam assignarunt Ducliam destinarunt Ducaliam destinarunt Diocliam destinarunt Diochliam destinarunt Diocliam destinauerunt. Episcopos autem alios aliis locis pręficientes perficientes , illorum illorum istorum archiepiscoporum iurisdictioni iurisdictione ac regimini ac regimine subiecerunt. Tunc ecclesiarum ędificia, quę prostrata iacebant, rursum sunt erecta et ac episcoporum epicoporum ipsorum ipsarum consecrationibus sanctificationibus sanctificata. Pręterea regis edicto cautum est ne quis illius ecclesię ius ullius ecclesię ius ius alicuius ecclesiae usurparet, ne quis clerico Epo iniuriam faceret, ne quis aduersus ecclesiasticam libertatem ecclesiasticum contra ecclesiastica ire pręsumeret, sed ut omne clericorum ius atque potestas prępositorum ecclesię arbitrio diffiniretur definiretur desineretur , lęsę maiestatis reus esset, si quis contra tentare attentare attentare ausus auderet; deinde deinde (ut dictum est) regionum fines diuisi sunt. Postquam autem aut cuncta secundum priscampristinam consuetudinem in suum redacta sunt statum, hoc est maritima mediterraneaque loca Dalmatię Delmatię loca et quę inter flumina Drauum et Sauum, Danubium et Danubii influentia, iacent regionemque, quę quę est a Delminii a N-o 15 ruinis, ubi tunc concilium regni factum erat regni concilium factum fuerat regni concilium factum fuerat concilium factum fuerat , usque ad locum qui Vadelminum Valdemin Valdeminii Valdimin Valderum Veldamia appellatur et a Valdemino Valdeminio Valdimino Veldimino usque ad Dyrrachium protenditur, hanc in partes duas diuiserunt diuiderunt , quas dirimebat ripa Drini fluminis, occidentem uersus usque Beriam Beciam Beiram ad Beriam ad Boeriam montem et tractus perpetuus Bosinam Bosninam Bosnam scindens prouinciam scindens scidens usque ad montem Lippam. His ita itaque separatis, alibi BanniPanj, unde Pannones. bani Banni , quos Latini Latine tribunos trubinios uocant appellant , alibi alii sublimioris dignitatis potestatis duces pręfecti sunt, prout cuiusque regionis exigere uidebatur uidebatur exigere conditio; sub his creati sunt centuriones, Illyrice satnici, nota 8 ita dicti a militum numero, quibus pręerant; et singuli bani septem centurionibus imperabat imperabant imperantes , maior natu ex centurionibus cum bano Bannis suę , ut ditionis gentibus genti ius dicebant dicerent dicebat . Duces uero ad ius populo dicendum cum quinque consiliariis prętoribus considebant debant consedebant , insuper magistratus officiaque diuidentes, qui prouinciam regerent exigerentque uectigalia a ducibus constituta et quęque quaeque utrisque regno plebique expedientia praeuiderent prouiderent prouiderentnota 16 ; bani b N-o 16 quoque ut simul cum uno centurione iudicent ius dicerent , statuerunt, alioquin alioqui iudicium irritum sit. Quilibet autem prędictorum de suis uectigalibus partem terciam pendebat pendebant regi ut communi comuni omnium domino, cui subesse debeant omnes, qui regni finibus continentur, debeant deberent. Alias pręterea leges ac et scita sanxerunt quę nunc referre longum foret , habentur autem in libro, nota 17 Legum Dal qui est in Croatia est in Crouatia et Croatię dictus qui dicitur Methodus Metodos Methodes Methodesc N-o 17 Methodos , quem Latine Rationalem Rationale possis dicere. Cardinales tandem episcopique et cęsaris legati probe ac et laudabiliter suo functi defuncto defuncti officio defuncti magnisque magnis a rege muneribus donati decorati reuerenterque reuerenter habiti recessere recesserunt ; mox etiam et omnis hominum multitudo omni hominum multitudo multitudo omnis hominum multitudo omnium hominum cum suis ducibus banis centurionibusque dilapsa est , in suas quisque sedes patriumque solum rediere reddituras .

Rex autem ipse Budimerus Budumirus Budimerius BudimeriusBudimerius rex moritur. Budi mir significat Fiat Pax. Itaque ista nomina regum non sunt Gotthica, sed Slauinorum. anno a sua unctione quadragesimo XXXXmo XLmo XL XXXX mense III. mense IIIo mense tertio mensis tertii diem clausit extremum et cum ingenti funeralis funeralisque pompę apparatu pompa, apparata in ęde sede beatę Virginis Marię B. Virginis Mariae B. M. Virginis matris Dei in oppido Doclio ubi Decolio DecobioDu...e Deocli Tocolico Decolceo Docelio est sepultus. Luxit eum eum populus dies plurimos; nam ex omnibus regni finibus, ut funus eius honorarent honoraretur , eo conuenerant conuenerunt conuenerunt .

Non multo ante natus erat regi ei filius erat . 12 Hunc infantem licet et in cunis incunabulis sinus adhuc iacentem omnes uno animo regem salutarunt salutauerunt . Sfetolicus succedit Budimerio patri. Uncto dictis dd deinde ab episcopis et coronato, nomen inditum indutum ei dictum est Sfetolicus Suetolicus a Sfetolich 12 , quod in Latinum uersum Sanctulum sonat. Qui cum adoleuisset, et patris, omnium, qui ante illic illum regnarunt, pręstantissimi, uestigia sequi coepit, sacris deditus Christianęque sacręque sacreque sacraque religionis ualde religionis ualde religioni maxime studiosus. Cumque Quumque13. in omnibus sese se et summa cum laude gessisset mortemque obiisset, filius ei eius Vladislauus b N-o 16 Vladisl. 13 successit in regno, qui ei duo de uiginti annos nato nato ei genitus fuerat.

Hic Vladislaus quidem et ut corporis uiribus et animi animę cum audacia pręstabat, sed sic uita ac moribus patri auoque non satis similis habebatur. Parum .n. nam enim religiose uixit, nec iustitię seruiens nec legibus parens, quin imo prauis animi cupiditatibus deditus, nihil sibi non licere existimabat existimans , quod collibuisset, maxime illum uenatio delectabat, cui intentus, dum cui interitus dum cum interdum die quodam quadam citato equo feram insequitur insequeretur , forte in foueam sorte in fouea non modicę altitudinis corruit atque quem inde totis artubus elisum exanimemque elissum exanimemque elixum exanimem elisum exanimatumque traxere; c N-o 19 et talis quidem uitę eius eius uitae finis fuit.

Regnum suscepit filius eius Polislauus d N-o 20 Polisl. 14 quo regnante Attila, Pannonum rex grandi coacto exercitu regnum eius inuasit euasit . Erat Polislauus iuuenis adhuc uirentisque uirentis ętatis, sed et manu strenuus animoque pręstans praestanti . Itaque acrius acutus quam credi poterat cum suis hosti restitit hosti resistit hostibus resistit . Quoties nam Quoties n. Quoties enim Quitens enim inter se legiones legiones inter se legiones inter se concurrerunt concurrunt convenerunt , semper proelio superior euasit. Vidensque Attila nequaquam ęquo Marte se confligere posse finibus excessit et plurimis de suo sui exercitu amissis emmissis emissis in Pannoniam prouinciam cum ignominia redire reuerti coactus est est coactus . Post hęc Polislauo regi nata est filia, quę iam nubilis uiro tradita duos genuit filios, atque idem Polislauus anno regni sui septimo decimo decimo septimo XVII uita decessit, haud parua rerum gestarum fama post se tisque fama post se post se fama relicta, ut qui eoque pacis bellique artibus artibus plurimum pręstaret.

Eo 14o defunto alter defuncto alter defuncto alius ex nepotibus eius natu maior minor natu nomine Sebeslauus e N-o 21 Sebesl. 15 regnare coepit regnum accepit . Cumque quumque Scodram regni sui oppidum Schodram oppidum sui regni Gothi obsedissent, ille coacta non parua suorum suorum non pauca suorum non pauca suorum non parua suorum haud parua non parua manu audacter impigreque castra eorum inuasit ita ut primo impetu eos opprimeret. Hostium igitur, qui regnum suum bello bello regnum suum regnum suum lacessere non dubitauerant, statim pars alia caesa, alia capta dubitarunt, pars statim alia capta, alia cęsa, dubitabant, statim pars caesa, alia capta alia in fugam conuersa uersa uictoriam illi reliquit. Neque enim prospere semper semper prospere pugnare possunt qui plus audacię quam uirium prę se ferunt ferrent . Interim Attila, Pannonię rex, rursum rursus infestis armis fines eius ingressus oppidum quoddam ui cępit capit cumque bona diripuisset, ędes ędis alias incendit, moenia diruit, et audita Gothorum cęde cęde Gothorum nihil cunctatus in regnum suum abiit. Sebeslauus uero enim nondum de fuga eius certior factus extemplo copias eo eo copias copias mouit, sed commouet sub mouit, hoste quo cum congrederetur non inuento oppidum, quod solo ęquatum fuerat, instaurari iussit. instaurare iussit. instaur iubet. Cumque Quumque quatuor et uiginti XXIIII regnasset annos, duos de se liberos filios reliquit filios : alteri nomen erat Razbiuoius nomen erat Rasbinoius erat nomen Miliuoius erat nomen Milivorus erat nomen Miliuorusa Miliuoij 16 erat nomen Mibiuorus erat nomen Razbiuoius nomen erat Rathiuoius est biuoyus , alteri Baldimerus qui et Valdimerus aliter dicitur Bladimerus Bladimerius .

Hi Hi16 post patris obitum regnum inter intra se partiti sunt regnum , arbitrio tamen Miliuoi Mibiuor Razbiuoi Rasbinoi Rathiuoi , quia qui natu maior erat. Cessit ergo Baldimero Bladimerio Bladimirio Bladimero Blandimero partem regni ultra montes montis Danubium uersus, partemque Macedonię ad campos Argolidis Argolidisb N-o 22 Augolidis Argdis Arg... uergentem urgentem ngentem . Ipse uero sibi accepit litorale regnum omnemque citra ultra montem montes tractum mari contiguum contiguum continuum co nauigationique nauigationibusque nauigationibus opportunum. Porro Baldimerus Bladimerius Blandimerus Blandimerius Bladimeries regis Pannonię filiam accepit accepit filiam in uxorem liberosque ex ea procreauit procreauit ex ea ; quapropter inter eum et Pannones diu pax intercessit. Razbiuoius autem Razbinoius autem Rasbinoius autem Miliuoius autem Mibiuorus Rathiuoius cum quum XII duodecim regnasset annos, uita decessit excessit , nulla post de se prole relicta. Venit ergo frater Baldimerus frater Bladimerius frater Bladimeriusc Bladim. 17 frater Blandimerus frater Blandimerius Bladimerus frater et regnum consanguinitatis iure possedit. Cumque quumque in suo regno XX uiginti , in fratris VIII octo regnasset annos, mortem obiit.

Canimerus 18 Filius eius primogenitus Canimerius Canimeriusd Canim. 18 Canimerus Concimerus mirus Concimerus post eum diadema suscepit regnumque diu dudum diuisum coniunxit et pręcedentium regum potentiam suis opibus ęquauit. Sed quoniam quum ob quandam animi duritiem inuisus plebi plurimis erat fuit , illa Dalmatię pars Delmatię pars pars Dalmatię , quę Croatia Crouatia dicitur, ab eo desciuit. Quam ob rem rex in furorem furore uersus uentus coacto repente exercitu Macedonię, Epiri Mysięque superioris ad eos , qui defecerant defecerunt , debellandos est profectus. Cęterum cum non minor illis ad repugnandum animus esset erat , armati obuiam processere processerunt ; in campo qui Heliuno Cliuno Clilao Clifao Hliuno nuncupatur dicitur inter se concurrerunt inter se concurrunt concurrunt inter se ; diu ęquo Marte pugnatum est.

Interfecto tandem Canimero Canimerio Concimero rege cessauit bellum.

Successit ei ei19 eius filius Tuardislauus Tuerdislauus Tuerdislauuse N-o 23 Tuerdisl. 19 Turdislauus regnoque potitus est . Mox Verum20 et ipso sine filiis defuncto regnum suscepit nepos eius Ostriuoius Ostriuoiusf Ostriuoy 20 Ostriuorus Ostoruoius Ostoinoius , cui anno XXIII regni sui uigesimo tertio sui regni IIIo et XXmo sui regni III. et XX. sui regni tertio et uigesimo sui regni uita defuncto functo successit Tolimerus g Tolymir 21 filius, 21 quo regnante nihil contigit contingit turbulentum; ocium et pax erat, et ab armis quies; undecim XI regnauit annos.

Et in eius locum suffectus est Pribislauus Pribislauush Pribisl 22 Tribislauus filius , qui cum quum multa in eos, quibus pręerat, intoleranda commisisset, a Mysis ab iis , qui nunc Bosnenses a N-o 24 dicuntur appellantur , interficitur, interfecti cadauer in fluuium proiicitur, ut sepultura quoque hominis hominum careret qui ab humanitate alienus erat.

Cepimerus 23 Loco eius cuius regnare coepit ei Cepimerus Cepimerusb Cepimer 23 Cepimirus Cepimerus Cepimirius filius; qui potestatem nactus paternę cędis auctores poena affectos auctorem pęna affectum uita spoliauit. Eo regnante ferocissima Germanorum Germanię gens a septentrionis partibus ueniens Istriam occupauit. Cumque quumque Dalmatię Delmatię fines armis lacessere lacessire coepisset, Cepimerus Cepimirus Cepimerius rex eis ei obuiam processit petiit prodiit ; inito proelio uictoria potitur, plurimos concidit, pauci fuga in tutum in tutum fuga in fugam tantum elapsi sunt. Posthac Post Post Post haec Post hoc Germanorum princeps, ut odia odium in amicitiam uerteret, Cepimeri Cepimerij filiam filio suo suo filio Stauozaro Semiozaro uxorem petiit petiit uxorem . Factis connubii connubiis sponsalitiis amice post hęc posthac alter altero usus est. Cepimerus Capimerus Cepimerius regnauit XXV. annos quinque et uiginti annos et menses septem menses VII VII. menses .

Huic Cui Cui24 successit Zuetozarcus Suetozarus Suetozarusc Suetozar 24 Suetozauus Sfetozarus Suetozardus filius, ob insitam sibi sui animi mansuetudinem animi omnibus pariter charus. Hic Rhodoslauum Radoslauum filium adeo dilexit ut uiuens adhuc illum pro se regnare regnare pro se iuberet.

Rhodoslauus Radoslauus Radoslauusd Radosl 25 Radoslauus25 uero, ut tanto beneficio se non indignum probaret praeberet , mortuo patre non tantum regni eius, sed etiam uirtutum et uirtutis se se se pręstitit hęredem paternosque mores imitatus optime sese se in omnibus gessit; prolem tamen sibi suisque longe degenerem sortitus est. Filium enim habuit enim habuit, et autem in tantum habuit uitiis corruptum ut apostatam apostata cognomento cognomine appellarent appellaret appellaretur appellarunt , Seislauo Seislauo26 Stilauus autem ei nomen nomine fuit; ecclesię non obediuit, uiuente patre regnum affectauit, in omnes fere iniurius fuit. incuriosus fuit. immitis fuit iniuriam se gessit. Fuit Banus igitur Bilicus Bilicuse N-o 25 Bilicuus proteruitate eius offensus cum iis, quibus pręerat, a rege defecit. Rex autem Rhodoslauus Radoslauus Radislauus desertores suos persecutus persequutus prosecutus facile in potestatem redegit ultro se dedentes, ne regi quoque aduersari regique aduersarij uiderentur dum filium eius detestantur. Banus ipse autem ipse iterum fuga elapsus est, eis, qui regi sese tradidirant se regi tradiderunt se regi traderunt regi se tradiderant regi se tradiderunt , crimen remissum est ueniaque data, quos autem cęperat Seislauus, illos in seruitutem redegit pręfectis prafectisque copiarum suarum oblatos oblatis oblati ; patri oppe quoque iratus, quod rebellantibus pepercisset, seditionibus seditionis animum intendere coepit; plurimi militum centurionumque terrore compulsi illum sequebantur. Quorum opera usus patrem regno expulit Croatieque dominatus est Croatię dominatus est Crouatięque dominatur Crouatiaque dominatus . Ea enim in et enim gens parum ciuilis, praui et uilis animi animę cum semper metu magis quam benignitate ad obsequendum mouebatur moueretur , bonis itaque quidem dominis molesta, improbis autem et arrogantibus mitis erat. Porro RhodoslauusRadoslauus regno exutus Lastum cum paucis Lascum quos secum habebat confugit, ubi cum filium sibi adhuc infensum sibi infensum infestum aduentare audisset, uehementer animo angi animo coepit, comitum magis quam suum dolens periculum; cum quibus inde raptim recedens decedens ad mare usque sese fuga se fuga fuga sese proripuit, sed tunc etiam tergo instare hostem instare tergo hostem hostes tergo instare cernentes cernens , cum equis in mare simul irruunt irruerunt iniunt et ad scopulum quendam continenti continente proximum natando peruenere; atque ita tandem infelix pater, ne una cum illis, qui ipsum ipsi secuti fuerant, perditissimi perditissime filii manu trucidaretur trucidarentur , uix effugit. Cumque Quumque ibi per aliquot dies mansissent dies aliquot mansissent dies aliquot mansisset nec se satis in tuto esse putarent putaret esse putaret se esse putarent , fato quoddam quidem quodam Deique miseratione miserationeque Dei contigit ut nauis quędam de Apulię partibus Dalmatiam Delmatiam uersus iter habens pręternauigaret, quę clamoribus euocata scopulo applicuit. Deinde regem cum toto comitatu suscipiens conuersa nauigatione transuexit in Apuliam ubi illi expositi exposite terrestri itinere Romam contenderunt. Scopulus uero ille, qui fugientes exceperat, regis nomen sortitus est, quem usque nunc Petram Rhodoslaui Radoslaui appellant.

Interim Interea impius Sioslauus, patre fugatoSeislauus fugato patre regnum possedit, donec Deo ulciscente hostili hostium manu (ut monstrabimus) interemptus, poenas daret , ut monstrabimus . Per idem Perinde enim n. in id tempus erat in Pannonię partibus uir quidam Tecomilus nomine nomine Techomilus nomine Tecomilus nomine Teccomilus nomine Treomilis nomine Teremilus, presbyteri pręsbyteris filius, magister custosque custos armentorum principis Vdislaui Vdislauia N-o 26 Vladisalui inter Pannones nobilissimi, cui inprimis charus fuit erat . Nam cum ipse Vdislauus Vladislauus mirum in modum uenationibus deditus esset, semper in his ijs exercendis Tecomili Techomili Teromili Teremili opera usus est. Nemo enim illum eum anteire aut animi uiriumque robore aut pedum uelocitate pernicitate poterat. Caeterum Tecomilus Teromilius Teremilus die quodam inter uenandum cum quum forte odorisequam ad oris equam domini canem quam Pallussam Palussam Plausam nominabant leui ictu percusisset eam a se abigendi animo accidissetque causa acciditque ut ipsa in quadam minus firma forma uerticis parte percussa statim expiraret domini iram ueritus effugit: illam enim prae caeteris omnibus uenaticis canibus omnibus uenasceis canibus uenatricis canibus omnibus domino gratam esse nouerat. Quoniam et narium sagacitate et corporis decore caeteris praestabat. Hac igitur de causa Tecomilus Teromilus Teremilus fugiens transtulit se sese ad Seislauum Seoslauum regem ab eoque eodemque eoque est gratanter gratuiter susceptus et inter familiares habitus. Post hec Udislauus princeps cum quum Bosnam irrumpens erumpens arumpens uicos oppidaque popularetur agrosque uastaret Seislauus Seoslauus rex cum suis aduersum aduersus profectus ad flumen Drinum Drini cum illo eo conflixit. Quo in proelio aegregia egregia Tecomili egregia egregie prae caeteris Tecomili Teromili Teremili opera est usus. Is opera est usus. Is n: opera usus est. Is enim opera usus. Is enim Cum itaque una dierum in uenationem iuisset idem Tecomilus canem principi propter pernicitatem eius charum, nomine Plousam, percutiens haud data opera occidit timoreque ita perculsus fugam capessit, et ad Sebislauum uenit, ab eodem autem liberaliter excipitur. Accidit interea ut idem princeps contra Sebislauum bellum mouerit ueniensque in partes Bosnę hostili animo ferro flammaque iam depopulat, cui procedens obuiam Sebislauus in prouintia Drino ad fluenta eiusdem nominis cum eum contingit, expeditisque armis aggreditur. Hic Tecomilus Hic enim hic enim inter hostium globos leonis instar discurrens et exiliens fundebat fugabatque aduersarios nunc hunc nunc illum irrequieta irrequiat ensis rotatione caedens ratione cedens satione reddens ratione reddens roe reddens ratione redens , alios saucians, alios protinus penitus interimens, plurimis denique in fugam conuersis uersis , ipsum insequutus consecutus consecutum principem inflicto uulnere ex equo in terram deturbat ruentique imminens immines caput abscindit abscidit , abscissum abiussum abscissumque regi iam uictori offert iam uictori offertIsta uidentur praepostere esse dicta offert iam uictori ; ea tamen tum pugna eis quoque, qui uicere uicerunt uicerant uincerant , cruenta fuit, cum quum de ipsis etiam et quoque non pauci tunc desiderati sint sunt . Seislauus Seoslauus igitur uictoria potitus cum suis lętus ac triumphans rediit, sed non ita tunc feliciter foeliciter modo dimicauit, ut paulo post infeliciter infelicior corruit, ne quis diuturnam impunitatem sceleri suo speret. Mox enim Vdislaui uxor, ingentis animi mulier, audita mariti cęde Pannonię regem adiit auxilium ab eo petens petiens ; quo qui cuncta, quę exigebantur, concedente concedit concedit continuo magnam uim militum militum uim comparat, Seoslaui Seislaui regnum ingreditur, ipsum in agro forte uenantem reperit statimque statim tentoria eius eius tentoria inuadit inuasit . Seoslauus Seislauus Seislauus igitur cum quum nec equum inscendendi insedendi insidendi ascendendi spatium habuisset, capitur, nec quisque capitur, nec quisquam capitur, nec quisquam nec ex cognatione eius reliquus reliquum fuit, qui tunc in potestatem inimicorum non uenisset uenissent . Omnes enim una cum eo uenatum ierant nihil tale ueriti neque omnino quicquam suspicantes. Iussit autem mulier Seoslauum Seislauum in uincula uinculis coniici, naribus in naribus in naribus naribusque auribusque truncari et ut omnibus ostentui esse ostentui esset ostensum esse ostentum esse esse ostentui ; foedum sane spectaculum, sed tantis hominis hominem hominibus flagitiis non indignum. Vesperi Vespere deinde in flumen Sauum cum uinculis deiectus pręfocatur; atque hunc exitum pfocatur atque hunc exitum perfocatur; atque hunc exitum perfocatur; itaque hunc exicium suffocatur. Atque hunc exitum habuit illa in patrem impietas, in Deumque contemptus.

Rodoslauus Audita a N-o 27 et N-o 28 filii morte nece, Radoslauus , familięque familiaque eius internecione internetione internicione internetione interminatione , q. qua qd qui quas quod dignas factis facti poenas dedissent dedisset , Deo gratias egit, iusta iuxta eius iudicia iuditia iudica qua poterat laudatione efferens, qui et noxios punire punit et innocentibus misereri miserere consuesset consueuisset consuescit consuescat consueuit . Accepta tandem a pontifice benedictione Roma decedens discedens in regnum suum est reuersus mansitque inter in Dalmatas Dalmatasb N-o 29 Delmatas maris accolas; no. 28 Croatis Crouatis uero omnem iniuriam remisit nec quicquam inique commissum exprobrauit in se inique commissum exprobrauit in se nunquam commissum exprobrauit in se commissum inique exprobrauit in se commissum exprobrauit , ad clementiam semper quam ad uindictam magis semper propensior.

Interea Interim natus est ei filius Calomanus Colomanus Colomanusc Colomanus 26 Colomanus , qui 27 post patris obitum consensu omnium regnum suscepit paternarumque paternarum uirtutum ęmulus iustitiam pietatemque coluit, mitis, clemens, munificus, modestus ac proinde perinde optimo cuique charus magnique habitus .

Huic Cui in pace patre defuncto successit Chrysimerus Chrismerius Chrismeriusd Chrismer 27 Chrisimerus29 Crismerius Crisimerus Christimerus filius et ipse in omnibus laudandus, naturę fortunęque natura fortunaque bonis ęque atque insignis, sed pręcipue in Deum obseruantia atque cultu.

: cumque Quumque Cum unum et triginta regnasset annos uiginti annos regnasset , in demortui locum in mortui locum in demortui loco inde mortui loco suffectus est filius Zuonimerus, e Zuinimer 28 animi cum ornamentis ac religione nemini superiorum regum postponendus, ęqui ac legum pręcipuus obseruator, et proinde perinde pinde pessimo cuique maxime inuisus inuisus maxime. Eo regnante prospere inoffenseque et inoffensum et inoffensus succedebant omnia, quieuerant quieuerunt bella, opes augebantur, nec pauperibus timori erat erat timori diuitum auaritia, nec plebs potentiorum fortiorum uim formidabat, omnes pariter tuente ac protegente tuebatur ac protegebat ipsa regis iustitia, quę neminem prorsus inique nemini ab aliquo uexari patiebatur pauebat quiete uiuebant . Cumque Quumque omnium prope pro se sibi par sibi prope cura esset arua colere, pecudes alere, negotiationibus exerceri, numquam antea regnum illud antea ulla rerum copia opulentius fuisse opulentius fuisse opulentior esse memorabatur, abunde in ciuitatibus erat uestis preciosa in ciuitatibus erat uestis praetiosa in ciuitatibus erat uestis cpciosa erat in ciuitatibus uestis speciosa decoraque arma et ac phalerati equi, exquisita supellex, auri quoque argentique uis, gemmę, margaritę, et quęque alia quę mortalium animos animis uel extimatione exstimatione existimatione uel pulchritudine allicere solent. Sed, ut fit, luxuria in superbiam uerti coepit, in summum usque scelus erupturam rupturam eruptura corrupturam , quod ex sequenti narratione modo patebit narratione uerumque esse constabit. narratione uerumque esse constabitno. 30 uerumque esse constabit

Contigit enim ut ab a Româ cęsaris a N-o 30 pontificisque legati ad Zuonimerum Zuonemirum regem missi cum binis litteris uenirent uenissent ; primas tantum regi legendas dederunt regi tantum legendas dederant obtulerunt regi legendas tantum dederant regis tamen dederunt , quarum quorum hęc erat sententia sententia erat : Rogamus obsecramusque obsecramus et obsecramus obtestamurque te Zuonimere Zuonimire frater, omnium regum Christianorum piissime, uti ut coacto coactis inito procerum tuorum populique concilio populi consiliis populi concilio alteram epistolam coram resignari ressignare coramque coram legi iubeas iubens et ut una cum ipsis iis deliberes his iis de rebus quas nos , Deo bene iuuante, aggredi meditamur pro in amore Christi ecclesięque sanctę utilitate ueritate; tum cum demum, quicquid communi omnino consilio concilio consilio cosilio omnium consilio omnium consilii decretum fuerit, ut nobis nihil moratus rescribas efficiasque certiores. Vale. Zuonimerus Zuonimirus Zuonemirus igitur nauiter, sicut sicuti rogabatur regebatur , accersitis omnibus regni sui pręfectis decurionibusque ciuitatum, conuentuque coniunctimque habito ad quinque ecclesias in campo, qui Cossouus CossousQuinque Ecclesias in campo ponit, sed falso; sunt enim in U Cossunus Cossonus Cosseuus Casseuus nuncupatur, concilio, litteras aperiri fecit cępit et cunctis cum silentio audientibus publice recitari quę in hęc fere ferme uerba scripta scriptę erant scriptę : Romanus pontifex et Cęsar augustus Zuonimero Zuonimiro Zonemiro regi populoque eius salutem. Rem certe indignam et Christianorum principum ignauię adscribendam existimamus ut Hierosolme Hyerosolyme Hierosolimae Hierosolymae Hyerosolime Hyerosolimę Hierosolymam sanctaque loca in quibus Christus Dominus Dominus Christus pro nobis nasci, pro nobis mori uoluit, ab infidelibus tam iam diu possideantur possessa possessaque polluantur prophanenturque, et ab iisdem profanenturque et ab iisdem prophanenturque, et ab eisdem et ab eisdem prophanentur illa sacra, illa domini mysteria misteria , quę nobis uenerationi sunt, probro derisionique derisioneque habeantur habentur . Idcirco uos, sicut sicuti et reliquos per orbem fideles, hortamur ut nobiscum socia arma iungentes ad res Christiano nomini repetendas in libertatemque uindicandas libertatemque uindicandam libertatemque uendicandas libertatem uindicandas proficisci statuatis; huic rei cęteros reges ac nationes, quibus itidem scripsimus, consensuros consecuturos speramus. Nobis autem tam pręclarum facinus conantibus Dei Domini opem affuturam nemo diffidat difidit , quando quidem non nisi eius nutu atque instinctu talis menti nostrę incidere potuit cogitatio. Quid ergo uobis consilii uobis concilij consilii uobis sit, hoc est utrum, quod rogamus rogamini , facturi estis, quamprimum nosse noscere cupimus. Valete in domino. Id audiens audientes auditis nequissima Croatorum Crouatorum gens protinus indignari coepit, ita ut uix litteras perlegi pateretur legi paterentur . Non solum itaque non consenserunt consuaserunt litteris et exhortationi hortationi hortationibus pontificis ac et cęsaris, uerum sed etiam in regem suum insurgentes magno tumultu et uociferatione conquesti sunt illum esse huius esse huiusce huiusce rei auctorem ut ipsi relictis coniugibus liberis patrioque patriaque solo procul per alienas domos errent errarent, aliena sequantur imperia, et aut interimantur aut aliis et non sibi uincant, nihil aut interimatur aut aliis et non sibi seruiant, nihil non sibi expedire loca illa sancta etiam si liberentur, neque nocere si non liberentur; atque ita infesta concio affecta pessima continuo pessimis usa consiliis nequiuit inhiberi quin cum repente sanctissimum Zuonimerum regem Zonimerum regem Zuonimirum regem Zuonemirum regem regem Zuonimerum regem Zuonimerium inuadentes multis conficerent conficerunt uulneribus atque interimerent interierent , eadem tandem quippe illa perfidę perfida perfidię mentis ferocia, quę ipsos illos impiissimi impiissime Seoslaui Seislaui partes sequi fecit et Rhadoslauum Radoslauum patrem, omni laude dignum uirum omne laude dignum uirum uirum omni laude dignum , regno pellere, in Zuonimerum Zuonimirum quoque compulit sęuire; quem sęuire; sęuire; qui seuereque non aliter furibundi circumstetere quam cum rabidi rapidi uenatorum canes canes uenatorum imbellem ceruum nacti nunc tunc sunt, nunc latratibus terrent , nunc tunc dentibus laniant. Rex autem, dum adhuc spiraret, tantę perfidię immanitate commotus eos deuouisse fertur ne unquam sui generis dominum habeant haberent , sed semper alienigenis alieniginis aduentitiis regibus principibus ut ue que subiecti sint. Ex illo ad hanc hunc usque diem tempore , isthęc maledictio tam certos euentus certum euentum habuit ut non ab irato prolatum ob iram prolatam ob iram prolatum , quod qui tunc dixit, rege crediderim, sed a uate [uti est ] animo pręnuntiatum, Deo pronuntiatum Deo pronuntiatum uolente palam fieri quanto grauius luituri laturi erant supplicium auctores criminis criminis auctores criminatores , si sic posteri eorum quoque eorum essent afficiendi. Post hęc uerba Zuonimerus Zuonimirus continuo animam exhalauit et relicto corpore ad coeleste regnum transferri meruit cum quum terrenum tam bene rexisset per annos quinque et triginta XXX ; tam diu enim cum potestate uixit. ; tam diu enim cum potestate iussit.

Bella Bela B autem , Pannonię rex, huius nominis primus, cum quum fama referrente referente inferente hoc, quod Zuonimero Zuonimiro acciderat, didicisset, propere eum cum expeditorum manu uenit rerumque regnoque regnaque regnumque rerum potitus, omnes regni partes possedit possedit omnes regni partes : Bosnam, Croatiam, Neronam, Delmatiam, Crouatiam, Dalmatiam, Naronam, Croatiam, Dalmatiam, Naronam Croatiam, Dalmatiam et Naronam Croatiam, Delmatiam, Naronam ; sed Croatos Croates Crouatos , ut domino suo rebelles ac et parricidas, laboribus seruituteque patricidas seruitute paricidas, laboribus ac seruitute oppressit. Pręterea cum post hęc posthac regnum in partes secessisset secessisset sucessisset successisset scisisset scisisset anno a natiuitate natiuitatis Christi MLXXIX millesimo septuagesimo nono MLXXIV Bosnenses dominum suum sortiti sunt, Narnenses Naronenses suum, soli Croati Crouati soli Crouatii alienum alienigenam , ne quis frustra olim eos eos frustra olim eorum frustra olim uel aut immerito a Zuonimero Zuonimiro deuotos deuores credat.

Finis Laus omnipotenti Deo. F.

Hucusque a N-o 31 historiam uernaculo gentis nostrę sermone compositam uidi et quam qm quod potui diligenter fideliterque in Latinum transposui, nihil de sententia dimittens diminuens , licet aliqua de uerbis, quę superfluere superflua uidebantur, mutilans, ne lectori oneri essem essent . TELWS